Buzz
Vũ Bằng: Tâm hồn của ngày Tết chạm đến lòng người
Vũ Bằng nói: “Yêu tháng Chạp không biết bao nhiêu, nhưng yêu nhất là những ngày giáp Tết, thời tiết sao mà đã thế, con mắt tấm lòng sao mà đong đưa thế, lời nói, tiếng chào sao mà duyên dáng tơ mơ thế'.
Có lẽ vì vậy, trong văn của ông, Tết không chỉ là khoảnh khắc của sự thay đổi mùa, của chu trình tự nhiên của vũ trụ mà còn là một ký ức văn hóa luôn gắn với ý thức con người, trong đó, phong tục, tập quán ngày Tết là một phần không thể thiếu nhất.
Giống như mọi người Việt, những phong tục, tập quán đó không chỉ chiếm một phần trong tâm trí của Vũ Bằng mà còn làm say đắm tiềm thức và tâm linh, được thể hiện rõ ràng qua các trang sách của ông.
Chúng ta không cảm thấy lạ khi thấy rằng trong tác phẩm của Vũ Bằng có nhiều tác phẩm viết về Tết làm xúc động lòng người như vậy. Có thể kể đến Nhớ những Tết xa xưa cùng các tài năng văn nghệ thời kỳ trước, Bữa trà đầu xuân, Quay lại nhìn xuân, Cuộc thi gà, lợn trong ngày Tết Việt Nam…
Không chỉ thế, trong tác phẩm văn học nổi tiếng Thương nhớ mười hai, ngoài tháng Mười hai được gọi là Tháng Chạp, nhớ quán Tết, Vũ Bằng còn dành phần cuối Tết, hỡi cô mặc áo dài xanh để nhớ lại và tôn vinh những giá trị văn hóa phong tục truyền thống đặc biệt trong ngày Tết của dân tộc, làm rung động lòng người.
Có thể nói, qua những tác phẩm của mình, Vũ Bằng đã mô tả sống động bức tranh văn hóa tinh thần của dân tộc trong ngày Tết, vừa cổ truyền vừa hiện đại, vừa chân thực vừa lãng mạn…
Và trong đó, những nét văn hóa phong tục ngày Tết là một phần không thể thiếu của chân dung văn hóa tinh thần ấy.
Thạch Lam: Tết thanh nhã và ấm áp
Ai cũng biết đến Thạch Lam với những truyện ngắn đậm chất nhân văn, nhưng ông còn là một nghệ sĩ thanh lịch và lãng mạn của Hà Nội.
Trong những tác phẩm như Cô hàng xóm, ta thấy Thạch Lam thường nhắc đến sự kiên nhẫn, hy sinh. Ngay cả khi ông đi qua những con phố nhộn nhịp, ông vẫn không quên điều đó.
“Các cô gái trong ngày mua Tết đều rất dễ thương. Vì sao lại vội vã như vậy? Về muộn sợ mẹ mắng à? Áo quần chưa kịp sửa soạn, mái tóc bóng bẩy, khiến cho hình ảnh trở nên dễ thương, đáng yêu!'
Bây giờ là thời điểm các chị em dũng cảm, đi mua sắm, bán hàng, mang niềm vui đến cho em trai và mẹ già, các chị em rất nhiệt tình. Chen lấn trong đám đông, không sợ bị đẩy đưa. Mang giày cao để tránh lấm đất. Và đặc biệt là tự nhiên và thân thiện”.
Tác giả Nhà mẹ Lê, Gió lạnh đầu mùa cũng đã dành không ít dòng để nói về Tết của người nghèo:
“... Ở ngoại ô, Tết lại có một vẻ đặc biệt riêng. Nhìn đứa trẻ đội mũ len, mặc áo mới dài và rộng, đeo dây chuyền vàng, nhặt ngòi pháo, cảm thấy cái Tết nhỏ bé và đáng yêu của một vùng quê”.
Không khí của Tết, của mùa xuân, thanh nhã, yên bình, hiện hữu trong từng trang sách của Thạch Lam. Ông tôn trọng, biện bạch mọi điều một cách tinh tế.
“Đêm 29 Tết, trước khi chạm giao thừa... có ai đến chợ Đồng Xuân, để nhìn những thứ còn lại, những thứ bị xem thường từ chiều? Những cành đào xấu xí, ít hoa; những bát thủy tiên héo úa, đã từ tay này sang tay khác mà không được mua, những chậu cây cúc và thược dược bị phai mà lẫn bùn. Dưới mưa rơi, bụi bặm đã phủ lên những cành đào, hoa mai rải rác trên đường, bao nhiêu bước chân dày đặc (...)”.
Để trang điểm cho những căn nhà tạm bợ, những ngôi nhà lá nghèo ở ngoại ô, mặc dù xấu xí và nghèo đói, những điều đó vẫn là biểu hiện của hy vọng, của sự kỳ vọng.”
Ở đây mọi cảm xúc không ồn ào nhưng lại rất sâu lắng, hiểu được đau khổ và khó khăn của hoàn cảnh mà người ta đang phải đối mặt khiến lòng người trở nên nặng trĩu với quốc gia đã sinh ra và nuôi dưỡng mình. Đó là cách nhìn, là tấm lòng của những trí thức chân chính.
Hà Nội băm sáu phố phường của Thạch Lam chủ yếu viết về văn hóa ẩm thực của người Hà Nội, đặc biệt là những món quà của Hà Nội. Đây có thể coi là những trang viết nổi bật nhất của Thạch Lam.
Ông nói: “Quà Hà Nội luôn được biết đến là ngon lành và tinh tế. Bao nhiêu tấm lòng tốt lành, tình cảm được gửi vào những món quà này tại thủ đô, những món quà mang đến cho mọi người vẻ thanh lịch và đẳng cấp của băm sáu phố phường”.
Ông khẳng định: “Quà... là biểu hiện của tâm hồn”. Vì vậy, không ngẫu nhiên mà Thạch Lam mô tả cẩn thận cách mà người Hà Nội làm và thưởng thức các món quà.
Hương vị của Tết xưa, vẫn dày đặc trên từng trang sách cổ, như được gìn giữ, được tái sinh, như một món quà Tết dành cho những người đọc hiện nay, đã xa lìa những kỷ niệm về những ngày Tết ngày xưa.
Bài viết được trích dẫn từ trang viết của nhà báo Thủy Nguyễn trong cuốn Tết Đoàn Viên do nhóm Sống phát hành.
