Tế bào ung thư này đã được chăm sóc suốt 7 thập kỷ, chỉ riêng trong thời gian đó đã sản xuất được hơn 50 triệu tấn khối lượng.

Nhờ khả năng 'trường sinh bất tử', nó đã có nhiều đóng góp to lớn trong lĩnh vực khoa học, đã giải cứu hàng tỷ sinh mạng trên toàn cầu.

Nhiều tế bào ung thư hoạt động mạnh mẽ trong cơ thể và có thể tiếp tục phân chia và tăng trưởng, gây ra những tổn thương nghiêm trọng. Tuy nhiên, khi rời khỏi môi trường cơ thể, ngay cả khi chúng mạnh mẽ đến đâu, chúng cũng không thể tiếp tục phân chia vô hạn. Thường sau khoảng 50 thế hệ, chúng sẽ trải qua apoptosis - hay còn gọi là 'chết tự lập trình'. Điều này là do các sự kiện sinh hóa dẫn đến sự thay đổi về hình thái của tế bào và cuối cùng dẫn đến cái chết của chúng.

Tuy nhiên, một số tế bào, được biết đến là tế bào bất tử, có thể được nuôi trong ống nghiệm trong thời gian dài. Một số trong số chúng xuất phát từ tế bào ung thư.

Với sự tiến bộ của công nghệ, con người đã có khả năng can thiệp và tạo ra các dòng tế bào bất tử. Trước đây, họ chỉ có thể tìm kiếm những tế bào bất tử do đột biến tự nhiên.

Tế bào bất tử đầu tiên được phát hiện bởi các nhà khoa học là tế bào HeLa, được phát hiện vào năm 1951. Và trong hơn 70 năm kể từ đó, tế bào HeLa vẫn tiếp tục được nuôi cấy cho đến ngày nay.

Tế bào HeLa có vẻ như thế nào?

Mặc dù tế bào HeLa có khả năng phân chia và sinh sản liên tục, nhưng chúng không được nuôi cấy ở một vị trí duy nhất, mà thay vào đó, chúng được chia thành nhiều phần và sử dụng trong các phòng thí nghiệm khác nhau trên toàn thế giới. Mỗi phần sẽ bị tiêu diệt sau khi sử dụng.

Điều này bởi vì tế bào HeLa là loại tế bào bất tử lấy từ cơ thể con người, do đó nhiều nghiên cứu trên cơ thể con người sử dụng chúng để thu thập dữ liệu thực tế nhất. Chẳng hạn như vắc-xin, thuốc và thậm chí cả sữa rửa mặt hay kem chống nắng đều sử dụng tế bào HeLa. Nó cũng được sử dụng trong việc lập bản đồ gen và phát triển vắc xin COVID-19.

Vài năm sau khi phát hiện tế bào HeLa, một nhà máy sản xuất tế bào HeLa được thành lập với mục đích nuôi cấy và phân phối chúng đến các phòng thí nghiệm khác nhau. Tin rằng mỗi tuần nhà máy có thể sản xuất ra 60.000 tỷ tế bào HeLa sống.

Dữ liệu từ năm 2011 cho thấy tổng khối lượng của tế bào HeLa vào thời điểm đó ít nhất đã đạt 50 triệu tấn, bao gồm cả phần bị tiêu diệt.

Nếu con số này chưa làm bạn thấy sợ hãi, thì hãy biết rằng nếu bạn tiếp tục hỗ trợ và cho phép tế bào này phân chia, dự báo rằng trong vòng 80 năm tới, toàn bộ Trái đất sẽ không đủ chỗ chứa tất cả các tế bào HeLa.

Bởi vì các tế bào HeLa phân chia cực kỳ nhanh chóng sau mỗi 20-24 giờ, và không chết như các tế bào khác. Điều này có nghĩa là trong thời gian ngắn chưa đầy một ngày, chúng đã có thể tăng gấp đôi trọng lượng.

Những đặc tính này khiến chúng trở nên độc đáo và khác biệt, vì trước khi có tế bào HeLa, rất khó tìm thấy một tế bào bất tử từ cơ thể người.

Tế bào HeLa ra đời như thế nào?

Các tế bào HeLa xuất phát từ tế bào ung thư cổ tử cung của Henrietta Lacks, một phụ nữ Mỹ gốc Phi. Năm 1951, người mẹ có 5 đứa con này đến bệnh viện Johns Hopkins ở Baltimore, Maryland và được chẩn đoán mắc ung thư cổ tử cung. Do phân biệt chủng tộc nghiêm trọng, bệnh viện Johns Hopkins là một trong số ít nơi dám chấp nhận và điều trị người da đen.

Ban đầu, Lacks không nhận ra bản thân mắc ung thư cổ tử cung, cô đã mô tả cơn đau ở hông cho các bác sĩ và cho biết rằng căn bệnh này đã ảnh hưởng đến công việc của cô.

Vào thời điểm đó, bác sĩ điều trị của cô đã biết rằng đó là một khối u ác tính sau một vài quan sát đơn giản. Một mẫu tế bào ung thư từ cô đã được lấy trong tình huống đó và gửi đến phòng thí nghiệm mô gần đó của tiến sĩ George Gey.

Nhóm mẫu tế bào ung thư này chính là các tế bào HeLa đầu tiên, có thể được nuôi cấy vô số lần. Trước khi tế bào HeLa xuất hiện, tiến sĩ Gey và nhóm của ông đã tìm kiếm tế bào người có thể nuôi cấy trong ống nghiệm trong nhiều năm mà không thành công.

Việc phát hiện ra tế bào HeLa đương nhiên là một bước tiến lớn trong y học con người, cho phép các nhà nghiên cứu thực hiện nhiều thí nghiệm với chúng, từ đó tìm ra cách điều trị bệnh tật cho con người.

Tế bào HeLa thực sự giống như 'chuột lang' trong phòng thí nghiệm, có thể nuôi cấy với chi phí rất thấp. Điều quan trọng nhất là chúng có thể tồn tại trong nhiều thí nghiệm, đặc biệt là các thí nghiệm so sánh, giúp các nhà nghiên cứu có thêm thời gian và không gian để nghiên cứu vấn đề.

Vì tế bào HeLa quá nổi tiếng, cho đến nay đã có hơn 65.000 bài báo khoa học được hoàn thành với sự hỗ trợ của chúng, cũng như gần 11.000 bằng sáng chế liên quan đến chúng. Chỉ trong thế kỷ 21, đã có 5 giải Nobel y học liên quan trực tiếp đến tế bào bất tử này.

Chỉ tính riêng hai nghiên cứu về sự phát triển của vắc-xin bại liệt và vắc-xin HPV, tế bào HeLa đã đóng góp vào việc cứu hàng tỷ người.

Tuy nhiên, tế bào HeLa không hoàn hảo và chúng cũng có nhiều nhược điểm.

Các hạn chế của tế bào HeLa?

Tế bào HeLa thực ra là một dạng tế bào ung thư cổ tử cung 'đột biến', khi Lacks bị nhiễm virus HPV sau khi mắc ung thư cổ tử cung. Điều này khiến cho tế bào ung thư của Lacks bị nhiễm virus HPV và trải qua các thay đổi cấu trúc cơ bản.

Điều này dẫn đến các tế bào ung thư của cô ấy có từ 76 đến 80 nhiễm sắc thể, trong khi tế bào của con người thông thường chỉ có 46 nhiễm sắc thể. Những nhiễm sắc thể thêm này là kết quả của việc nhiễm virus.

Vì vậy, tế bào HeLa không thực sự đại diện cho tế bào của con người. Điều này là một trong những hạn chế của chúng, khiến chúng không thể được coi là tế bào thực sự của con người.

Một điểm yếu thứ hai của tế bào HeLa là khả năng 'lan truyền bệnh' cho các dòng tế bào khác. Điều này là một vấn đề nghiêm trọng nhất của tế bào HeLa, vì trong quá trình nuôi cấy, chúng phát ra một số hóa chất làm nhiễm bệnh các dòng tế bào khác, khiến nhiều phòng thí nghiệm phải cấm sử dụng tế bào HeLa.

Tính đặc biệt này của tế bào HeLa giống như quá trình một loài áp đặt lên các loài khác để tồn tại, cho nên hiện nay có người đề xuất xem xét các tế bào HeLa như một loài độc lập.

Tuy nhiên, sự biến đổi này lại tạo cho tế bào HeLa khả năng 'vô hạn tuổi thọ'.

Thường thì trong quá trình phân chia tế bào, các telomere (chuỗi DNA lặp đi lặp lại ở hai đầu của nhiễm sắc thể) dần cạn kiệt, khiến tế bào không thể phân chia vô hạn. Đó là một trong những lý do cơ bản khiến chúng ta già đi.

Tuy nhiên, các tế bào HeLa đã biến đổi đã thu được một loại enzyme gọi là telomerase, được kích hoạt trong quá trình phân chia tế bào, và khi hoạt động telomerase sẽ tái tạo lại các telomere bị tiêu hao trong quá trình phân chia, cho phép tế bào tăng sinh vô hạn.

Phần kết cho hậu duệ của Henrietta Lacks

Với sự tiến bộ trong y học, khả năng và đóng góp trong lĩnh vực y học của tế bào HeLa đã không còn nổi bật như trước. Tuy nhiên, không ai có thể phủ nhận đóng góp của chúng cho thế giới.

Tuy nhiên, khi quay lại câu chuyện về Henrietta Lacks, như đã đề cập trước đó, các bác sĩ đã lấy mẫu tế bào ung thư mà không thông báo cho cô. Vì vậy, mặc dù đã đóng góp vào nhiều công trình khoa học và sản xuất hàng triệu tấn tế bào, gia đình Lacks không hưởng bất kỳ lợi ích nào và thậm chí không biết rằng tế bào HeLa liên quan đến họ.

Henrietta Lacks được chôn cất tại một nghĩa trang ít người biết sau khi qua đời.

Mới đây, khi phát hiện ra rằng tế bào HeLa đang lan truyền sang các dòng tế bào khác và gen của chúng cần được sắp xếp lại để tìm ra nguyên nhân, hậu duệ của Henrietta Lacks được liên lạc để lấy mẫu xét nghiệm DNA.

Vào tháng 10/2021, kỷ niệm 70 năm ngày mất của bà, gia đình Henrietta Lacks đã kiện công ty Thermo Fisher Scientific trước tòa liên bang về việc làm giàu bất chính và sử dụng tế bào và mẫu mô của bà một cách vô cớ.

Trong khi đó, Đại học Johns Hopkins đã tuyên bố trên trang web của họ rằng họ 'chưa bao giờ bán hoặc hưởng lợi từ việc phát hiện hoặc phân phối tế bào HeLa' và trường cũng không sở hữu quyền đối với tế bào HeLa.

Tham khảo ifeng, abcnews