Buzz
Kể lại những câu chuyện gây tổn thương có thể giúp não bộ nhận biết và xử lý vấn đề. Bài viết này tập trung vào mô tả để giúp độc giả nhận diện tổn thương.
Một câu chuyện thực tế: Tác giả về nhà và chứng kiến người hàng xóm nằm úp mặt trên luống hoa. Ông gọi cấp cứu và thực hiện sơ cứu dựa trên hướng dẫn qua điện thoại. Trí não ông vẫn nhớ hình ảnh người hàng xóm vẫy chào sáng hôm đó, dù ông phải tập trung vào sơ cứu.
Người hàng xóm qua đời sau đó.
Ký ức gợn về trong tâm trí.
Hậu quả của sự kiện: Tác giả trải qua các triệu chứng chấn thương tâm lý như cáu gắt, khó ngủ, và tránh né hình ảnh của sự kiện đó.
Cái kí ức đau thương thường tự nhiên hiện ra trong tâm trí ta, không bao giờ mời mà đến, vì nó được lưu trữ trong một hệ thống thần kinh đặc biệt so với cách lưu trữ của những ký ức khác. Những ký ức không xâm nhập giống như những miếng ghép trong bức tranh khảm, vì mỗi mảnh ký ức sẽ được sắp xếp để tạo thành một hình ảnh toàn diện về một câu chuyện. Mỗi mảnh ký ức sẽ liên kết với các mảnh khác xung quanh nó và cùng nhau tạo nên một câu chuyện mạch lạc về những điều đã xảy ra.
Ngược lại, ký ức đau thương xâm nhập sẽ thường bị phân mảnh và không thể kết nối với nhau. Khi một sự kiện vượt quá khả năng chịu đựng hoặc cảm xúc của chúng ta, các phần ký ức về bối cảnh và quá trình diễn ra sự kiện trong não bộ sẽ không hoạt động như bình thường. Kết quả là, các mảnh ký ức sẽ xuất hiện tách biệt nhau thay vì liên kết với nhau để tạo ra một câu chuyện liền mạch. Những mảnh ký ức này thường chứa đựng nỗi đau với cường độ mạnh mẽ hơn.
Nguồn: Google.com
Mỗi mảnh ký ức giống như một mảnh thuỷ tinh vỡ, khi chạm vào sẽ gây đau đớn. Các mảnh ký ức đau lòng có liên quan mật thiết đến các trung tâm cảm xúc trong não, bao gồm hạch hạnh nhân, trung tâm của trải nghiệm sợ hãi, và thùy nhỏ ở não trước. Cả hai vùng này đều quan trọng đối với phản ứng của cơ thể như chiến đấu, chạy trốn, đóng băng khi cảm thấy căng thẳng.
Khi một mảnh ký ức xuất hiện trong tâm trí, thường làm chúng ta cảm thấy không thoải mái, ví dụ như tức giận, buồn bã, bất lực hoặc sợ hãi. Những ký ức này thường kích hoạt các giác quan, như ký ức về việc sơ cứu cho người hàng xóm. Hình ảnh đó vẫn sống động và thường xuất hiện bất kỳ lúc nào vì chúng không bị cố định như các mảnh ghép trong bức tranh khảm.
Khi một trong những mảnh ký ức này xuất hiện trong tâm trí, nó thường làm chúng ta cảm thấy không thoải mái, ví dụ như tức giận, buồn bã, bất lực hoặc sợ hãi. Những ký ức này thường kích hoạt các giác quan, như ký ức về việc sơ cứu cho người hàng xóm. Hình ảnh đó vẫn sống động và thường xuất hiện bất kỳ lúc nào vì chúng không bị cố định như các mảnh ghép trong bức tranh khảm.
Kết nối các mảnh vỡ để hình thành một bức tranh toàn diện
May mắn thay, ký ức tổn thương của chúng ta không nhất thiết phải là mảnh vụn. Chúng có thể được sắp xếp thành một câu chuyện đồng nhất, giống như việc đặt một khung cố định, và bắt đầu sắp xếp các mảnh vỡ riêng lẻ thành một bức tranh hoàn chỉnh. Điều này sẽ giúp bộ não hiểu được vấn đề một cách toàn diện, dễ quản lý, và không cảm thấy bị đe dọa mỗi khi một mảnh ký ức đau buồn, bất chợt xuất hiện trong tâm trí.
Quá trình này không phải là điều chúng ta tự chủ, hệ thống thần kinh sẽ hỗ trợ chúng ta trong điều đó, với điều kiện thích hợp. Dưới đây là những phương pháp thực hành, được trích dẫn từ một cuốn sách về Liệu pháp Hành vi Nhận thức Chánh niệm (Mindful Cognitive Behavioral Therapy).
Nguồn: Google.com
1. Thở vào và thả ra
Sau một trải nghiệm tâm lý đau lòng, hệ thống thần kinh của chúng ta thường ở trạng thái cảnh giác cao, để bảo vệ chúng ta khỏi những mối đe dọa tiềm ẩn trong tương lai. Trạng thái căng thẳng và cảm xúc ở mức độ quá cao đã đóng góp vào việc giữ ký ức đau buồn ở dạng không liên kết. Lúc đó, nhịp thở không đều và không đủ sẽ kéo dài trạng thái căng thẳng này.
Mặt khác, hơi thở chậm và từ tốn sẽ giảm bớt sự lo lắng và kích hoạt hệ thống thần kinh đối giao cảm, giúp cơ thể giải độc căng thẳng và áp lực. Điều này tạo điều kiện lý tưởng cho não bộ tạo ra các kết nối mới khi xử lý những ký ức tổn thương.
Chỉ cần dành từ 3 đến 5 phút mỗi ngày để luyện tập hít thở là đủ. Hít vào bằng mũi và thở ra bằng miệng, thời gian thở ra nên gấp đôi thời gian hít vào, ví dụ như hít vào đếm đến ba, thở ra khi đếm đến sáu. Hoặc bạn có thể thử bài tập “Thở nhẹ bằng bụng - Soft Belly Breathing” do chuyên gia chấn thương James Gordon hướng dẫn.
Nguồn: Google.com
2. Tìm kiếm sự giúp đỡ
Việc cô lập bản thân sau chấn thương là phản ứng tự nhiên. Tuy nhiên, bạn vẫn có thể tìm kiếm sự hỗ trợ từ gia đình, bạn bè, và xã hội. Hãy chia sẻ nhiều hơn với những người thân yêu mà bạn có thể tin tưởng, vì điều này cần thiết để giúp bộ não sắp xếp lại ký ức về sự tổn thương.
Nguồn: Freepik.com
3. Hãy dũng cảm chia sẻ những câu chuyện gây tổn thương
Có thể có những người bạn đáng tin cậy, hoặc gia đình, sẵn sàng lắng nghe những câu chuyện đau thương của bạn. Nghiên cứu đã chỉ ra sức mạnh của việc kể chuyện, về trải nghiệm đau thương của chúng ta. Nếu không thể nói chuyện với người khác, hãy viết ra vì điều này giúp chúng ta giảm khó chịu và chữa lành vết thương dễ dàng hơn.
Phương pháp này hiệu quả hơn khi bạn kể chi tiết về những khoảnh khắc hoặc mô tả cụ thể những trải nghiệm ảnh hưởng sâu sắc đến bạn. Bạn đã trải qua những gì? Bạn cảm thấy như thế nào? Bạn nhận thấy những cảm giác vật lý ra sao? Những chi tiết nào nổi bật khi bạn nhớ lại ký ức?
Khi chia sẻ với một người bạn thân về những gì đã xảy ra, tác giả đã tái hiện lại toàn bộ sự kiện mà ông vẫn nhớ. Tình yêu và sự chấp nhận khiến ông cảm thấy an ủi, và giúp ông giải tỏa cảm xúc đã kìm nén từ lâu.
Nguồn: Google.com
4. Tiếp tục sống
Cuối cùng, hãy tìm cơ hội đối mặt với những kí ức về chấn thương tâm lý. Điều này giúp chúng ta nhận ra rằng, chúng không thực sự đe dọa. Như tác giả đã tránh nhìn vào nơi người hàng xóm ngã, vì sợ gợi lại cảm giác đau đớn ban đầu. Nhưng khi bắt đầu điều trị, ông nhận ra rằng cần phải đối mặt với những hình ảnh đó, giúp ông bổ sung vào ký ức tổng thể về sự kiện.
Quá trình phục hồi của tác giả diễn ra song song với việc tham gia trị liệu tâm lý, giúp ông và nhiều người khác vượt qua những chấn thương tâm lý. Dù câu chuyện tổn thương có thể không đẹp, nhưng nó vẫn là một phần của chúng ta. Cảm xúc và lo lắng không bị ký ức tổn thương kiểm soát nữa, mà trở thành một phần của con người hiện tại.
Nguồn: Google.com
Nếu bạn đang vật lộn với việc phục hồi sau chấn thương tâm lý, hãy tìm đến chuyên gia để được hỗ trợ. Psychologytoday.com cung cấp thông tin về các nhà trị liệu được cấp phép.
