“Tháo gỡ chế độ tự động”: Bí mật để kiểm soát thói quen và thay đổi cuộc sống của bạn

Một quãng thời gian dài, tôi nhận ra rằng tôi vẫn chưa thực sự là chính mình.

Không phải tôi đang đối mặt với khó khăn hoặc bệnh tật gì; mà thực sự là tôi cảm thấy như một người khác đang sống cuộc đời của tôi.

Có những khoảnh khắc tôi cảm thấy sâu sắc kết nối với bản thân, gia đình, bạn bè và công việc, và cả với thế giới xung quanh. Khi đó, tôi thấy mình đạt đến sự thông suốt tuyệt đối, không có gì bị bỏ lỡ.

Hầu hết chúng ta đều có trải nghiệm lái xe từ điểm A đến điểm B mà khi đến nơi, không nhớ mình đã đi qua những cột mốc đáng chú ý trên đường. Mặc dù đã đến nơi an toàn và kiểm soát phương tiện, nhưng chúng ta cảm thấy như một ai đó khác đã điều khiển mọi thứ vì không nhớ làm cách nào mình đã đến đó. Đó chính là chế độ lái tự động.

Thực tế là, điều này không chỉ xảy ra khi chúng ta lái xe; nó diễn ra hàng ngày trong cuộc sống, ở công việc, ở nhà, và với bất kỳ ai. Đó là lý do quyển sách này tồn tại.

CUỘC SỐNG DƯỚI CHẾ ĐỘ “LÁI TỰ ĐỘNG”

Nguyên nhân chúng ta thường sống trong chế độ “lái tự động” là do cách não hoạt động. Não hoạt động ở hai trạng thái: ý thức và tiềm thức, và hai trạng thái này cộng lại sử dụng khoảng 25% năng lượng của chúng ta.

Bộ não ý thức được sử dụng cho các quá trình logic, lý lẽ và xử lý nhận thức cao hơn. Khi suy nghĩ về việc thuê xe so với mua xe hoặc việc sử dụng hệ thống bơm địa nhiệt có hiệu quả và bảo vệ môi trường, chúng ta đang sử dụng bộ não ý thức để xử lý thông tin. Việc này tốn rất nhiều năng lượng, giải quyết các vấn đề phức tạp thường làm chúng ta mệt mỏi.

Ngược lại, tiềm thức hoạt động một cách hiệu quả hơn, nhận biết các mẫu mã và tương đồng giữa hiện tại và quá khứ. Nếu một tình huống hiện tại giống với một tình huống trong quá khứ, tiềm thức sẽ kết luận rằng chúng giống nhau và điều khiển hành vi của chúng ta sao cho phản ứng tương tự như trước đó. Điều này giúp tiết kiệm năng lượng và tạo ra một cơ chế “lái tự động” tự nhiên.

Đây là một quá trình hiệu quả mà không tốn nhiều công sức và có vai trò quan trọng đối với cuộc sống của chúng ta. Chúng ta không thể giải quyết mọi vấn đề bằng ý thức, vì nếu làm như vậy, chúng ta sẽ kiệt sức.

Làm sao nếu phải học một ngôn ngữ mới, chơi một nhạc cụ, hoặc thậm chí học lái xe lần đầu tiên? Khi chúng ta thực hiện các công việc đã trở thành thói quen hoặc đã được thực hành đủ thường xuyên, tiềm thức trở nên hữu ích để tiết kiệm năng lượng cho những việc khác phức tạp hơn.

Tiềm thức hoạt động nhanh chóng và tự động hơn ý thức, làm cho những người chơi tennis hoặc nhạc cụ phụ thuộc nhiều vào nó. Trong những tình huống như vậy, vai trò của tiềm thức trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết.

Tuy nhiên, tiềm thức không có “công tắc tắt”. Khi chúng ta sống theo các thói quen, chế độ “lái tự động” trở nên mặc định trong cuộc sống. Để tạo ra sự cân bằng giữa hai hệ thống não bộ, chúng ta cần tỉnh thức hơn và ít phụ thuộc vào chế độ “lái tự động” hơn trong cuộc sống hàng ngày.

Bộ não con người đã ít thay đổi trong 50.000 năm qua và vẫn duy trì những bản năng sinh tồn để đối phó với nguy hiểm từ quá khứ, mặc dù thời đại hiện đại đã không còn những mối nguy hiểm như vậy nữa.

Cơ chế trong bộ não của chúng ta có khả năng phát hiện nguy hiểm và phản ứng nhanh chóng, một tính chất đã rất hữu ích trong quá khứ và trở thành một phần quan trọng của chuỗi ADN con người.

Mặc dù những mối nguy hiểm đã phai nhạt, nhưng nỗi sợ vẫn là một phần tự nhiên của chúng ta.

Trong chế độ “lái tự động”, chúng ta thường không cảm nhận sâu sắc sự tiêu cực này mà chỉ đơn thuần tuân theo nó, mong muốn mọi thứ giữ nguyên.

Mặc dù bản năng này giúp bảo vệ chúng ta, nhưng chúng ta có thể học cách đối phó với nó một cách hợp lý thay vì tự động phản ứng. Khi nhận ra sự kích thích này, chúng ta có thể dừng lại và tự hỏi về mức độ nguy hiểm thực sự.

Trong khi bạn đang ở chế độ “lái tự động”, bản năng sẽ tiếp tục chi phối; khi bạn tỉnh thức, nó sẽ bị kìm hãm.

Hiểu được tiếng nói của bản năng, tôn trọng nó và đưa ra quyết định tỉnh táo là chìa khóa để tìm kiếm tự do và cuộc sống tỏa sáng.

Hãy cùng nhìn vào hai phần ý thức và tiềm thức.

TIỀM THỨC

Trong trạng thái “lái tự động”, tiềm thức chi phối. Điều này có nghĩa là chúng ta dễ bị ảnh hưởng trở lại bởi thế giới xung quanh.

Khi chúng ta trải nghiệm bất kỳ cảm xúc nào, chúng ta đều phản ứng và những phản ứng này cho thấy chúng ta đã trải qua một ngày ra sao. Tiềm thức của chúng ta thích tưởng tượng và thường dẫn chúng ta vào những giấc mơ ban ngày bất kể khi nào có thể. Những giấc mơ này thường liên quan đến quá khứ hoặc tương lai và khiến chúng ta hầu như quên mất hiện tại. Khi chúng ta hoạt động tự động, chúng ta đưa ra quyết định mà thường không sáng suốt. Nếu chúng ta cảm thấy mệt mỏi, chúng ta thường chọn soda đường thay vì nghỉ ngơi và phục hồi năng lượng. Nếu buổi sáng gặp khó khăn, có thể chúng ta sẽ ăn trưa ngon để cảm thấy thoải mái hơn, nhưng thực tế là nó khiến chúng ta kém hiệu quả hơn. Có những công việc hôm nay có thể khó và không đáng làm, vậy nên chúng ta thường chuyển sang Facebook để giải trí. Trạng thái tự động khiến chúng ta cảm thấy mất hứng thú. Đó là sự thụ động và mất kết nối.

Khi rơi vào trạng thái này, chúng ta thường cảm thấy mình duy nhất và sống sót trở thành ưu tiên hàng đầu. Chúng ta mất bản thân và ý thức về cái quan trọng vì chúng ta bị chi phối bởi bản năng hơn là suy ngẫm.

Khi nhìn vào gương, chúng ta tin rằng chúng ta thấy chính mình: một cá thể với một cái tên, một khuôn mặt, đặc điểm không thay đổi – gần như không có mối liên kết với người khác. Thời gian trôi đi nhanh chóng, vì khi ở trạng thái này, chúng ta hoặc bị mải mê trong suy tư, mơ mộng và hành động; hoặc chúng ta rơi vào vùng đất bóng tối mà ở đó, não bộ được đào tạo hàng ngày bởi các thiết bị số, truyền thông xã hội, trò chơi, truyền hình, báo chí,… Tôi gọi đó là “vùng đất tối”. Ở đó, chúng ta sống ở trạng thái tự động và luôn sợ hãi vì sợ hãi đồng nghĩa với sự sẵn sàng đối phó với nguy hiểm, giống như bản năng của loài thú. Tiềm thức của chúng ta có thể mạnh mẽ, nhưng nó không thể giúp chúng ta tỏa sáng. 

Ý THỨC

Ở phần còn lại của quang phổ chính là nơi chúng ta tỉnh thức. Đây thực sự là một trạng thái tỉnh táo và kết nối. Tất cả chúng ta đã từng trải qua những khoảnh khắc hoàn toàn tỉnh táo như vậy – những khoảnh khắc ta cảm nhận cuộc sống có thể đẹp như thế nào.

Thường thì những khoảnh khắc sáng tỏ đó đến từ những sự kiện ngẫu nhiên – như đi dạo ở nông thôn vào một ngày trời đẹp bất ngờ, hoặc nghe một bản nhạc đúng tâm trạng. Cũng có thể là khi ôm một người mà bạn yêu thương. Đôi khi, có thể hơi lạ, chúng ta cảm thấy sống hơn khi cái chết hoặc thảm họa gần kề. Ngày trước khi tôi bắt đầu viết quyển sách này, David Bowie qua đời. Mặc dù đó là một ngày buồn nhưng vẫn có điều kỳ diệu trong sự kiện đó. Tôi cảm thấy tỉnh táo hơn vì sự ra đi của David Bowie nhắc nhở tôi rằng, giống như Bowie, bạn có thể trở thành người mình mong muốn trong cuộc đời này và hạnh phúc với điều đó mỗi ngày, đồng thời tôi cũng nhận ra không có gì tồn tại mãi mãi. Đây là một góc nhìn hữu ích để luôn giữ tinh thần tỉnh táo.

Mỗi người có cách riêng để trải nghiệm sự tỉnh táo trước cuộc sống. Đó là một phần bình thường của cuộc sống. Khi chúng ta kết nối, chúng ta nhận ra mình không chỉ phản ứng với thế giới xung quanh mà còn tương tác với mọi thứ một cách có ý thức và mục đích hơn. Chúng ta cảm thấy có nhiều lựa chọn hơn và có cái nhìn rộng mở hơn để đối diện với mọi tình huống tích cực. Tâm trí chúng ta yên bình hơn, tập trung hơn, trái ngược với việc hành động một cách cố gắng khi ở trạng thái “lái tự động”.

Khi tỉnh táo, chúng ta nhận ra mình không bao giờ cô đơn; chúng ta thực sự được kết nối với mọi thứ và mọi người trên hành tinh này vì, về mặt năng lượng, chúng ta là một. Trong trạng thái cao thấu hiểu này, chúng ta nhận ra cái gì quan trọng, cái gì không và đủ sáng suốt để bỏ lại những lo lắng vụn vặt phía sau để tập trung vào những điều thực sự ý nghĩa.

Khi tỉnh táo, chúng ta trở nên sáng suốt, sáng tạo, hòa mình với thế giới xung quanh thay vì chống lại nó và chúng ta nhận ra mọi thứ trở nên dễ dàng hơn. Với tôi, đây là một trạng thái tồn tại đầy sức sống (cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng) và nó hoàn toàn khác biệt so với trạng thái “lái tự động”.

THOÁT KHỎI TRẠNG THÁI “LÁI TỰ ĐỘNG”

“Lái tự động” tương đương với việc bạn ngồi trước TV, nhai thức ăn mà không đói và để mọi thứ trên màn hình hút mất hồn.

Khi bạn tỉnh thức, bạn cảm thấy như ngôi sao truyền hình, nhận giải thưởng cho chương trình bạn sáng tạo và bạn sẽ tiếp tục tỏa sáng mỗi ngày, mỗi bước chân trên hành tinh này. Hãy dành thời gian suy nghĩ về những lần bạn tỉnh thức và kết nối. Nhớ lại điều gì khiến trải nghiệm đó trở nên thú vị.

Một trong những thất vọng thường xuyên của tôi là dù đã trải qua trạng thái tỉnh thức tuyệt diệu nhiều lần, nhưng nó biến mất quá nhanh và tôi quay trở lại với guồng quay “lái tự động”. Thật trớ trêu là cảm giác thất vọng lại thúc đẩy “lái tự động” chiếm ưu thế dễ dàng hơn. Để tỉnh thức, chúng ta cần phải vui vẻ và thư thái, không sống trong căng thẳng.

Tiềm thức của chúng ta rất giỏi kiểm soát tâm trí và nhanh chóng kích hoạt cơ chế “lái tự động” khi chúng ta bắt đầu làm việc quen thuộc. Tuy nhiên, việc tỉnh thức có thể tác động sâu sắc đến cuộc sống của chúng ta và làm suy yếu cơ chế “lái tự động”.

CÁCH SỬ DỤNG CUỐN SÁCH NÀY

Trước khi thử nghiệm những kỹ thuật trong cuốn sách này để giúp bạn tỉnh thức, hãy dành một ngày, hoặc thậm chí một tuần, để ghi nhận xem bạn cảm thấy mình tỉnh thức thường xuyên ra sao.

Mang theo cuốn sách và ghi chú bất cứ lúc nào bạn nhận biết những khoảnh khắc đó và nguyên nhân dẫn đến sự tỉnh thức. Tôi thử làm bài tập này và kinh ngạc khi nhận ra mình hiếm khi tỉnh thức khi làm việc. Gần đây, tôi yêu cầu một nhóm thử nghiệm bản thân họ trong một tuần và họ đều ngạc nhiên khi nhận ra cuộc sống của họ bị điều khiển bởi cơ chế tự động nhiều đến mức độ nào.

Cơ chế tự động không chỉ phát triển từ những thói quen có sẵn của chúng ta mà còn tạo ra những thói quen mới. Bộ não thích sự quen thuộc và đưa ra lý lẽ rằng những gì chúng ta trải nghiệm trong quá khứ không thể tệ hơn được. Khi ở trạng thái tự động, chúng ta tự động lựa chọn những hành động đã quen thuộc trước đây, làm cho mọi hoạt động trở thành thói quen, phủ lấy ta như một tấm chăn êm ái.

Tôi tin vào thiền định, sống trong hiện tại, yoga và nhiều phương pháp khác. Những phương pháp này giúp tôi phát triển nội tâm và kiểm soát năng lượng, nhưng chưa chắc đã kết nối tôi với nguồn năng lượng tỉnh thức của hành tinh, thế giới và vũ trụ. Trong cuộc sống cá nhân, tôi cần nhận biết những việc cần làm và không nên làm, hai mặt của sự tỉnh thức.

Cuốn sách này bổ sung cho các phương pháp tĩnh tâm bằng các hoạt động vui vẻ, thực nghiệm và liên tục. Tôi tin rằng cách duy nhất để tỉnh thức là trải nghiệm nhiều điều mới mẻ, thú vị, và thúc đẩy sự phát triển tỉnh thức mạnh mẽ khi chúng ta gắn kết với những trải nghiệm đó. Mỗi người là duy nhất, có những nhu cầu và mong muốn khác nhau, vì vậy những trải nghiệm sẽ ảnh hưởng và hiệu quả khác nhau đối với mỗi người.

Cuốn sách này đã được thử nghiệm với nhiều nhóm tình nguyện viên, và chúng tôi tin rằng những thử nghiệm này có thể mang lại tác động tích cực. Một số thử nghiệm mới được giới thiệu ở đây để bạn có cơ hội tham gia vào một cuộc thử nghiệm lớn hơn. Hãy chia sẻ cảm nhận của bạn với chúng tôi!

Hãy nhớ rằng cuốn sách này là một cơ hội, không phải là gánh nặng. Đừng áy náy nếu bạn không thực hiện hết mọi thử nghiệm. Không có đúng hay sai trong cách bạn thực hiện chúng, chỉ cần tin rằng bạn sẽ tìm thấy những gì bạn cần.

Một số người có lợi ích bằng cách lặp lại cùng một thử nghiệm trong nhiều ngày. Có khi chỉ cần thực hiện một lần cũng đủ hiểu được hiệu quả của nó. Đừng quá nghiêm túc, hãy xem đây là một trải nghiệm vui vẻ.

Đừng chỉ đơn thuần đọc sách, hãy thực hiện những thử nghiệm này để thay đổi bộ não của bạn. Tỉnh thức là 'suy nghĩ ít, làm nhiều'. Hãy là người của hành động và cuộc sống của bạn sẽ phong phú hơn.

Nếu cần động lực, hãy thực hiện những thử nghiệm này cùng một người bạn. Thay đổi sẽ không xảy ra tức thì, nhưng kết nối với người khác sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về sự tỉnh thức.

Bộ phim Lawrence of Arabia được thực hiện dựa trên câu chuyện của T. E. Lawrence, một người đàn ông cảm thấy cô đơn và đã theo đuổi tiếng gọi bên trong để khám phá bản thân. Trên sa mạc, Lawrence đã vượt qua mọi khó khăn để kết nối với các bộ lạc Ả Rập. Trước khi bắt đầu cuộc hành trình đầy thử thách, ông đã nói: “Những viễn cảnh lớn lao thường bắt đầu từ những ý tưởng nhỏ bé”. Dù chúng ta chưa sẵn sàng đối mặt với thử thách lớn, nhưng mỗi người chúng ta, qua những hành động riêng biệt, có thể tạo ra những thay đổi nhỏ nhưng ý nghĩa trong cuộc sống nếu chúng ta dám thử.

Nếu bạn thấy một bài tập không phù hợp với bạn, hãy dũng cảm thay đổi hoặc tạo ra bản sáng tạo phản ánh tinh thần của bạn. Nguyên tắc của các bài tập này có thể được hiểu theo nhiều cách, hãy lựa chọn cách phù hợp nhất với bạn. Các bài tập này giúp bạn kết nối với bản thân và tập trung vào những điều quan trọng (được biểu thị bằng biểu tượng người), kết nối với năng lượng xung quanh (được biểu thị bằng biểu tượng bóng đèn), hoặc tăng cường sức mạnh cho cả cơ thể và tâm trí (được biểu thị bằng biểu tượng con ốc vít sáng). Mỗi bài tập được chia thành ba phần: cách nhìn mới về thử nghiệm, kế hoạch hành động và những kết quả bạn đạt được.

Lời khuyên quan trọng cuối cùng trước khi tham gia vào cuộc hành trình này là cách bạn tiếp cận sẽ quyết định thành công của bạn. Nếu chỉ tập trung một nửa, bạn chỉ nhận được một nửa kết quả. Nếu vội vã qua lại, bạn sẽ bỏ lỡ mọi cơ hội! Nếu tham gia với tấm lòng mở và thái độ tích cực, bạn sẽ nhận được nhiều hơn. Trước khi bắt đầu bất kỳ bài tập nào, hãy thở sâu ba hơi, nở một nụ cười và nhận ra rằng cuộc phiêu lưu đã sẵn sàng bắt đầu. Hãy tập trung tâm trí của bạn vào đó.

"""

Bơm nhiệt địa, còn được gọi là bơm nhiệt từ lòng đất, là một công nghệ năng lượng hiệu quả cao đang được sử dụng phổ biến trong các hộ gia đình và văn phòng. Công nghệ này được áp dụng trong việc điều hòa nhiệt độ và cung cấp nước nóng. Lợi ích lớn nhất là sử dụng nhiệt từ tự nhiên (lòng đất) thay vì đốt các nhiên liệu hóa thạch gây ô nhiễm.

Đàn chuông (glockenspiel): một loại nhạc cụ được tạo ra từ các thanh kim loại có độ dài khác nhau. Người chơi sử dụng hai dùi gỗ để gõ lên các thanh kim loại.

Phản ứng “Chiến hoặc Chạy” (hoặc còn gọi là phản ứng “Chiến đấu hoặc Bỏ chạy”) là một phản ứng sinh lý xảy ra khi cơ thể cảm nhận nguy hiểm hoặc đe dọa đến sự sống. Walter Bradford Cannon đã mô tả phản ứng này.

David Bowie (1947 – 2016): là một ca sĩ, nhạc sĩ, diễn viên và nhà sản xuất âm nhạc nổi tiếng người Anh.

Sống trong hiện tại: là một khía cạnh của chánh niệm, theo giáo lý Phật giáo.