Buzz
Khi nhắc đến “những chiếc xe điện đầu tiên”, có thể bạn nghĩ ngay đến Tesla Roadster hoặc Nissan Leaf. Nhưng chúng không phải là những chiếc xe điện đầu tiên...
Tuy nhiên, các dòng ô tô điện đầu tiên ở Mỹ đã ra đời trước năm 1900, tồn tại trong ba thập kỷ tiếp theo, trước khi dần chấm dứt vào những năm 1920. Để hiểu rõ về sự thành công và biến mất của xe điện, điều quan trọng là phải tìm hiểu lý do tại sao chúng xuất hiện cách đây hơn một thế kỷ và vì sao chúng biến mất.
Sử sách của xe điện
Mặc dù công nghệ pin đã được phát minh từ những năm 1830, nhưng cho đến năm 1881, pin sạc lại mới được áp dụng vào các phương tiện di chuyển không cần sức ngựa. Đến đầu những năm 1890, công nghệ đã phát triển đến mức các nhà phát minh đã tạo ra những chiếc xe điện an toàn hơn và sạch sẽ hơn so với các loại xe chạy bằng than hoặc dầu (có khả năng gây nổ). Xe điện còn chiếm ít không gian hơn trên đường so với xe ngựa và hoàn toàn không gây ra 'phân ngựa'.
Duryea Machine, chiếc ô tô chạy xăng đầu tiên của Mỹ, được giới thiệu gần như vào cùng thời điểm (năm 1893), nhưng xe điện được đánh giá là một công nghệ vượt trội. Xe điện khởi động ngay lập tức. Xe điện rất dễ vận hành, không cần sang số; còn xăng xe chạy ồn, hay chết máy, cháy máy, hỏng hóc dễ xảy ra hơn.
Trong một cuộc đua 'mô tô' năm 1895, chiếc xe Electrobat (hình trên) đã được trao huy chương vàng vì 'an toàn, dễ điều khiển, không có tiếng ồn, độ rung, nhiệt và mùi, độ sạch và sự xuất sắc nói chung của thiết kế và tay nghề' - ngay cả khi chiếc Duryea Machine đã chiến thắng trong cuộc đua.
Sự chấp nhận từ cộng đồng
Xe điện là những chiếc xe hơi đầu tiên mang lại cho mọi người cảm giác tự chủ, đặc biệt là phụ nữ, những người có thể sở hữu và lái xe trước khi họ có quyền bỏ phiếu hàng thập kỷ.
Xe điện là 'biểu tượng và phương tiện giải phóng phụ nữ', là những phương tiện tự do đầu tiên và các nhà sản xuất xe hơi đã quảng bá các loại xe như Detroit Electric (ảnh ở đầu trang) là dành cho 'một người phụ nữ khỏe mạnh', một chiếc xe mà 'cô ấy có thể đảm bảo vệ sinh của riêng mình, nguyên vẹn kiểu dáng'.
Mở rộng ngành công nghiệp ô tô điện
Khi thị trường xe điện phát triển, các công ty sản xuất đã thay thế vị trí của các nhà phát minh riêng lẻ. Những công ty đầu tiên như Riker Electric Motor Company, thành lập vào năm 1889 và Electric Carriage & Wagon Company, đã giới thiệu một loạt xe taxi điện (hình bên dưới) tại Thành phố New York vào năm 1896.
Taxi điện của Công ty Carriage & Wagon
Vào cuối thế kỷ này, đã có hàng chục công ty được tài trợ tốt được thành lập. Các công ty đã sản xuất xe giao hàng, taxi, xe thô sơ, xe một, hai và bốn chỗ ngồi với phạm vi lái từ 35 đến 88 dặm và tốc độ lên đến 15 dặm một giờ.
Tại sao xe điện biến mất
Vào đầu thế kỷ 20, 38% tổng số ô tô ở Mỹ là xe điện. Chỉ 22% là xe chạy xăng và phần còn lại chạy bằng hơi nước.
Ngành công nghiệp xe điện đang củng cố và phát triển khi cải thiện hiệu quả, sức mạnh và phạm vi hoạt động. Tuy nhiên, vẫn còn những thách thức phía trước, tương tự như những thách thức đã làm chậm việc áp dụng xe điện ở Mỹ ngày nay. Dưới đây là một số rào cản chính.
Mạng sạc không đầy đủ
Xe điện bị hạn chế chỉ hoạt động ở những nơi có điện. Thomas Edison đã khởi đầu nhà máy điện đầu tiên vào năm 1882, nhưng cho đến năm 1910, chỉ có 10% số hộ gia đình ở Mỹ có điện và nỗ lực điện hóa nông thôn vẫn chưa thực hiện đến những năm 1930. Điện hóa là một sự kết hợp của các hệ thống, điện áp và tần số cạnh tranh, với dòng điện một chiều (DC) ở thành thị và dòng điện xoay chiều (AC) ở nông thôn. Các hệ thống điện được phát triển bởi các công ty tư nhân, gần như không có kế hoạch hoặc giám sát từ chính phủ.
Phân biệt giới
Sự phân biệt giới này bắt nguồn từ quảng cáo của các hãng xe, tạo nên một văn hóa xe hơi chạy xăng. Các nhà sản xuất ô tô đã tạo ra một tư tưởng 'riêng biệt' về xe hơi, trong đó xe chạy xăng dành cho nam giới, xe điện dành cho phụ nữ.
Phụ nữ đã vượt qua giới hạn giới tính và lái 'xe của đàn ông', như tay đua Dorothy Levitt, người đã lái chiếc De Dion chạy xăng ở tốc độ 91 dặm/giờ. Tuy nhiên, lái xe điện lại là dấu hiệu của sự yếu đuối đối với nam giới. Công ty Argo có thể đã quảng cáo chiếc xe điện của họ vào năm 1912 là 'chiếc xe của phụ nữ mà bất kỳ người đàn ông nào cũng tự hào khi lái', nhưng hầu hết đàn ông không muốn lái 'chiếc xe của phụ nữ'!
Định kiến về xe xăng mạnh mẽ dành cho nam giới, xe điện dành cho phụ nữ đã góp phần khiến xe điện suy tàn
Sự cạnh tranh của xe chạy xăng
Xe chạy xăng được hưởng lợi từ mạng lưới nhiên liệu hiện có nhờ trợ cấp của chính phủ liên bang và sự điều hành độc quyền của các công ty. Standard Oil của John D. Rockefeller cung cấp cho xe chạy xăng 'sự tiện lợi tại mọi nơi, vì xăng có thể được mua ở bất kỳ cửa hàng nào ở nông thôn'.
Khi xe chạy xăng trở nên phổ biến hơn về mặt giá cả, xe điện sẽ bị tiêu diệt. Bước cuối cùng để đóng vào quan tài của xe điện xuất hiện khi hệ thống đánh lửa điện được sử dụng vào năm 1912, giúp khởi động xe dễ dàng. Đến cuối những năm 1920, ngành sản xuất xe điện đã chết.
Ngành công nghiệp ô tô điện cần gì ngày nay?
Lịch sử về xe điện đã chỉ ra một bài học: những chiếc xe điện đầu tiên phải đối mặt với những trở ngại tương tự như xe điện ngày nay: thiếu sự hỗ trợ từ chính phủ, mạng lưới nhiên liệu không thể cạnh tranh với xe chạy xăng và sự kỳ thị giới tính xem xe điện là của 'phái yếu'. Rõ ràng, đây không phải là những trở ngại về công nghệ, mà là những trở ngại về chính trị, kinh tế và văn hóa.
