Thành cổ Châu Sa

Thành cổ Châu Sa hoặc Amaravati là thủ đô của Vương quốc Amaravati, được người Chăm Pa xây dựng bằng đất vào thế kỷ thứ 9 tại xã Tịnh Châu, TP.Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi, Việt Nam. Đây là loại thành Chăm bằng đất duy nhất hiện nay vẫn còn dấu tích.

Thành Châu Sa là di tích dân sự lớn nhất trong khu vực Quảng Nam- Quảng Ngãi thuộc châu Amaravati của Champa xưa. Niên đại của thành được xác định vào khoảng cuối thế kỷ IX đầu thế kỷ X. Cơ sở để xác định là tấm bia được tìm thấy trong khu vực thành. Bia Châu Sa có niên đại xác định là năm 903, trên bia có những thông tin về hai vị vua đầu tiên của vương triều Indrapura (875-982) là Indravarman II và Jaya Simhavarman. Vì vậy thành Châu Sa ít nhất là đã tồn tại trong thời kỳ vương triều Indrapura.

Vị trí

Thành nằm trên tuyến quốc lộ 24B đi cảng Sa Kỳ - Dung Quất, thuộc xã Tịnh Châu, cách trung tâm thành phố Quảng Ngãi 7 km về phía đông bắc, phía nam giáp sông Trà Khúc, bắc giáp sông Hàm Giang về cảng biển Sa Kỳ. Thành có 2 gọng thành, nối thành nội với sông Trà Khúc.

Đặc điểm

Thành có hình dạng chữ nhật gần vuông, chiều dài 580m và chiều rộng 540m, hướng từ bắc đến nam; thành có bốn cửa, mỗi cửa mở giữa bốn phía của tường thành; có thể đây chỉ là phần thành nội vì theo nghiên cứu của Lê Đình Phụng (1988) cho thấy thành còn có hai dải bao và một vòng thành ngoài rộng lớn.

Thành được xây bằng đất, hiện nay chiều cao của thành từ 4-6m, chiều rộng của bề mặt thành từ 20-25m, và chiều rộng của mặt thành từ 5-8m. Bốn góc của thành hiện tại có bốn đống đất, có thể là dấu hiệu của bốn tháp canh. Xung quanh thành có một hào nước rộng từ 20-25m. Cách thành 500m là khu di tích tháp cổ Gò Phố.

Lịch sử

Vào năm 1924, kiến trúc sư người Pháp Henry Parmentier đã phát hiện các di tích văn hóa ở địa phương này và đã đưa chúng về để trưng bày tại Bảo tàng Điêu Khắc Chăm Pa ở Đà Nẵng. Các dấu vết cho thấy rằng thành cổ Châu Sa từng là trung tâm kinh tế của châu Amaravati, thuộc Vương quốc Chăm Pa trong quá khứ.

Năm 1994, sau 70 năm từ khi được phát hiện, thành cổ này đã được công nhận là di tích cấp quốc gia của Việt Nam. Việc chậm công nhận này có thể đã ảnh hưởng đến việc bảo vệ thành, vì trước đây bờ thành đã bị người dân địa phương xây đường qua. Hiện nay, đây là điểm thu hút sự quan tâm của các nhà khảo cổ.

Gần đây đã phát hiện ra dấu tích lò gốm và những tấm đất nung liên quan đến Phật giáo tại Núi Chồi. Bằng cách so sánh, Ngô Văn Doanh và một số nhà khoa học khác đã xác định rằng các mẫu gốm tại Núi Chồi có niên đại từ thế kỷ X. Trong quá trình nghiên cứu Núi Chồi, họ đã phát hiện nhiều đồ vật có hình dáng, kích thước và nhân vật trên đất nung có nguồn gốc từ khu đền Chaya của vương quốc Srivijaya, từ thế kỷ VII-XIII, tại miền nam Thái Lan. Họ cũng phát hiện nhiều loại gốm với các hoa văn khác nhau, là những bằng chứng cho thấy mối quan hệ giữa dân cư thành Châu Sa với các khu vực trong vương quốc Champa và các quốc gia khác trong khu vực Đông Nam Á và hải đảo. Do đó, ít nhất từ thế kỷ IX-X, thành Châu Sa đã là một trung tâm hành chính và kinh tế quan trọng của châu Amaravati, và là một điểm quan trọng trong các hoạt động thương mại với các quốc gia láng giềng.

Liên kết

• Bảo tàng Nghệ thuật Điêu Khắc Chăm Pa Đà Nẵng
• Tổng cục Du lịch Việt Nam Lưu trữ 2006-06-16 trên Wayback Machine
• Website UBND tỉnh Quảng Ngãi Lưu trữ 2005-12-31 trên Wayback Machine
• Thành Chăm bị lãng quên Lưu trữ 2006-05-25 trên Wayback Machine (Báo Tuổi Trẻ Online)