Buzz
Trong câu chuyện cổ xưa nhất mà chúng ta vẫn biết, nhân vật bán thần Gilgamesh phải vượt qua một thử thách để trở thành bất tử: không ngủ. Một thử thách mà anh ta nghĩ rằng quá đơn giản, nhưng đêm đầu tiên, anh ta đã bị vượt qua bởi giấc ngủ, nằm mê mệt trong bảy ngày bảy đêm và sau đó, ôn hận làm con người. Dù chỉ là một câu chuyện hư cấu, nhưng thử thách của Gilgamesh cũng nhấn mạnh một điều thực tế: giấc ngủ là một phần không thể thiếu đối với chúng ta, thậm chí quan trọng hơn cả thức ăn, nước uống.
Dường như mọi người đều nhận thức được điều này, đặc biệt là ảnh hưởng tiêu cực của việc thiếu ngủ đối với sức khỏe và tinh thần của chúng ta. Nhưng để hiểu rõ hơn về giấc ngủ, vai trò và cơ chế của nó, để biết khi nào nên ngủ, ngủ bao nhiêu là đủ cho nhu cầu sức khỏe của cơ thể, để duy trì sức khỏe, năng lượng làm việc tốt và tuổi thọ lâu dài, đòi hỏi sự quan tâm và nghiên cứu nhiều hơn.
Thực sự, đây không phải là một vấn đề mà ai cũng quan tâm. Hoặc nếu họ quan tâm, việc tìm kiếm nguồn thông tin khoa học đáng tin cậy cũng không dễ dàng trong thời đại này, nơi mà thông tin đang ngày càng tràn lan nhưng độ tin cậy của nó lại là điều khó đoán. Vì vậy, những người quan tâm đến giấc ngủ, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống hàng ngày của họ, có thể tìm thấy sự tham khảo toàn diện trong “Tại sao ta cần ngủ?” (Why we sleep) của Matthew Walker.
Cần lưu ý rằng, hiểu biết của con người về cơ thể chính mình, đặc biệt là về những vấn đề không thể hoặc ít nhất là rất khó chứng minh như giấc ngủ, giấc mơ vẫn còn thiếu đầy đủ, cần được nghiên cứu, khám phá nhiều hơn. Tuy nhiên, tác giả M. Walker đã cố gắng tóm gọn những khía cạnh quan trọng nhất liên quan đến giấc ngủ trong quyển sách của ông.
Nếu bạn từng bị ảnh hưởng bởi những lời khuyên tiêu cực rằng giấc ngủ là lãng phí thời gian, rằng trong khi bạn ngủ thì thế giới tiến triển, v.v... thì hãy lắng nghe M. Walker. Ông không cần đến những lời nói quá lớn lao, thay vào đó, những lời giải thích khoa học dễ hiểu và thú vị của ông sẽ giúp bạn nhận ra giấc ngủ không chỉ là vấn đề của con người mà còn là của cả thế giới động vật và tự nhiên. Và tự nhiên hiểu rõ hơn các lời khuyên tiêu cực kia và sẽ không ngừng khuyến khích bạn giữ giấc ngủ đủ.
Nếu lợi ích của giấc ngủ và tự nhiên chưa đủ thuyết phục bạn, thì có lẽ bạn cần sự thuyết phục từ những hậu quả của việc thiếu ngủ. Đó là thông điệp mà tác giả M. Walker đã truyền tải trong phần 2 của cuốn sách của ông.
Bạn đồng hành của giấc ngủ chính là giấc mơ. Mỗi người trong chúng ta đều từng nghe, đọc hoặc thấy những giải thích về giấc mơ theo nhiều cách khác nhau, nhưng thông tin thường trôi qua tâm trí chúng ta một cách không hệ thống. Trong cuốn sách của mình, M. Walker đã dành phần lớn để trả lời câu hỏi: 'Tại sao chúng ta mơ và mơ như thế nào?'. Lần này, bạn sẽ hiểu sâu sắc hơn về giấc mơ, vai trò và lợi ích của chúng.
Cuối cùng, M. Walker đã dành một phần quan trọng trong cuốn sách của ông để thảo luận về ảnh hưởng của cuộc sống hiện đại đối với giấc ngủ của mỗi người. Tự nhiên không bao giờ có kinh nghiệm trang bị cho bất kỳ sinh vật nào khả năng thích ứng nhanh chóng với sự thay đổi ngoại cảnh như con người đã làm trong khoảng 1-2 thế kỷ gần đây.
Có những nghiên cứu đã chỉ ra rằng ánh sáng điện vào ban đêm đang gây ảnh hưởng tiêu cực đối với các loài sinh vật sống vào ban đêm, đặc biệt là ở các thành phố, làm đảo lộn chu kỳ sinh học của chúng đến mức gây suy giảm nghiêm trọng về số lượng. Con người cũng chịu ảnh hưởng từ những thay đổi do chính mình tạo ra. Cuộc sống ngày càng nhanh chóng phát triển ở mọi mặt, mỗi người khi nhìn quanh đều cảm thấy mình bị bỏ lại phía sau, nguy cơ mất thăng bằng luôn đe dọa.
Một hậu quả của sự phát triển xã hội là số người mắc các vấn đề sức khỏe liên quan đến rối loạn giấc ngủ ngày càng tăng. Và đi kèm với hiện tượng này là sự phổ biến ngày càng nhiều các phương pháp làm giảm căng thẳng do mất ngủ, thiếu ngủ. Từ cốc cà phê trở thành người bạn đồng hành 24/7 để quên đi cảm giác buồn ngủ, đến việc sử dụng thuốc ngủ để cố gắng tìm lại giấc ngủ phục hồi sinh lực, nhưng mọi cách đều dường như chỉ làm tình hình trở nên tồi tệ hơn.
Vậy giải pháp là gì? Chúng ta cần chấp nhận xã hội hiện đại như chính chúng ta đã tạo ra và tìm ra cách thích ứng với nó nhưng vẫn duy trì được giấc ngủ cần thiết. Đó là thông điệp quan trọng mà M. Walker muốn truyền đạt cho mọi người. Không có giải pháp kỳ diệu để tìm lại giấc ngủ. Mỗi cá nhân, mỗi cộng đồng, và toàn xã hội loài người cần tìm ra sự thỏa hiệp tốt nhất dựa trên từng trường hợp cụ thể. Bởi dù thế nào, chúng ta vẫn cần ngủ. Nếu giấc ngủ không phải lúc nào cũng là ưu tiên hàng đầu, thì ít nhất nó vẫn là một trong những yếu tố quan trọng nhất để duy trì cuộc sống.
Tất cả chúng ta đều mong muốn có sức khỏe, thành công và sống lâu. Một trong những cách đơn giản và hiệu quả nhất là duy trì một thói quen... ngủ đủ giấc, đủ chất lượng. Hơn nữa, phương pháp này còn rất tiết kiệm vì nó hoàn toàn miễn phí cho tất cả mọi người. Tuy nhiên, cuộc sống bận rộn thường khiến chúng ta quên đi những điều quan trọng, trong đó có giấc ngủ. May mắn vẫn còn những cuốn sách như “Tại sao chúng ta cần ngủ” để nhắc nhở chúng ta nhìn lại bản thân.
PGS TS. Lê Đình Chi - Đại học Dược Hà Nội
