Buzz
Trung Quốc đã nhận thức rằng thương mại điện tử không phải là yếu tố quyết định cho sự phát triển công nghệ và tăng trưởng kinh tế lâu dài, so với các lĩnh vực như chip bán dẫn và xe điện. Việc chỉ dựa vào ‘sao chép’ và giá rẻ sẽ không thể duy trì sự tăng trưởng bền vững.
Tờ Wall Street Journal (WSJ) cho biết phương Tây đang lo ngại rằng khả năng cung ứng và tình trạng dư thừa sản lượng của Trung Quốc sẽ tràn ngập thế giới bằng hàng giá rẻ, tương tự như ngành thép, tấm pin năng lượng mặt trời và xe điện trước đây.
Đây cũng là lý do mà các sàn thương mại điện tử (TMĐT) như Temu từ Trung Quốc bị nghi ngờ, khi hàng hóa giá rẻ từ nền kinh tế lớn thứ hai sẽ có nguy cơ lấn át thị trường quốc tế, đè bẹp các doanh nghiệp và nhà máy địa phương, gây ra tình trạng thất nghiệp và ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế.
Rõ ràng, hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc trên các sàn TMĐT có lợi cho người tiêu dùng, nhưng về lâu dài lại không mang lại lợi ích cho nền kinh tế quốc gia, thậm chí có thể gây ra những hệ lụy xấu.
Thật mỉa mai, Trung Quốc cũng không quá ủng hộ các sàn TMĐT hay lĩnh vực tài chính trực tuyến. Ngay cả các khởi nghiệp trong lĩnh vực này cũng không được xem trọng. Thay vào đó, họ chú trọng vào việc phát triển chip bán dẫn, xe điện, công nghệ phần cứng và các kỹ thuật đổi mới khác.
Hệ quả là hiện nay, giới trẻ Trung Quốc lại tôn vinh Elon Musk hơn cả Jack Ma, người từng bị chỉ trích vì tạo ra văn hóa làm việc ‘996’ (9 giờ sáng đến 9 giờ tối, 6 ngày một tuần), với những khoản nợ sớm do chi tiêu trực tuyến và vay nợ quá nhiều.
Ghét Jack Ma, yêu thích Elon Musk
Theo Sixth Tone, sự ngưỡng mộ của người Trung Quốc dành cho Elon Musk lớn hơn rất nhiều so với những gì ta có thể tưởng tượng. Trong cuốn tiểu sử "Elon Musk: Tesla, SpaceX, and the Quest for a Fantastic Future", bản dịch tiếng Trung được gọi là "Người sắt của Thung lũng Silicon: Cuộc đời phiêu lưu của Elon Musk".
Trên mạng xã hội Jike, có một chuyên mục mang tên "Trạm thông tin Elon Musk" thu hút 220.000 thành viên. Khi được hỏi vì sao nhà sáng lập Tesla lại nổi tiếng đến vậy ở Trung Quốc, một người đã bình luận: "Bởi vì tất cả những gì ông ấy làm đều thành công".
Tóm lại, việc Elon Musk thành công khiến ông trở thành hình mẫu mà mọi người tôn sùng là điều dễ hiểu, nhất là khi những dự án tưởng chừng như điên rồ lại giúp ông trở thành tỷ phú. Câu chuyện về một kỹ sư theo đuổi đam mê và gặt hái thành công rất phổ biến trong các bộ phim truyền hình Trung Quốc.
Tờ Sixth Tone chỉ ra rằng thành công của Elon Musk là điều mà giới công nghệ và khởi nghiệp Trung Quốc hướng tới. Việc sử dụng xe hơi Nhật Bản, máy bay Mỹ khiến nhiều người Trung Quốc khao khát sản phẩm "Made in China" được cả thế giới công nhận như một niềm tự hào dân tộc.
Tuy nhiên, các ông trùm công nghệ Trung Quốc hiện nay chủ yếu tập trung vào giải trí, trò chơi điện tử và thương mại điện tử, thay vì các đột phá công nghệ mới. Thành công của các tập đoàn lớn ở Trung Quốc thường được đánh giá qua lượng vốn đầu tư lớn, sáp nhập công ty nhỏ và học hỏi từ ý tưởng nước ngoài hơn là tạo ra cách mạng công nghệ.
Kết quả là, dù những ông chủ như Alibaba, Huawei hay Xiaomi rất giàu có và nổi tiếng, nhưng họ vẫn không bao giờ được so sánh với những huyền thoại như Elon Musk.
Theo tờ SCMP, các ông lớn như Alibaba giờ đây không còn giữ vị thế như trước khi dòng vốn đầu tư mạo hiểm từ nước ngoài đang dần rút lui. Thậm chí, nhiều nền tảng thương mại điện tử như Pinduoduo đã phải tìm đến thị trường Mỹ qua nền tảng Temu do sự bão hòa trong nước.
Ngược lại, BYD nổi bật trong lĩnh vực xe điện, CATL dẫn đầu trong sản xuất ắc quy và Huawei tự sản xuất điện thoại với chip hiện có đang là những chủ đề nóng được mọi người quan tâm.
Những câu chuyện về các startup thành công như Alibaba niêm yết tại nước ngoài hay các dự án khởi nghiệp gọi vốn quốc tế đã dần mất đi sức hút tại Trung Quốc.
Hiện tại, những câu chuyện như BYD vượt mặt Tesla, Huawei thách thức Apple hay CATL thống trị ngành ắc quy đang trở thành niềm tự hào thực sự của người Trung Quốc.
Xu Tianchen, một chuyên gia kinh tế từ EIU, cho rằng Trung Quốc đã nhận thức được rằng các startup trong lĩnh vực tài chính trực tuyến hay thương mại điện tử không thực sự bền vững cho nền kinh tế.
Thay vào đó, các lĩnh vực như công nghệ bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), phát triển cơ sở hạ tầng và kỹ thuật mới có khả năng mang lại lợi thế lâu dài cho sự tăng trưởng.
Sự nhận thức này ngày càng được khẳng định khi mối quan hệ Mỹ-Trung trở nên căng thẳng và phương Tây áp dụng nhiều lệnh cấm vận công nghệ đối với cường quốc châu Á này.
Kể từ năm 2018, những hành động của cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chuyển cuộc đua giữa hai nền kinh tế hàng đầu thế giới thành một cuộc chiến thương mại và công nghệ toàn diện.
Theo SCMP, các chính sách của chính quyền Washington đã buộc Bắc Kinh phải tự phát triển công nghệ và gia tăng sự phụ thuộc vào thị trường nội địa.
Trong bối cảnh này, thương mại điện tử và tài chính trực tuyến không mang lại nhiều lợi ích bằng các lĩnh vực như bán dẫn hay trí tuệ nhân tạo.
Yếu tố này cũng ảnh hưởng đến lĩnh vực startup khi Trung Quốc nhận thức rõ vấn đề và đang chuyển hướng tập trung vào đầu tư công nghệ.
Định hướng nào cho các startup?
Năm 2017, nhà khởi nghiệp Zhang Hongjun đã rất vui mừng khi được mời tham dự Hội chợ Internet toàn cầu (WIC), nơi quy tụ nhiều ông lớn trong ngành.
Sự kiện này diễn ra tại Wuzhen, Trung Quốc và quy tụ hàng loạt tên tuổi nổi bật như Jack Ma của Alibaba, Pony Ma của Tencent, Richard Liu của JD, Tim Cook của Apple và Sundar Pichai của Google.
Với sự hiện diện của những tên tuổi lớn, Zhang hy vọng rằng startup tài chính của mình sẽ thu hút được nguồn vốn tiềm năng từ các nhà đầu tư.
Thời điểm đó, dự án của Zhang còn được chính phủ hỗ trợ và nằm trong danh sách kêu gọi vốn của hội chợ.
"Dự án lúc đó rất tiềm năng và chúng tôi đều lạc quan về nó," Zhang, 42 tuổi, hồi tưởng lại.
Lúc ấy, lĩnh vực khởi nghiệp tại Trung Quốc thực sự nhận được nhiều hỗ trợ từ chính phủ, đánh dấu giai đoạn hoàng kim cho nhiều startup.
Nhiều nhà khởi nghiệp Trung Quốc khi đó được "trải thảm đỏ" với khát vọng làm giàu và xây dựng sự nghiệp, trong khi chính phủ kỳ vọng rằng tầng lớp này sẽ biến đổi nền kinh tế thông qua các chương trình ưu đãi thuế và tín dụng.
Tuy nhiên, vài năm gần đây, môi trường khởi nghiệp tại nước này đã có những thay đổi đột ngột, khiến hàng nghìn nhà khởi nghiệp như Zhang trở thành "những đứa con bị bỏ rơi" không thể trở lại.
Theo tờ SCMP, những nhà khởi nghiệp trong các lĩnh vực tài chính, giáo dục, trò chơi điện tử và công nghệ đều cảm nhận rõ sự biến động của thị trường Trung Quốc.
Chỉ vài tháng sau hội chợ năm 2017, chính quyền Bắc Kinh quyết định thắt chặt kiểm soát tài chính trong ngành ngân hàng để hạn chế rủi ro sụp đổ.
Điều này đã dẫn đến việc hàng loạt nền tảng tài chính trực tuyến và các dự án startup liên quan bị đóng cửa.
Với việc các nhà đầu tư sợ hãi rút lui, những dự án như của Zhang không thể gọi vốn và rơi vào tình cảnh sống lay lắt.
Không dừng lại ở đó, từ cuối năm 2020, lĩnh vực khởi nghiệp công nghệ Internet tại Trung Quốc cũng bị kiểm soát chặt chẽ về nguồn vốn.
Sự quản lý nghiêm ngặt này chỉ dần được nới lỏng hai năm sau khi nền kinh tế Trung Quốc mở cửa trở lại sau đại dịch và cần kích thích tiêu dùng nội địa.
Trả lời SCMP, Zhang thừa nhận rằng hiện tại, mảng khởi nghiệp tại Trung Quốc gặp nhiều khó khăn hơn so với năm 2017.
"Hầu hết các startup hiện nay đều đang gặp khó khăn hoặc đứng trước nguy cơ đóng cửa," Zhang chia sẻ đầy tiếc nuối.
Dự án của Zhang đã tan vỡ sau khi anh mất cả ba khách hàng chủ chốt kể từ khi Trung Quốc thắt chặt kiểm soát thị trường tài chính.
*Nguồn: WSJ, SCMP, SixthTone
