Buzz
Ảnh: Tin Tức Học Thuật
Mọi người thường muốn tin vào sức mạnh của trí nhớ mình. Dù cho có những lần quên lẫn như đặt chìa khóa ở đâu, quên ngày kỷ niệm cưới, hoặc số điện thoại của một người đặc biệt, liệu khi nhớ về những sự kiện quan trọng, như một kỷ niệm từ tuổi thơ, thì ký ức của chúng ta có đúng và đáng tin cậy không?
Những nghiên cứu gần đây đã chứng minh rằng trí nhớ con người rất nhạy cảm và dễ bị tác động. Chúng ta dễ dàng mắc phải những sai sót và thậm chí những gợi ý nhỏ cũng có thể kích hoạt những ký ức sai lạc. Ngay cả những người có trí nhớ vượt trội cũng có thể tự tạo ra những ký ức mà không hề nhận ra.
Thí nghiệm và kết quả
Trong một thí nghiệm nổi tiếng được tiến hành vào năm 1995, nhà nghiên cứu về trí nhớ Elizabeth Loftus đã làm cho 25% người tham gia tin vào một ký ức sai lạc rằng họ từng bị lạc trong một trung tâm thương mại khi còn nhỏ. Một nghiên cứu khác vào năm 2002 chỉ ra rằng một nửa số người tham gia đã bị dẫn dắt và tin rằng hồi bé, họ đã từng bay trên khinh khí cầu dựa trên việc họ được xem những bức ảnh ngụy tạo làm bằng chứng.Thông tin không chính xác
Nhận thức của con người có những lỗ hổng. Đôi khi chúng ta nhìn thấy những điều không thực sự tồn tại và bỏ lỡ những điều rõ ràng ngay trước mắt. Trong nhiều trường hợp, ký ức sai được hình thành do thông tin không được ghi lại chính xác từ đầu. Ví dụ, một người có thể chứng kiến một vụ tai nạn nhưng không thể nhớ rõ mọi chi tiết đã xảy ra. Việc tái hiện lại các sự kiện có thể gặp khó khăn hoặc thậm chí là không thể vì họ không thực sự trải qua tất cả các chi tiết. Tâm trí của họ có thể điền vào những “khoảng trống” bằng cách tạo ra những ký ức không có thật.Phán đoán
Trong một số trường hợp khác, những kí ức và trải nghiệm quá khứ đôi khi trái chiều với thông tin mới. Đôi khi, những kí ức cũ có thể gây trở ngại hoặc thay đổi những kí ức mới của chúng ta. Và đôi khi, thông tin mới có thể làm cho chúng ta quên mất những thông tin đã lưu trữ từ trước. Khi kết hợp thông tin cũ với nhau, thỉnh thoảng sẽ có những lỗ hổng trong bộ nhớ của chúng ta. Tâm trí của chúng ta cố gắng điền vào những khoảng trống này, thường là bằng kiến thức hiện tại cũng như niềm tin hoặc hy vọng. Ví dụ, một người có thể nhớ rõ ràng rằng họ đã ở đâu và làm gì trong vụ tấn công ngày 11 tháng 9. Mặc dù có thể cảm thấy ký ức về sự kiện này khá chính xác, nhưng rất có thể ký ức của họ đã bị ảnh hưởng bởi tin tức và câu chuyện về các vụ tấn công sau đó. Thông tin mới này chống đối với những kí ức đã có về sự kiện hoặc bổ sung vào đó những thông tin còn thiếu.
Ảnh: Henry Kunjumon | Dribbble
Tình cảm và ký ức
Nếu bạn từng cố gắng nhớ lại các chi tiết của một sự kiện đầy cảm xúc (ví dụ: một cuộc cãi vã, một tai nạn, một tình huống khẩn cấp), có lẽ bạn sẽ nhận thấy rằng cảm xúc có thể ảnh hưởng tiêu cực đến trí nhớ của bạn. Đôi khi, những cảm xúc mạnh mẽ có thể làm cho một trải nghiệm ghi nhớ hơn, nhưng đôi khi chúng có thể dẫn đến những ký ức sai lệch hoặc không đáng tin cậy.
Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng con người thường nhớ các sự kiện đầy cảm xúc mạnh mẽ hơn, nhưng chi tiết của những ký ức đó thường bị nghi ngờ. Kể lại những sự kiện quan trọng cũng có thể dẫn đến niềm tin sai lầm về sự chính xác của trí nhớ.
Thông tin không chính xác
Đôi khi thông tin chính xác bị pha trộn với thông tin không chính xác làm biến dạng ký ức của chúng ta về các sự kiện. Loftus đã nghiên cứu về ký ức không chính xác từ những năm 1970 và nghiên cứu của bà đã chỉ ra những hậu quả nghiêm trọng mà những thông tin này có thể gây ra đối với trí nhớ. Những người tham gia nghiên cứu của bà được cho xem hình ảnh về một vụ tai nạn giao thông.
Khi được hỏi về sự kiện sau khi xem ảnh, người phỏng vấn đặt ra những câu hỏi dẫn dắt hoặc thông tin không chính xác. Sau đó, khi kiểm tra trí nhớ của những người tham gia về vụ tai nạn, những người được cung cấp thông tin không chính xác có nhiều khả năng nhớ sai về sự kiện hơn.
Hậu quả tiềm ẩn nghiêm trọng của hiệu ứng thông tin sai lệch này thường được phản ánh rõ trong hệ thống pháp luật hình sự khi sự hiểu lầm dẫn đến sự phân biệt giữa sự sống và cái chết. Brainerd và Reyna (2005) đã chỉ ra rằng những ký ức sai lệch trong quá trình thẩm vấn thường là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến kết án sai.
Chia sẻ thông tin sai
Bạn có bao giờ nhầm lẫn các chi tiết của câu chuyện này với câu chuyện khác không? Ví dụ, khi kể cho bạn bè về kỳ nghỉ gần đây, bạn có thể nhầm lẫn một sự kiện đã xảy ra trong một kỳ nghỉ từ vài năm trước.
Đây là một ví dụ về việc chia sẻ thông tin sai có thể dẫn đến ký ức sai lệch. Điều này có thể bao gồm việc kết hợp các yếu tố từ các sự kiện khác nhau thành một câu chuyện liên kết, nhầm lẫn về nơi bạn thu thập một phần thông tin cụ thể hoặc thậm chí nhớ về những sự kiện tưởng tượng từ thời thơ ấu và tin rằng chúng là sự thật.
Đường dẫn mị lệch
Khi hình thành một ký ức, thường không phải lúc nào chúng ta cũng chú trọng vào những chi tiết cụ thể mà thay vào đó, chúng ta thường nhớ một ấn tượng tổng quan về sự kiện. Lý thuyết về những dấu vết không rõ ràng gợi ý rằng đôi khi chúng ta tạo ra những dấu vết hoàn chỉnh về sự kiện trong khi những lần khác chỉ nhớ các ý chính. Dấu vết hoàn chỉnh dựa trên các sự kiện thực như chúng đã diễn ra, trong khi nhớ về các ý chính tập trung vào cách giải thích của chúng ta về các sự kiện.
Cách chúng ta giải thích thông tin đôi khi không phản ánh chính xác những gì đã xảy ra thực sự. Các giải thích thiên lệch về các sự kiện có thể dẫn đến những ký ức sai lệch về các sự kiện ban đầu.
Theo verywellmind
