Buzz
Chọn ba ví dụ này vì ba bộ phim đều nhận được nhiều lời khen từ cộng đồng và giới phê bình, đồng thời đều ra mắt trong năm 2023.
Tetris nằm trong top 10 phim được xem nhiều nhất trên Apple TV+, mặc dù có nhược điểm khi cố gắng kịch tính hóa lịch sử. BlackBerry được ca ngợi là bộ phim thiết lập thế giới công nghệ tốt nhất và là một trong những tác phẩm xuất sắc nhất năm 2023. Còn Oppenheimer thì không cần phải bàn cãi. Với loạt lời khen từ cả giới phê bình và khán giả, cùng với sự xuất sắc của Christopher Nolan và dàn diễn viên hàng đầu, tin đồn về một giải Oscar cho bộ phim này đã trở nên rộ lên.
Có một điểm đồng nhất giữa ba tác phẩm này, không chỉ đơn thuần là thể loại tiểu sử kịch tính. Kịch bản của cả ba phim dường như đều chọn lựa từ những cuốn sách đã được viết trước đó:
- Tetris đang mắc kẹt trong một vụ kiện dân sự tại Hoa Kỳ khi tác giả cuốn The Tetris Effect: The Game That Hypnotized the World kiện công ty sản xuất phim, nhà biên kịch và Apple, cáo buộc rằng kịch bản của phim hoàn toàn dựa trên nội dung của tác phẩm. Hiện nay, ý kiến công bố dường như ủng hộ tác giả sách, vì chưa từng có câu chuyện về Tetris giống với The Tetris Effect như vậy, đặc biệt là về sự can thiệp của điệp viên KGB trong quá trình mua bản quyền trò chơi xếp hình, điều chứng nhân chứng chưa bao giờ khẳng định.
- BlackBerry dựa trên cuốn sách Losing the Signal: The Untold Story Behind the Extraordinary Rise and Spectacular Fall of BlackBerry, kể lại câu chuyện của BlackBerry từ khi thành lập đến khoảng năm 2012, khi Mike Lazaridis từ chức CEO, và sự suy tàn của BlackBerry kể từ khi iPhone ra mắt.
- Oppenheimer có kịch bản dựa trên cuốn American Prometheus: The Triumph and Tragedy of J. Robert Oppenheimer, mang đến một góc nhìn tư duy về cuộc sống cá nhân của cha đẻ quả bom nguyên tử, đặc biệt là mối quan hệ của Oppenheimer với các nhà khoa học khác và những phiên điều trần liên quan đến an ninh quốc gia Hoa Kỳ.
Nhưng sau khi xem tất cả ba phim, phải thừa nhận rằng cách làm cho ba tác phẩm này trở nên kịch tính và hấp dẫn là hoàn toàn khác biệt.
Tetris: Sáng tạo mới, nghệ thuật thăng trầm
Có một khái niệm quen thuộc trong giới game thủ, đó chính là sử dụng lịch sử. Tetris đã biến một sự kiện lịch sử thành một tác phẩm gây ấn tượng mạnh, với cốt truyện hấp dẫn, đầy kịch tính.
Là người đam mê lịch sử game, tôi chỉ thấy bộ phim Tetris làm tôn lên một khía cạnh duy nhất, đó là đoạn kịch thú vị về cuộc đối đầu giữa ELORG và đội ngũ sản xuất game, khi bản quyền Tetris được coi là 'tài sản của Xô Viết'. Nikolai Belikov, giám đốc ELORG, đã có những cuộc đàm phán đầy kịch tính với Henk Rogers và Robert Stein.
Khi thưởng thức phim, chắc chắn anh em sẽ bị cuốn hút vào một thế giới rối ren của những tên tuổi liên tục xuất hiện. Lịch sử diễn ra phức tạp, nhưng nhiệm vụ của các nhà làm phim là làm cho cái rối trở nên đơn giản hóa, tạo nên một bộ phim giải trí vô cùng hấp dẫn. Phim không chỉ giải trí mà còn giữ được sự sắc bén, không bao giờ khiến khán giả phải tắt não. Thay vào đó, những chi tiết thực tế của thương vụ được chỉnh sửa một chút để tạo nên cảm giác hồi hộp, hòa mình vào nhịp độ nhanh nhẹn của phim.
Những người khó tính sẽ thấy phiên bản này nhạt nhòa, bởi nỗ lực mô tả bối cảnh Liên Xô trước sự sụp đổ, trong khi cố gắng tạo ra một bộ phim trinh thám nghẹt thở, lại đẩy tác phẩm vào con đường quen thuộc. Việc kết hợp tất cả: sự căng thẳng, hồi hộp, tâm lý và cảm xúc của từng nhân vật, cùng việc tôn trọng sự kiện lịch sử làm cho tác phẩm trở nên phức tạp, mê hoặc.
Là một tác phẩm dã sử, Tetris hứa hẹn mang lại trải nghiệm gay cấn. Tuy nhiên, sự hấp dẫn của nó lại phản ánh đúng những biến động của lịch sử, cũng như những chi tiết được thêm vào bộ phim. Không có điệp viên KGB nào âm mưu phá hủy thương vụ vì tỷ phú Robert Maxwell là bạn của tổng bí thư Mikhail Gorbachev. Ngược lại, cô gái làm nhiệm vụ dịch cho Henk Rogers không phải là điệp viên KGB với đoạn quay xe bí mật. Chính Rogers đã tự thẳng thắn bày tỏ rằng cô gái Nga thông thạo tiếng Anh và không phải là điệp viên KGB được gửi đến để theo dõi ông.
Để công bằng, chính Henk Rogers - người đã trải qua câu chuyện đó - thừa nhận rằng không mong đợi bộ phim mô tả lịch sử hoàn hảo. Cả Henk Rogers và Alexey Pajitnov, đôi bạn thân của ông, tuyên bố rằng bầu không khí Liên Xô thời kỳ đó được tái hiện tốt trong bộ phim, và thậm chí nói thêm: “Đạo diễn và biên kịch Hollywood thêm vào chi tiết kiểu gì chẳng sao, chúng tôi thấy không vấn đề gì.”
Đây là cách đầu tiên để một bộ phim tiểu sử không trở nên nhàm chán như phim tài liệu, và đó chính là biến nó thành một tác phẩm dã sử.
BlackBerry: Tập trung vào sự hài hước của sự kiện thực tế
Bộ phim Blackberry được đánh giá bởi trang Engadget như sau:
'BlackBerry có đầy đủ những điều mà bộ phim Tetris của Apple đang thiếu: Những drama chân thật dựa trên lịch sử, không cần phải thêm vào những pha rượt đuổi xe hơi hay kể chuyện theo kiểu tưởng tượng. Mặc dù sự trỗi dậy và suy tàn của những chiếc điện thoại thông minh với bàn phím từ Research in Motion có vẻ không quá lôi cuốn. Nhưng bộ phim, dưới sự đạo diễn của Matt Johnson, đã biến câu chuyện thành một tác phẩm bi kịch thực sự.
Câu chuyện được diễn ra qua hai nhân vật đặc biệt: Đồng CEO Mike Lazaridis, một kỹ sư thiên tài nhưng kỳ cục, và Jim Balsillie, một doanh nhân máu lạnh và thường xuyên cáu bẳn. Họ đối mặt với nhiều khó khăn, nhưng khi họ hợp nhất, họ đã thành công trong việc chiếm lĩnh thị trường di động suốt hơn một thập kỷ. Nhưng rồi iPhone xuất hiện và ngay lập tức phá vỡ mọi thứ mà họ xây dựng.'
Các đánh giá đưa ta đến giải pháp thứ hai để biến bộ phim dựa trên sự kiện thực tế, đó là tập trung sâu vào nội tâm của những sự kiện, kết hợp với việc phân tích tận cùng nhân vật để tạo ra xung đột, những điểm nút làm cho phim trở nên hấp dẫn.
Cái tâm hồn đó, chính xác hơn, là của ba nhân vật chính Mike Lazaridis, Doug Fregin và Jim Balsillie, là trung tâm của câu chuyện về BlackBerry. Có vẻ hơi lạ lẫn, vì cả bộ phim và tập đoàn BlackBerry trong quá khứ đều thực sự chân thật.
Nhưng riêng bộ phim, Blackberry nổi bật vì nó thực sự làm cho chúng ta quan tâm đến Lazaridis và đội ngũ kỹ sư dưới quyền ông, đồng thời biến những hành động của Balsillie thành nguồn giải trí, ngay cả khi ông ta thật sự là một người khó chịu. Điều đặc biệt ấn tượng là cách phim vẽ nên câu chuyện của Research in Motion: Sự bùng nổ của tài năng, sự thất bại của đối thủ cạnh tranh, và sự suy tàn không thể tránh khỏi.
Khán giả đắm chìm trong đồng cảm đa dạng, từ hy vọng đến tức giận, cùng sự vô kỷ luật - một kết hợp hoàn hảo cho chủ đề của bộ phim. BlackBerry tìm thấy sự hài hước trong hành trình của Jim, biến những nhân vật độc đáo của RIM thành những cái tên như học sinh trung học, vừa thảo luận về công nghệ vừa trải qua những đoạn thoại hấp dẫn, tạo nên đội ngũ làm việc hiệu quả.
Với việc đào sâu vào cá tính đặc biệt của từng nhân vật và tận dụng chúng để tạo ra kịch tính, cộng với sự hài hước của thành công và thất bại của BlackBerry, đạo diễn người Canada đã tạo nên một tác phẩm cuốn hút, đầy sức sống và không hề gây mệt mỏi, nhưng lại vô cùng thực tế. Điều này làm tôi nhớ đến lời nói của Steve Allen với tạp chí Cosmopolitan năm 1957:
“Con người thường nói đùa về những câu chuyện đau lòng sau khi một khoảng thời gian đã trôi qua, tạo nên một công thức toán học. Khi kết hợp tấn bi kịch với thời gian, chúng sẽ biến thành hài kịch.”Oppenheimer: Tận hưởng lịch sử qua góc nhìn cá nhân
Một người bạn của mình, sau khi xem Oppenheimer, thậm chí suýt ngủ gục trong rạp. Nhưng để công bằng, đối với một số người, nếu không phải vì âm nhạc của Ludwig Göransson hay diễn xuất xuất sắc của những diễn viên nổi tiếng, hoặc những phút cuối đầy kịch tính khi Lewis Strauss, do Robert Downey Jr. thủ vai, lộ diện trong phiên điều trần cuối cùng, thì chiều dài của bộ phim có thể khiến họ cảm thấy chán nản.
Nhưng chính những điều trên kể lý do tại sao Oppenheimer của Christopher Nolan là một kiệt tác tiểu sử. Mạch phim và cách giới thiệu từng nhân vật làm cho người xem không bao giờ cảm thấy quá tải. Mọi cá nhân trong bộ phim, trong suốt 3 tiếng đồng hồ, đều được đặc biệt chú ý, mô tả đầy đủ cả về thời lượng và chiều sâu. Đến mức mình nghĩ rằng, không cần phải biết hay đọc gì trước khi đến rạp. Đọc sau khi xem cũng không muộn, không lo lỡ bất kỳ chi tiết lịch sử nào đáng chú ý.
Lúc đó, Christopher Nolan, người vừa làm đạo diễn vừa viết kịch bản cho Oppenheimer, đã thể hiện khả năng tạo ra một kịch bản đặc sắc, giữ chúng ta mãi trên ghế rạp trong 180 phút, khi mỗi cảnh, mỗi vai diễn được thể hiện gần như hoàn hảo, mở ra sâu vào từng cá nhân, mỗi lựa chọn, mỗi lời nói và mỗi hành động của họ.
Nhờ lựa chọn này, khi đặt bộ phim dưới góc nhìn của những người yêu thích lịch sử, muốn mọi chi tiết phải chân thực và chính xác như thực tế, Oppenheimer hầu như không có lỗi lầm. Hạt sạn duy nhất có lẽ là một chi tiết không quan trọng lắm, nhưng lại quan trọng hóa toàn bộ nửa cuối bộ phim một cách hấp dẫn. Điều đó là gì, anh em tự xem đi, không muốn spoil nha.
Ngoại trừ hạt sạn kia, mọi nhân vật đều sống động và gần gũi, đầy màu sắc và phức tạp, không hề khô khan như trong sách giáo trình lịch sử. Tâm hồn đặc sắc của J. Robert Oppenheimer và trí óc tài năng của Lewis Strauss được mô tả rất ấn tượng qua từng khung hình, đủ thuyết phục để khiến bạn muốn xem bản IMAX ngoài rạp. Đầu óc chiến lược của Lewis Strauss, được thể hiện qua từng đoạn thoại, là điểm độc đáo khác của bộ phim.
Nolan thực sự là một nghệ sĩ tài năng, ông không ngần ngại để nhân cách và tính cách va chạm với nhau, như những hạt neutron tạo nên sự phân hạch, va chạm đến điểm cực hạn. Quan trọng nhất là những va chạm đó không quá kịch tính, không làm mất đi sự thật của lịch sử.
Nếu có người xem Oppenheimer và cảm thấy buồn ngủ, thì cũng không vấn đề gì cả. Cách ông kịch tính hóa một phần lịch sử quan trọng nhất của nhân loại rất khác biệt so với Tetris hay BlackBerry. Oppenheimer không chọn những màn hành động giật gân để tăng cường nguy cơ đối mặt của nhân vật chính, không có cảnh rượt đuổi hồi hộp như trong Tetris. Phim cũng không cố gắng biến nhân vật thành một hình ảnh quá nghiêm túc hoặc quá hài hước như trong BlackBerry, điều này cũng là lý do mà những người liên quan đã lên tiếng phủ nhận.
Cách thức thứ ba, cá nhân hóa lịch sử, làm cho những người từng xuất hiện trong sách trở nên thân thuộc và dễ hiểu, thật sự là một trong những phương pháp khó nhất để làm cho một bộ phim tiểu sử trở nên xuất sắc và cuốn hút.
Có lẽ đó là lí do ít phim lựa chọn cách này mà thành công: Ví dụ như The Pianist với vai diễn nghệ sĩ dương cầm của Adrien Brody, hoặc The Aviator, nơi Leonardo Di Caprio đóng vai ông trùm ngành hàng không Howard Hughes. Còn những tác phẩm vượt thời đại khác, như Schindler's List hay Goodfellas, đều gây tranh cãi về sự xác thực của các sự kiện xảy ra.
