Tế bào thần kinh

Tế bào thần kinh là loại tế bào có khả năng nhận và truyền tín hiệu điện trong hệ thần kinh. Đây là đơn vị cơ bản cấu tạo nên hệ thần kinh ở đa số loài động vật và đóng vai trò thiết yếu trong não. Chất xám trong não được hình thành từ thân và sợi nhánh của các tế bào thần kinh, trong khi chất trắng được cấu tạo từ sợi trục (tập hợp lại thành dây thần kinh). Não người có khoảng 100 tỷ tế bào thần kinh và 100 nghìn tỷ synapse. Các tế bào thần kinh được hỗ trợ bởi microglia và tế bào hình sao, là các tế bào thần kinh đệm. Neuron là những tế bào dài nhất trong cơ thể, không còn khả năng phân chia nhưng có thể tái sinh phần cuối sợi trục khi bị tổn thương.

Cấu trúc

Tế bào thần kinh gồm một thân chứa nhân, có hình dạng sao nhiều cạnh hoặc bầu dục, và các sợi. Từ thân phát ra nhiều sợi ngắn, phân nhánh như cành cây gọi là sợi nhánh và một sợi dài gọi là sợi trục. Sợi trục có thể được bao quanh bởi các tế bào Schwann tạo thành bao myelin. Sợi trục kết nối trung ương thần kinh với các cơ quan, tập hợp lại thành dây thần kinh. Khoảng cách giữa các bao myelin có những đoạn ngắn gọi là eo Ranvier, và vùng tiếp xúc giữa sợi trục của tế bào này với sợi nhánh của tế bào khác hoặc cơ quan thụ cảm được gọi là synapse. Neuron có nhiều hình dạng khác nhau: đa cực với nhiều sợi nhánh, lưỡng cực với một sợi nhánh và một sợi trục, và đơn cực với một sợi nhánh và sợi trục hợp lại.

Chức năng

Chức năng chính của tế bào thần kinh là nhận và truyền xung thần kinh dưới dạng tín hiệu hóa học, điều khiển, điều chỉnh và phối hợp các hoạt động của cơ quan và hệ cơ quan trong cơ thể, giúp thích ứng với những thay đổi từ môi trường bên trong và bên ngoài.

Phân loại

Dựa trên hướng dẫn truyền xung thần kinh

Có ba loại tế bào thần kinh

• Tế bào thần kinh hướng tâm (Tế bào cảm giác) có thân nằm ngoài hệ thần kinh trung ương, nhận và truyền xung thần kinh về hệ thần kinh trung ương.
• Tế bào thần kinh trung gian (Tế bào liên lạc) nằm trong hệ thần kinh trung ương, bao gồm các sợi hướng tâm và ly tâm, thực hiện chức năng kết nối và truyền thông tin.
• Tế bào thần kinh ly tâm (Tế bào vận động) có thân nằm trong hệ thần kinh trung ương (hoặc ở hạch thần kinh ngoại biên), dẫn truyền các xung ly tâm từ não và tủy sống đến các cơ quan để thực hiện hành động hoặc bài tiết.

Phân loại theo chức năng

Các tế bào thần kinh cảm giác truyền tín hiệu từ các giác quan đến tủy sống và não.

Tế bào thần kinh chuyển tiếp truyền thông điệp giữa các phần của hệ thần kinh trung ương.

Tế bào thần kinh vận động kết nối với các tế bào thần kinh chuyển tiếp. Chúng nhận và truyền tín hiệu từ hệ thần kinh trung ương đến các cơ bắp. Tín hiệu di chuyển giữa các tế bào thần kinh qua các cúc synapse và khe synapse ở tận cùng của tế bào. Khe synapse là khoảng trống rất nhỏ giữa các tế bào, nơi hóa chất từ các đầu sợi trục (như túi chứa chất trung gian hóa học trong synapse hóa học hoặc các kênh hút nước trong synapse điện) được phát tán để kích thích các thụ thể hóa học đặc biệt trên các sợi nhánh của tế bào tiếp nhận.

Hình ảnh

Chú thích

Tài liệu tham khảo

• Tài liệu về Tế bào thần kinh tại Wikimedia Commons
• Nơron trên Từ điển bách khoa Việt Nam
• Tế bào thần kinh (Định nghĩa & Chức năng) tại Encyclopædia Britannica (tiếng Anh)
• Fibrinogen có thể ức chế EGFR trong tế bào thần kinh Protein đông máu có thể ức chế sự phục hồi tủy sống
• Cơ sở dữ liệu Tế bào Lưu trữ 2007-08-13 tại Wayback Machine UC San Diego hình ảnh của tế bào thần kinh.
• Hình ảnh giải phẫu thần kinh độ phân giải cao của não linh trưởng và não không linh trưởng.