Tại sao siêu bão Yagi lại được xem là hiện tượng 'cực kỳ hiếm' nhưng vẫn xảy ra?

Thông thường, các cơn bão đổ bộ vào đảo Hải Nam (Trung Quốc) thường yếu, nhưng Yagi đã gây ra những thiệt hại nghiêm trọng.

Siêu bão Yagi là cơn bão có sức mạnh kỷ lục ở biển Đông

Trước khi siêu bão đổ bộ vào Biển Đông, bão Yagi đã được dự đoán sẽ trở thành cơn bão mạnh nhất trong lịch sử khu vực và cơn bão mạnh nhất toàn cầu năm 2024, theo Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA). Hiện tại, kỷ lục cơn bão mạnh nhất năm 2024 đang thuộc về bão Djoungou ở Nam Ấn Độ Dương.

Trung tâm Cảnh báo bão chung của Hoa Kỳ cũng đã nhận định Yagi là siêu bão từ sớm. Đây là thuật ngữ chỉ cơn bão mạnh nhất về quy mô.

Siêu bão Yagi là cơn bão mạnh nhất tại châu Á kể từ đầu năm. Sau khi tàn phá miền bắc Philippines đầu tuần, khiến ít nhất 16 người thiệt mạng, Yagi đã mạnh lên gấp đôi và tấn công thành phố Văn Xương, Hải Nam, Trung Quốc vào chiều thứ Sáu ngày 6/9. Ngày 7/9, bão đã vào Việt Nam và ảnh hưởng tới cả Thái Lan.

Tsuboki Kazuhisa, giáo sư tại Đại học Quốc gia Nagoya và Yokohama ở Nhật Bản, chuyên gia phân tích đường đi của các siêu bão từ năm 1980 đến 2023, cho biết việc một cơn bão mạnh như Yagi đi qua Biển Đông là rất hiếm.

Yagi thực sự là một siêu bão “cực kỳ hiếm gặp”, đặc biệt là với đảo Hải Nam (Trung Quốc) - nơi đã trải qua gió mạnh đến cấp 16 và giật cấp 17 vào ngày 6/9, đủ sức lật đổ xe tải.

Việc siêu bão Yagi đổ bộ vào Hải Nam, Trung Quốc là điều rất hiếm gặp. Đến nay, hầu hết các cơn bão đổ bộ vào hòn đảo này đều được phân loại là yếu. Từ năm 1949 đến 2023, 106 cơn bão đã đổ bộ vào Hải Nam, nhưng chỉ có 9 cơn bão được xếp loại là siêu bão.

Vào ngày 7/9, chính quyền Trung Quốc cho biết ít nhất 2 người đã thiệt mạng và 92 người bị thương do bão Yagi tại quốc gia này.

Có phải nguyên nhân do con người?

Giáo sư Tsuboki Kazuhisa cho rằng nhiệt độ bề mặt biển cao hơn bình thường, hiện khoảng 30 độ C, là một trong những lý do giải thích hiện tượng này.

Các nhà khoa học cho rằng các cơn bão ngày càng mạnh hơn, nhờ vào các đại dương ấm hơn trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Yagi không phải là cơn bão duy nhất gây chú ý gần đây; vừa tuần trước, bão Shanshan đã tấn công phía tây nam Nhật Bản gây thiệt hại nặng nề, trở thành cơn bão mạnh nhất tấn công quốc gia này trong nhiều thập kỷ.

Khủng hoảng khí hậu có thể đang làm gia tăng sức mạnh của các cơn bão. Bão, hay còn gọi là xoáy thuận, là hiện tượng thời tiết khá phổ biến. Trong những thập kỷ qua, các nhà nghiên cứu đã nhận thấy cường độ của chúng ngày càng gia tăng.

Mối liên hệ giữa sức mạnh của bão với biến đổi khí hậu do con người gây ra đã được xác nhận. Nguyên nhân chủ yếu là sự ấm lên của đại dương.

Khi bề mặt đại dương ấm lên, không khí trên đó cũng ấm lên, dẫn đến việc nước được đưa lên cao để tạo thành mây. Đồng thời, áp suất thấp ở dưới “bị bỏ trống” khiến không khí tràn vào nhiều hơn. Khi các yếu tố này tích tụ, giông bão hình thành. Nếu không có gió mạnh phá vỡ, hệ thống này sẽ mạnh lên thành bão.

“Sức mạnh và tốc độ phát triển của một cơn bão phụ thuộc vào hai yếu tố đại dương: nhiệt độ bề mặt biển trước bão và sự chênh lệch nhiệt độ giữa bề mặt và dưới bề mặt. Nhiệt độ bề mặt biển cao hơn thường cung cấp nhiều năng lượng hơn cho sự phát triển của bão và do đó tạo điều kiện cho các cơn bão mạnh hơn. Tuy nhiên, sự thay đổi lớn về nhiệt độ từ bề mặt xuống dưới bề mặt có thể làm gián đoạn dòng năng lượng này, vì gió mạnh gây ra nhiễu loạn ở tầng đại dương phía trên, đưa nước lạnh từ bên dưới lên và làm mát bề mặt biển”, Wei Mei, chuyên gia từ Viện Hải dương học Scripps (Mỹ) cho biết.

Các nhà nghiên cứu dự đoán rằng ngay cả trong kịch bản Trái đất ấm lên vừa phải - khi chúng ta thực sự có thể giảm khí thải nhà kính - cường độ bão trung bình vẫn sẽ tăng thêm 14% vào năm 2100. Nếu khí thải tiếp tục tăng nhanh, 'chúng tôi dự đoán rằng bão sẽ còn mạnh hơn nữa', Mei cho biết.

Hiện tại, các vùng biển toàn cầu vẫn đang ấm lên bất thường trong hơn một năm qua. Nhiệt độ bề mặt biển trung bình tháng 8/2024 đạt 20,88 độ C - mức cao thứ 2 từng được ghi nhận và chỉ thấp hơn 0,01 độ C so với mức kỷ lục vào tháng 7/2023.

“Sự nóng lên toàn cầu do việc đốt nhiên liệu hóa thạch của con người đang dẫn đến một kỷ nguyên mới với những cơn bão ngày càng mạnh mẽ và tàn phá hơn” - Ben Clarke, nhà nghiên cứu tại Viện Grantham về Biến đổi Khí hậu và Môi trường thuộc Đại học Hoàng gia London (Anh) cho biết.

Nguồn: NHK, Smithsonian