Buzz
Đây là sự mở đầu phù hợp cho một tập thơ với chủ đề chính là sự mất mát và quan sát sâu sắc về những khó khăn của con người. Bài thơ đầu tiên như một cú hít thở trước khi đắm chìm vào thế giới đầy bi kịch, bắt đầu một cuộc hành trình dài. Đối với Ocean Vuong, đó là một thế giới đầy bạo lực và sự đau đớn của chủ nghĩa thực dân ở Việt Nam, và những thách thức hiện tại.
Trong bài thơ 'Bài Thơ Sáng Cho Thành Phố Cháy Tàn', sự sụp đổ của Sài Gòn được so sánh với bài hát 'White Christmas' của Irving Berlin, tạo ra một bức tranh khắc sâu về sự hoang tàn. Hình ảnh như con chó tan nát dưới ánh sáng của Giáng Sinh trắng và ông cảnh sát trưởng nằm úp mặt trong bể Coca-Cola làm nổi bật sự hỗn loạn và đau khổ của thành phố.
Những bài thơ không chỉ thể hiện sự bạo lực hiện hữu mà còn sự đe dọa tiềm ẩn. Trong “Always and Forever,” di sản của cha anh là “một khẩu súng Colt .45—im lặng và nặng nề/ như một cánh tay bị cắt.” Trong “A Little Closer to the Edge,” chúng ta được nhắc nhở về sự bạo lực có thể có trong bất kỳ đối tượng nào: “Chiếc đồng hồ Rolex giả mạo, hàng tuần/ sau khi bị vỡ vụn vì va chạm với khuôn mặt của người phụ nữ, bắt đầu phai mờ/ như một vầng trăng thu nhỏ đằng sau mái tóc của cô.”
Đối với Vuong, bạo lực—cả ký ức, sự hiện hữu và khả năng có thể của nó—tạo nên dấu ấn và biến đổi anh. Sức mạnh biến đổi—hoặc sức mạnh biến dạng—của bạo lực rõ nhất được thể hiện trong bài thơ cuối cùng của phần đầu tiên, “Self-Portrait as Exit Wounds.” Qua hai mươi hai cặp câu thơ, nhà thơ dẫn dắt độc giả qua những cảnh đau đớn và khủng khiếp, từ “chiếc thuyền đắm” đến “tấm lều gỉ đen” của trại tị nạn, từ đất nước Mỹ với “Việt Nam/[đang] bốc cháy trên màn ảnh” đến “những kẻ giàu có/hiếp cô gái nông dân đang mang thai, ngay phía sau chiếc xe jeep quân đội của họ.” Đó là bài thơ mà người nói tự nhìn lại bản thân và một lịch sử đầy bạo lực đang chảy trong máu anh. Trong những dòng thơ cuối, Vuong đặt mình vào lịch sử của Việt Nam:
'Vâng – hãy để tôi tin rằng tôi được sinh ra để nắm cò súng này, một cách mềm mại & tinh tế, như một người Việt Cộng đích thực, như một linh hồn mờ ảo trong cơn mưa khi tôi tự đặt mình giữa những lần bắn – & cầu nguyện mong mọi thứ đều yên bình, không chuyển động. '
Dù không bao giờ trải qua chiến trường Việt Nam, nhưng bạo lực vẫn hiện hữu trong cuộc sống của Vuong. Điều này làm lên tiếng cho thế hệ Mỹ gốc Việt sau cuộc chiến vẫn bị ảnh hưởng bởi ký ức. Điều này thường được thảo luận trong văn học Mỹ gốc Việt: làm thế nào để diễn đạt về những ký ức không thuộc về mình? Và những ký ức này có ý nghĩa như thế nào với con người chúng ta, với sự nhận thức về bản thân và với bản tính của chúng ta là người Việt Nam và Mỹ?
Vuong thường quan sát và viết về sự phức tạp khi sự tồn tại của một con người liên quan đến bi kịch. Trong những bài thơ này, cơ thể trở nên cảm xúc với sự khoái cảm, nhưng cũng có thể là dấu hiệu xấu. “Con dao trên mũi [cuối cùng]/mũi” trong bài thơ “Homewrecker”. Một hình ảnh của “người bóng được thay thế bằng một con sói đen” trong “Lồng ngực đầy Không khí” (Torso of Air).
Tính hai mặt giữa Bản ngã và lịch sử, giữa sự khoái cảm và bạo lực hiển hiện rõ trong bài “Ghi chú Vở tạp dề,” một bài thơ dài năm trang giấy được trình bày như những suy tưởng viết linh tinh và ngẫu hứng. Trong đó, những điều hàng ngày gợi lên những kí ức lịch sử không dễ chịu: “Lông mu dài nhất của tôi dài 1.2 inch,” người nói viết một cách thẳng thắn và tục tằn như vậy ở đầu bài thơ. Sau đó, một kí ức chiến tranh của gia đình xen vào: “Bà nói Trong chiến tranh họ túm một đứa bé, mỗi tên lính một cổ chân, rồi kéo…/ Cứ như thế.” Dòng cuối, “Cứ như thế” được sử dụng lại ngay trong một bối cảnh ngây thơ khác. “Xuân đã về! Hoa thủy tiên ở khắp nơi./Cứ như thế.” Bài thơ chuyển qua lại giữa hiện thực của người nói và quá khứ của gia đình và bởi điều này, ý nghĩa bài thơ cũng thay đổi. Đó là một bài thơ mạnh mẽ khi Vuong viết:
Một lính Mỹ xâm hại một phụ nữ nông dân Việt Nam. Vì thế mẹ tôi vẫn sống sót. Vì thế tôi vẫn sống. Vì thế không bom = không gia đình = không tôi. Eo ơi.
Những lời của Vuong nghi ngờ về cơ thể—nguồn gốc của nó và gánh nặng lịch sử của nó: “Nếu con nhận được thân xác ta” anh viết trong “Gửi Cha tôi/Gửi con trai tôi ở tương lai”. Tuy nhiên, Vuong luôn tin tưởng vào thân xác con người: nó vận chuyển sự căm ghét, nhưng cũng mang lại sự thăng hoa và từ bỏ. Ta thấy điều này trong hầu hết các bài thơ cảm động của Vuong.—“Tụng Niệm Về Tự Sướng,” “Nguyện Cầu Cho Những Người Mới Đau Khổ,” “Vì Đó Là Mùa Hè” và “Trên Trái Đất, Chúng Ta Chỉ Là Tuyến Tính,” khi anh viết:
Tôi sẽ kể cho bạn nghe rằng chúng ta đã làm sai đủ để được tha thứ. Rằng một đêm, sau khi tát mẹ, rồi mang cưa xích cưa chân bàn, ba tôi vào quỳ trong nhà tắm cho đến khi chúng tôi nghe tiếng khóc nghẹn của ông bên kia bức tường. & và như vậy tôi hiểu – rằng căng thẳng tột cùng của một người đàn ông là gần sự đầu hàng nhất.
Đọc Trời Đêm Những Vết Thương Xuyên Thấu, ta có thể nhận thấy một điều rằng Vuong có một mối quan hệ đối với con người vừa yêu vừa ghét: anh yêu tính nhân hậu, nhưng ghét vì tính bạo lực. Điều này nổi lên trong tất cả các bài thơ khi Vuong khám phá lịch sử gia đình, lịch sử quốc gia và cuộc sống của mình. Những bài thơ trong tập thơ này đã kết hợp để tạo ra một tổng thể cân bằng nhờ vào sự tích cực của phần cuối: nếu không phải là anh đã tìm được liều thuốc bôi để xoa dịu vết thương, thì ít nhất vẫn giữ được niềm lạc quan. “Phần đẹp nhất của cơ thể bạn,” anh viết, “là nơi nó đang tiến đến.” Cho tất cả những gì mà chúng ta đã hủy hoại—với chiến tranh, bạo hành gia đình, kì thị người đồng tính, phân biệt chủng tộc, vân vân, Vuong vẫn còn hi vọng; điều này chính xác là lí do vì sao anh là người khách thơ chúng ta cần hơn bao giờ hết. Anh vạch trần lịch sử tàn khốc của chúng ta và tự nhủ, vâng, ta có thể sống tốt hơn thế.
Eric Nguyễn
Theo Diacritics.org.
