Buzz
Việc đốt rẫy đang khiến Đông Nam Á đang phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm không khí tồi tệ nhất thế giới ở một số nơi?
Điều hợp ba bên tại Bangkok
Trong buổi họp tại Tòa nhà Chính phủ ở Bangkok vào ngày 7 tháng 4, Thủ tướng Prayuth Chan-ocha chủ trì cuộc thảo luận trực tuyến ba bên về tình hình ô nhiễm không khí xuyên biên giới, trong một không gian được thiết kế theo phong cách Venice lai Gothic.
Bên ngoài, dân chúng đang phải chịu khói bụi và ngột ngạt khi chất lượng không khí trên toàn Thái Lan đang giảm sút đáng kể, với mức độ hạt PM2.5 vượt mức an toàn lên đến 10 lần. Ở phía bắc, tình hình trở nên nghiêm trọng hơn nhiều, với con số này lên đến hơn 40 lần.
Theo Bộ Y tế Công cộng Thái Lan, tính đến đầu tháng 3, đã có hơn 1,3 triệu người trên toàn quốc bị ảnh hưởng bởi ô nhiễm không khí trong năm nay, trong đó có ít nhất 200.000 người đã phải nhập viện chỉ trong một tuần. Số liệu này đang gia tăng đáng kể qua từng tháng.
, đặc biệt là do việc nông dân thường đốt lửa ngoài trời để làm sạch đất và tiêu thụ chất thải từ nông nghiệp.
Loạt ảnh từ Hệ thống Quản lý Tài nguyên của NASA ghi lại những đám cháy hoặc các biểu hiện nhiệt độ không bình thường, chụp từ ngày 14 hàng tháng trong khoảng thời gian từ tháng 11/2022 đến tháng 4/2023. Nguồn: Nikkei
Tuy nhiên, không cần đến các vệ tinh để nhận biết vấn đề này. Cảnh quan đồi núi của Thái Lan đã biến mất trong màn khói dày đặc, khi người dân phải đối mặt với không khí ô nhiễm từ những đám cháy. Chiang Mai, một thành phố ở phía bắc, đã liên tục nằm trong danh sách các thành phố có chất lượng không khí tệ nhất thế giới, theo đánh giá của công ty công nghệ không khí IQAir đến từ Thụy Sĩ.Mùa khói và bụi mù
Châu Á đứng đầu với nhiều thành phố ô nhiễm nhất thế giới, chiếm tất cả trừ ba trong số 100 thành phố tồi tệ nhất về chất lượng không khí do IQAir xếp hạng vào năm 2022. Ba thành phố không thuộc châu Á là N’Djamena (Chad), Ouagadougou (Burkina Faso) và Herceg-Novi (Montenegro).
Tuy nhiên, vấn đề ở Đông Nam Á không giống với ô nhiễm công nghiệp ở Trung Quốc và Nam Á, mà chủ yếu là do việc đốt nhiên liệu hóa thạch để sản xuất năng lượng và vận chuyển, các nhà máy cũ kỹ, lò nung và xử lý chất thải. Đa số khói mù ở Thái Lan và các nước láng giềng xuất phát từ việc đốt chất thải nông nghiệp theo mùa trên các cánh đồng dọc bên sườn núi, mà trước đây được rừng phủ kín; bằng cách đốt khu vực có nhiều cây cối và đất rừng để mở rộng diện tích đồng cỏ cho việc chăn nuôi gia súc.
Vị trí của Chiang Mai trên bản đồ Thái Lan và các quốc gia trong khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề từ ô nhiễm khói mù.
Việc đốt rẫy nông nghiệp là một biện pháp tiết kiệm chi phí cho những người nông dân nghèo trong khu vực tăng sản lượng, loại bỏ chất thải và mở rộng diện tích trồng trọt. Điều này là một biểu hiện của các phương pháp nông nghiệp thấp công nghệ, phụ thuộc vào lao động: Ví dụ, trong khi máy gặt đập liên hợp có khả năng nghiền nát chất thải từ cây trồng, nhiều nông dân ở vùng núi hoặc không có khả năng mua máy móc tiên tiến hoặc không thể sử dụng máy trên địa hình dốc. Thay vào đó, họ đốt chất thải từ việc trồng bắp và các loại cây trồng khác - như một phương tiện hiệu quả và chi phí thấp để làm sạch các cánh đồng cho mùa vụ trồng sau này.
Theo một báo cáo của IQAir, mặc dù việc đốt cháy ngoài trời là bất hợp pháp ở Thái Lan, nhưng “nông dân thường không đủ khả năng chi trả cho việc thuê lao động để cắt tỉa và thu thập lá rơi cũng như việc chậm trễ trong chu kỳ trồng trọt mùa sau”.
Những người nông dân nghèo thường không có lựa chọn nào khác -- nhiều người rơi vào vòng vây của nợ nần định kỳ. Họ phải mua hạt giống, phân bón và thuốc trừ sâu từ các thương gia thông qua hình thức tín dụng với lãi suất cao vì các ngân hàng không coi họ là đối tác đáng tin cậy để cho vay.
“Thực tế là cuộc sống khó khăn và nếu không trả nợ, họ có thể mất mất mùa vụ,” Arkorn Vodananavid, giáo sư nông nghiệp đã nghỉ hưu tại Viện Công nghệ Chonburi (một tỉnh nằm ở phía đông nam của Bangkok), chia sẻ với Nikkei Asia. “Nông dân Thái đang phải vật lộn để sống qua từng ngày.'
Dữ liệu về cháy rừng hiện đang được thu thập bởi NASA thông qua hình ảnh hồng ngoại từ các vệ tinh, cho thấy bản chất theo mùa của vấn đề ô nhiễm không khí ở Đông Nam Á. Từ tháng 12 đến tháng 4 hàng năm, các nông dân địa phương đốt rác cỏ cây.
Dù một số vụ cháy được cho là do sét đánh, nhưng hầu hết là do cố ý gây ra. Tình hình trở nên nghiêm trọng hơn với điều kiện khô hanh và nóng bức kết hợp với những biến đổi khí hậu không ổn định từ năm 2017 và đến nay. Việc đốt cháy tạo ra những đám mây khói và các chất ô nhiễm không khí lan truyền khắp vùng, góp phần vào tình trạng ô nhiễm không khí công nghiệp và từ xe cộ ở các thành phố.
Người lái xe đeo khẩu trang để bảo vệ sức khỏe trước mức độ ô nhiễm không khí cao ở Chiang Mai, miền bắc Thái Lan vào ngày 10 tháng 3 năm 2023. Điều này trở thành phong tục thông thường khi dân chúng di chuyển trên đường. Nguồn: Philstar
Trong mùa cháy rừng, khu vực Nam Á và Đông Nam Á trở nên như một dải đỏ khổng lồ khi được nhìn từ góc nhìn thuận lợi của các vệ tinh NASA.
Theo NASA, vào đầu tháng 4, có khoảng 30.000 vụ cháy được phát hiện ở Myanmar (đặc biệt là ở các bang giáp với Thái Lan), phía bắc Lào và phía bắc Thái Lan. Các vụ cháy cũng đã xảy ra ở Campuchia và Việt Nam.
Cuộc họp của ông Prayuth hứa hẹn “tiếp tục cam kết” với các thỏa thuận đa phương nhằm chấm dứt vấn đề khói bụi -- Kế hoạch hành động Chiang Rai được năm quốc gia trong tiểu vùng sông Mê Kông thông qua vào năm 2017 để giải quyết bức màn khói gay gắt bao trùm lục địa Đông Nam Á mỗi năm.
Bị đánh giá rộng rãi là… một thất bại, Kế hoạch Chiang Rai đi theo vết xe đổ của Thỏa thuận ASEAN về Ô nhiễm Khói mù Xuyên biên giới được thông qua vào năm 2002, mà cũng không đạt được thành tựu gì đáng kể. Nó được soạn thảo chủ yếu để đối phó với việc đốt rừng nhiệt đới của Indonesia vào những năm 1990 để tạo ra các đồn điền dầu cọ; Malaysia và Singapore là những nạn nhân chính của khói mù gây ngộp thở nghiêm trọng đến mức có lúc phải đóng cửa các sân bay và khiến hàng chục ngàn người mắc bệnh.
Một người nông dân đang đốt rơm ruộng lúa của mình ở Nakhon Sawan, Thái Lan, vào ngày 9 tháng 3 để chuẩn bị cho mùa gieo cấy tiếp theo, một phong tục được lặp đi lặp lại hàng năm.
“Đây là mùa khói bụi tồi tệ nhất mà tôi từng trải qua ở Chiang Mai,” một người Mỹ sống lâu năm ở đó nói với Nikkei. “Tôi cảm thấy tiếc cho tất cả những người không thể thu dọn đồ đạc và rời đi như chúng tôi có thể.”
Tuy nhiên, chất lượng không khí ở vùng xa hơn về phía bắc, là Tam giác Vàng, nơi Lào, Myanmar và Thái Lan gặp nhau tại ngã ba sông Mê Kông và sông Ruak, thậm chí còn tồi tệ hơn trong những tuần gần đây. Ở Chiang Rai vào tháng 4, nằm ở phía bắc Chiang Mai, gần biên giới Thái Lan với Myanmar, nồng độ PM2.5 trong không khí thường vượt quá 200 microgram trên mỗi mét khối không khí (trong khi mức nguy hại chỉ từ 35 microgram/m3 trở lên).
Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo rằng nồng độ PM2.5 từ 0-5 microgram trên mét khối là an toàn. Đến ngày 18 tháng 4, ở Chiang Rai, mức độ này đạt 194.
Trong ngày diễn ra cuộc họp của ông Prayuth, Thống đốc Chiang Mai Nirat Pongsitthavorn, người vào tháng 10 đã dự đoán sẽ có 6 triệu du khách đến thăm tỉnh này trong năm nay, đã phải ban hành chỉ thị làm việc tại nhà cho các công chức nếu có điều kiện.
Chỉ thị cũng khuyến nghị đóng cửa các trung tâm chăm sóc trẻ em ban ngày và công viên công cộng đang hoạt động, và yêu cầu trẻ em, phụ nữ mang thai, người bệnh và người già ở nhà - nhưng không rõ liệu điều này có giúp cải thiện khả năng tiếp cận… không khí sạch của họ hay không.
Các trường trung học tư thục như Trường Quốc tế Prem Tinsulanonda ở Chiang Mai đã áp dụng hệ thống giảng dạy trực tuyến kết hợp với việc tăng áp lực trong phòng học, nhưng không có giải pháp tương tự ở các trường công lập và tòa nhà công cộng.
Tại một bệnh viện, mức độ PM2.5 trong khu vực sảnh được ghi nhận là “không tốt cho sức khỏe” ở mức 140, và các cửa sổ ở khu vực công cộng của bệnh viện bị mở toang để cho khói mù bay vào khi máy điều hòa không khí cũ không thể xử lý được nhiệt độ tăng lên 30 độ C.
“Chúng tôi muốn thấy chính phủ thay đổi chính sách của mình, thể hiện ý chí chính trị mạnh mẽ,” Tiến sĩ Rangsarit Kanchanawanit từ khoa y tại Đại học Chiang Mai, được tờ Bangkok Post trích dẫn. “Điều này có thể cứu hàng triệu người khỏi bệnh tật.”
Mức độ ô nhiễm không khí ở các thành phố Đông Nam Á vào năm 2022 (chỉ số PM2.5, trung bình hàng tháng, đơn vị microgam/m3). Ví dụ, Bangkok vào tháng 6/2022 là 8.4 mcg/m3 (gấp 1-2 lần so với khuyến cáo của WHO), Chiang Mai tháng 3/2022 là 39.9 mcg/m3 (gấp 7-10 lần khuyến cáo của WHO), v.v… Mức độ ở Chiang Rai vào ngày 18/4/2023 cao gấp 39 lần mức khuyến cáo, vượt xa tất cả các thành phố khác trong bảng này.Sự biến đổi thành đất
“Tôi nuôi bò từ vài năm trước, nhưng năm nay chúng tôi không thể cung ứng đủ,” một người chăn nuôi được phỏng vấn ở phía bắc Chiang Mai và yêu cầu giấu tên cho biết. Đàn bò 200 con hàng ngày được thả ra ngoài chuồng để ăn cỏ trên sườn núi gần đó. “Chúng tôi để chúng ăn cỏ trong rừng vì chúng tôi không có đất riêng và đây là khu rừng chưa được sử dụng.
“Đôi khi chúng tôi phải đốt cỏ hoang để mở đường cho gia súc vào rừng. Việc mua và thu gom cỏ tươi có thể tốn kém và rất mất công.”
Bối cảnh của việc tăng cường đốt rừng trong nông nghiệp ở Đông Nam Á là do nhu cầu lương thực tăng cao, được thúc đẩy bởi Trung Quốc láng giềng. Người chăn nuôi và trồng trọt, khẳng định họ không gặp khó khăn khi bán mọi sản phẩm của mình. Điều này dẫn đến sự gia tăng trong việc đốt rừng. Những người chăn nuôi đốt rừng để tạo đồng cỏ tươi, trong khi những người nông dân đốt chất thải từ các loại cây trồng như bắp và khoai mì, được sử dụng để sản xuất thức ăn cho thú nuôi thương mại. Khoảng 80% bắp được sử dụng làm thức ăn cho bò sữa, heo, gà và vịt.
“Tôi không biết mình có thể làm việc này được bao lâu nữa,” người chăn nuôi nói. “Tôi đã già và việc tìm đất để chăn nuôi trở nên khó khăn hơn. Nhưng luôn có người mua và giá cả thị trường rất tốt, nên tôi rất vui vẻ.”
Khác biệt so với các tỉnh phía trung phẳng phiu của Thái Lan, nơi mà bắp được trồng bằng máy gặt đập liên hợp và xử lý chất thải mà không cần đốt, các nông dân ở các vùng núi như phía bắc Thái Lan và Lào lại sử dụng phương pháp đốt nương để tạo ra đường ranh giới nông nghiệp mới với rừng và tiến hành đốt chất thải.
Một bản đồ địa hình cũ minh họa miền Trung và miền Bắc Thái Lan, với miền Trung rộng lớn được hình thành bởi lưu vực trung lưu của sông Chao Phraya (Mê Nam) và cao nguyên Khorat, có địa hình rất phẳng so với miền Bắc và khu vực ven biên giới với Myanmar chủ yếu là núi đồi. Địa hình là một trong những nguyên nhân chính gây ra tình trạng ô nhiễm ở khu vực Chiang Mai.
Rừng vùng cao đang bị phá hủy nghiêm trọng hơn. Các chuyên gia cho biết một dãy núi đã bị đốt để trồng ngô bây giờ đã bị xói mòn và kém năng suất hơn, điều này đòi hỏi phải dọn sạch nhiều sườn dốc hơn, các chuyên gia lưu ý.
“Do đó, những nông dân đang chuẩn bị đất để trồng những loại cây này.” Danny Marks, trợ lý giáo sư tại Đại học Thành phố Dublin, người có nhiều kinh nghiệm thực địa ở Đông Nam Á, cho biết. “Phần lớn bắp được trồng ở ba quốc gia này được chuyển thành thức ăn chăn nuôi và xuất khẩu sang Trung Quốc, nơi có nhu cầu về thịt đang tăng cao”. Một số học giả gọi hiện tượng này là “thịt hóa”, nghĩa là rừng bị đốt để cuối cùng phục vụ cho các nhu cầu về thịt: mọi thứ đều được biến đổi để chuyển thành thịt.
Lính cứu hỏa đang nỗ lực dập tắt một đám cháy rừng gần bệnh viện Mae Chan ở Chiang Rai, ngày 14/4/2023. Nguồn: Bangkok Post
“Khu đất cũ trước tiên sẽ được bao phủ bởi cỏ và cây bụi,” Mark Simmerman, một nhà khoa học về y tế công cộng người Mỹ cư trú tại Chiang Mai cho biết. “Trong vòng 5 đến 10 năm tới, sẽ có những cây nhỏ mọc lên -- đủ để làm cho khu vực này có vẻ như là 'rừng' qua vệ tinh. Điều này giúp cải thiện số liệu thống kê của quốc gia về độ che phủ cây rừng, nhưng nó hầu như không còn là cùng một khu rừng như trước khi nó bị phá để trồng ngô.”
Một thuật ngữ được sử dụng để mô tả hiện tượng này là “Brazilization” (Brazil hóa). Đây là quá trình biến những khu vực rộng lớn của rừng mưa Amazon ở Brazil thành đồng cỏ dành cho các trang trại và việc nuôi gia súc thả rông. Ở Đông Nam Á, một quá trình tương tự bao gồm việc đốt nền đất rừng và bụi rậm để kích thích mọc cỏ cho việc chăn thả và săn bắn.
Một khu rừng thuộc cộng đồng bị dân làng ở Sop Moei, tỉnh Mae Hong Son phía bắc Thái Lan đốt vào tháng 12 năm 2021. Việc đốt cây cũ để nhường chỗ cho cây non là một phần của chu kỳ canh tác hàng năm. Nguồn: Nikkei
“Đa số, việc phá hủy hàng trăm nghìn mét vuông rừng thường rất nhỏ; mỗi năm một chút, tương tự như con kiến ăn từng miếng bánh mì”, Simmerman nói với Nikkei. “Điều này dẫn đến việc tái tạo bị suy yếu, suy thoái của các khu rừng mà không phải lúc nào cũng đáp ứng được định nghĩa chính thức về ‘hủy hoại rừng’.”
Với điều kiện rất khô hanh, các đám cháy có thể dễ dàng lan rộng và gây thiệt hại nghiêm trọng cho nhiều khu rừng hơn dự kiến. “Người Thái gọi đó là cưỡi voi bắt châu chấu,” một cựu giáo sư nông nghiệp chia sẻ với Nikkei.
Tương tự như vậy, việc đốt rừng ở nước láng giềng Lào liên quan đến sự gia tăng mạnh mẽ của xuất khẩu nông sản như chuối, cao su, khoai tây, mía đường và dưa hấu, với tổng giá trị lên đến 900 triệu đô la vào năm 2021 – một con số tương đối khiêm tốn, theo một bài báo trên tờ Laotian Times. Tuy nhiên, mặt hàng xuất khẩu mới có giá trị lớn nhất lại là thịt bò được xuất khẩu sang Trung Quốc.
Vào tháng 7 năm 2022, Phet Phomphiphak, bộ trưởng nông lâm nghiệp, thông báo trước Quốc hội Lào rằng Trung Quốc dự kiến nhập khẩu 500,000 con gia súc. Trong nửa đầu năm trước, Lào đã xuất khẩu gần 60,000 con bò từ tổng số trâu bò ước tính khoảng 3.5 triệu con của nước này. Chỉ có 100,000 con trong số này được nuôi trong các trang trại, chính sách chính thức hiện nay khuyến khích chăn nuôi gia súc cũng như chăn nuôi bởi những nông dân cá thể, những người thường không sở hữu đất đai. Điều này có thể đồng nghĩa với việc có nhiều khói mù hơn.
Ở Lào, cũng đã xuất hiện hiện tượng đốt rừng để làm sạch đất trồng khoai mì. Marks nói: “Khoai mì là một trong những sản phẩm nông nghiệp mang lại lợi nhuận cao nhất ở Lào và là mặt hàng xuất khẩu hàng đầu trong tháng 2 vừa qua.”
Việc đốt rẫy là một phần của văn hóa dân gian nông thôn ở nhiều nơi trong Đông Nam Á; việc đốt rác trong vườn thường được xem là thói quen. Những ngọn lửa nhỏ này được coi là có thể hữu ích, như kiểm soát côn trùng và các loài động vật hoang dã khác, trong khi việc thường xuyên đốt rác có thể ngăn chặn các đám cháy rừng lớn và nguy hiểm hơn.
Anand Noncharoen, một nhà nông học đã nghỉ hưu, người đã có 38 năm làm việc tại Văn phòng Ủy ban Mía và Đường Thái Lan, tin rằng một phần vấn đề này xuất phát từ thế hệ trước, khi những người lớn tuổi đã quen với việc đốt rác như một cách xử lý chất thải tiện lợi. “Họ biết rằng điều đó không đúng,” ông nói với Nikkei.
Marks cho biết phản ứng của chính phủ - lệnh cấm đốt hoàn toàn - là quá thẳng thừng. “Thái Lan đã làm theo những gì nhiều quốc gia khác đã làm bằng cách ban hành lệnh cấm toàn diện đối với tất cả các hoạt động đốt lửa, nhưng họ đã không làm theo những gì các quốc gia này cũng đã làm: đốt ngăn chặn và các kỹ thuật ngăn chặn lửa khác. Kết quả là, khi một đám cháy rừng phát sinh, ngọn lửa sẽ lan mau chóng hơn và trở nên nguy hiểm hơn, khó khống chế hơn và gây ô nhiễm không khí nhiều hơn.”
Việc đốt bắp hoặc gốc rạ cây bắp, thân cây đậu nành, lá mía và rơm rạ với số lượng lớn tạo ra hàng triệu tấn carbon đáng ra sẽ phân hủy tự nhiên trở lại đất, được ủ hoặc thu gom để tạo ra năng lượng. Thay vào đó, chúng bị đốt cháy vào bầu khí quyển.
Quang cảnh Chiang Mai nhìn từ đền Doi Suthep bị che mờ bởi khói bụi. Nguồn: Telegraph
Trong tình hình không có sự lựa chọn khác, những người nông dân nghèo và thiếu đất phải dọn đất để chuẩn bị cho vụ mùa tiếp theo để nuôi sống gia đình. Không đủ tiền để mua máy móc nông nghiệp hoặc xử lý chất thải môi trường, nhiều người vẫn phải hái bắp và đốt mía bằng tay vì máy móc không thể tiếp cận được vùng đồi dốc.
Ngay cả ở những tỉnh phát triển như Chonburi, gần Bangkok, nơi có nhà máy đường và cảng biển, vẫn còn nạn đốt mía. Một phần lý do là do thu hoạch bằng máy tốn kém hơn sử dụng lao động, và máy móc nhập khẩu quá đắt đỏ.
“Lá mía sắc như lưỡi dao, cắt vào mặt bạn,” Arkorn nói. “Không thể tìm được lao động nên họ đốt mía trước rồi mới chặt bằng tay.”Người nào cần chịu trách nhiệm?
Marks đổ lỗi cho các tập đoàn nông nghiệp lớn vì họ cho rằng những công ty này đã không làm đủ để ngăn chặn việc đốt rừng trong nông nghiệp. Theo Marks: “Các tập đoàn nông nghiệp lớn đã không đảm bảo rằng chuỗi cung ứng của họ không bao gồm bất kỳ sản phẩm nào, như bắp, khoai tây và đường, được sản xuất từ việc đốt cháy chúng. Các công ty mía đường không cung cấp máy móc thu hoạch cho nông dân theo hợp đồng. Các doanh nghiệp nông nghiệp có thể làm nhiều hơn để giúp nông dân sản xuất sạch hơn, nhưng thay vào đó, họ thường chọn không can thiệp.”
Tập đoàn Charoen Pokphand (CPG) được xếp hạng là công ty nông nghiệp lớn nhất Thái Lan. Viranon Futrakul, phó chủ tịch về tính bền vững và truyền thông, khẳng định rằng CPG cam kết đảm bảo nguồn cung ứng ngô bền vững và đã triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc bắp ngô để sản xuất thức ăn chăn nuôi mà không cần phải đốt cháy rừng hoặc đốt cây trồng.
Viranon nói rằng nhóm này cung cấp cho nông dân “thông tin sâu rộng để thúc đẩy việc không đốt cháy cây trồng bằng cách tăng giá trị của thân gốc cây bắp. Nhóm cũng sử dụng hệ thống hình ảnh vệ tinh để đặt ra bản đồ các điểm cháy và khu vực thu hoạch, giúp [CPG] nhận dạng và ngăn chặn việc đốt cháy cây trồng.”
Một nông dân Thái đang đốt cháy thân cây bắp vào năm 2021 để chuẩn bị cho vụ mùa tiếp theo. Nguồn: The Thaiger
“CP Group và CP Foods cam kết tạo ra một tương lai tốt đẹp hơn cho nông dân, môi trường và cộng đồng bền vững, với hệ thống truy xuất nguồn gốc tiên tiến và thực hiện canh tác bền vững,” CPG nói trong một tuyên bố báo chí.
Lí thuyết cho rằng, những nạn nhân của ô nhiễm nên tìm sự che chở theo Hiến pháp Thái Lan.
Mặc dù các điều khoản về môi trường đã bị giảm bớt trong phiên lần thứ 20 vào năm 2017, theo Mục 57, nhà nước vẫn cam kết “bảo tồn, bảo vệ, duy trì, khôi phục, quản lý và sử dụng hoặc sắp xếp tận dụng tài nguyên thiên nhiên, môi trường và đa dạng sinh học một cách cân bằng và bền vững, với điều kiện là người dân địa phương và cộng đồng địa phương có liên quan sẽ được phép tham gia vào và hưởng lợi từ cam kết đó theo quy định của pháp luật.”
Các nỗ lực để giải quyết vấn đề khói mù thông qua tòa án cho đến nay vẫn chưa có tiến triển. Không có sự hiện diện trong cuộc tham vấn ngày 7 tháng 4 của ông Prayuth là tất cả các bên liên quan khác, đặc biệt là các đại lý trong ngành nông nghiệp hiếm khi được báo chí nhắc đến và những người nông dân thiệt thòi thường bị xem nhẹ vì những nỗ lực tuyệt vọng của họ để duy trì hoạt động.
Như câu ca dao cổ ở Thái Lan nói: “Con voi chết dưới chiếc lá, không lửa làm sao có khói”.
Được dịch từ báo cáo của Dominic Faulder, Nikkei Asia.
