Thành Cát Tư Hãn và sự định hình thế giới hiện đại

Thành Cát Tư Hãn là vị chinh phạt vĩ đại nhất lịch sử thế giới. Không nhà chinh phạt phương Tây nào chinh phục được dù chỉ một nửa số dân hay đất đai như ông. Sau khi lập đế quốc vào năm 1206, nó mở rộng gần một thế kỷ, từ Thái Bình Dương tới Địa Trung Hải, từ Bắc Băng Dương tới Biển Ả-rập. Đế quốc Mông Cổ là đế quốc duy nhất trong lịch sử bao gồm cả Trung Quốc và Nga, cùng nhiều nước từ Triều Tiên tới Iran, Afghanistan, Syria, Iraq và Thổ Nhĩ Kỳ. Với chỉ mười vạn lính, quân Mông Cổ đã đánh bại các đế quốc hàng triệu lính. Không đất nước nào có thể chống lại đội quân Mông Cổ hùng mạnh.

Việt Nam là thất bại lớn duy nhất trong cuộc chinh phạt của Mông Cổ. Dù di chuyển bằng ngựa từ Trung Quốc hay bằng tàu qua đại dương, quân Mông Cổ nhiều lần cố gắng xâm lược Việt Nam. Dù họ thắng một số trận đánh, họ không bao giờ chiếm được Việt Nam. Mông Cổ cũng thất bại trong việc xâm lược Nhật Bản và Java qua đường biển, nhưng Việt Nam là nơi duy nhất họ thất bại cả trên đất liền và trên biển.

Phần lớn các quốc gia đều sụp đổ trước sự xâm lược của Mông Cổ, nhưng Việt Nam đoàn kết và lần đầu xuất hiện trên trường thế giới. Dù tôi chỉ là người ngoại quốc với ít hiểu biết về lịch sử Việt Nam, tôi nhận thấy thời kỳ Nguyên Mông là một trong những giai đoạn quan trọng nhất của lịch sử Việt Nam. Cuộc chiến chống Nguyên Mông đã kết nối những nhóm người khác nhau tại các vương quốc, bắt đầu hình thành nên quốc gia Việt Nam hiện đại. Thời Nguyên Mông là điểm khởi đầu cho giai đoạn hiện đại của Việt Nam, nâng cao vị thế của đất nước so với trước đây.

Một ảnh hưởng quan trọng khác của thời kỳ này đối với lịch sử Việt Nam là từ sự tồn tại của nhà Nguyên đến năm 1368. Trong thời gian này, họ cai trị Trung Hoa, Triều Tiên ở Đông Á, cũng như Iran và Iraq ở Tây Á. Để kết nối các phần của đế quốc qua đường biển, họ cần quan hệ hòa hữu với Việt Nam. Việt Nam trở thành một phần quan trọng của hệ thống kinh tế thế giới mới ra đời. Tàu nhà Nguyên cần dừng ở cảng Việt Nam để tiếp tế, và nhà Nguyên cần hợp tác với Việt Nam. Việt Nam trở thành một phần không thể thiếu trên Con đường Tơ lụa trên biển, kết nối Đông Á và Indonesia với Ấn Độ, Tây Á, bán đảo Ả-rập và châu Phi. Thời Nguyên Mông là lúc Việt Nam tự chứng tỏ mình là một quốc gia mạnh về chính trị, quân sự và kinh tế.

Tôi có một lý do cá nhân để viết lời tựa cho ấn bản tiếng Việt của cuốn sách. Khi tôi còn trẻ, cha tôi đã tham gia chiến tranh Việt Nam. Ông từng tham gia Thế chiến II chống phát xít và dù chỉ là một người lính bình thường, ông rất tự hào vì đã phục vụ đất nước. Khi tới Việt Nam, ông chỉ là một đầu bếp. Khi cha tôi trở về từ Việt Nam, tôi đã đủ tuổi nhập ngũ, nhưng ông không cho tôi đi. Ông nói rằng cuộc chiến này là sai lầm. Ông đã tham gia, con trai ông không nên tham chiến. Chúng ta không nên tiếp tục chiến tranh.

Cha tôi trở về từ Việt Nam và bị nhiễm chất độc da cam do quân đội Hoa Kỳ đã sử dụng bom hóa học. Ông qua đời chậm rãi, đau đớn. Tôi và sáu anh chị em nhìn cha mình qua đời vì cuộc chiến này. Đau khổ vẫn còn đọng lại, và tôi biết hàng triệu người Việt Nam phải chịu đựng nỗi đau lớn hơn thế. Tôi kính trọng họ và hy vọng Mỹ sẽ không bao giờ sử dụng vũ khí như vậy nữa.

Từ trải nghiệm buồn này của cha tôi, tôi học cách kính trọng người Việt Nam, kính trọng sự dũng cảm của họ. Tôi mong rằng Mỹ sẽ không bao giờ sử dụng vũ khí đó chống lại bất kỳ ai, và mong rằng hai nước sẽ trở thành bạn bè sau những gì đã xảy ra. Lịch sử không thể quên, nhưng không nên làm ngăn cản sự hòa giải giữa chúng ta.

Người dân và quân đội Việt Nam đã thể hiện lòng dũng cảm phi thường khi chống lại quân Mông Cổ và Mỹ, dù bằng đường bộ, đường biển hay đường không. Họ đã chiến đấu cho tự do và độc lập và xứng đáng với vị thế lớn trong lịch sử thế giới và hệ thống hiện đại toàn cầu. Hy vọng Việt Nam sẽ mãi mạnh mẽ, độc lập và tự do mà không cần phải tham gia vào cuộc chiến nào nữa.

[1] Tóm tắt: Thành Cát Tư Hãn và quá trình hình thành thế giới hiện đại

[2] Đàn ông có thể chinh phục mọi nơi, nhưng phụ nữ mới là những người thực sự cai trị thế giới

Theo Khoa học tiến bộ

Võ Thanh Hằng (phiên dịch)