Trong những ngày cuối tuần vừa qua, xảy ra một vụ việc đáng chú ý khi các ứng dụng như Zalo, TikTok bị phát hiện đang đọc bảng ghi tạm một cách 'lén lút', và chỉ được nhận biết nhờ tính năng thông báo mới của iOS 14 khi có bất kỳ ứng dụng nào truy cập vào bảng ghi tạm trên iPhone, iPad. Thực tế, chức năng này không mới mẻ, và có một số mục đích rõ ràng hơn chứ không phải là 'lén lút' hay 'ăn cắp thông tin'. Tuy nhiên, điều này phụ thuộc vào quan điểm của từng người tạo ra sản phẩm, bởi khi dữ liệu đã được gửi lên máy chủ, bạn sẽ không thể biết được toàn bộ câu chuyện nằm phía sau.
Cập nhật tình hình cho những ai chưa cập nhật thông tin
Đối với những bạn chưa biết: bảng ghi tạm là nơi mà hệ điều hành lưu trữ tạm thời những gì bạn sao chép để sau đó dán xuống, cho đến khi bạn sao chép nội dung mới thì bảng ghi tạm cũ sẽ bị xóa đi. Khái niệm bảng ghi tạm này được sử dụng phổ biến trên mọi hệ điều hành, từ Windows, macOS, Android, iOS. Thậm chí, gần đây, macOS và Windows còn hỗ trợ dán nội dung từ bảng ghi tạm của điện thoại sang máy tính.
Vấn đề mà chúng ta đang nói tới được phát hiện nhờ một tính năng mới của iOS 14. Mỗi khi có ứng dụng nào truy cập và lấy dữ liệu từ bảng ghi tạm, cho dù đó là ứng dụng chính thức của Apple như iMessage, Safari hoặc các ứng dụng bên thứ ba như TikTok, Zalo, thì thông báo sẽ hiện ra. Điều này là một phần trong chuỗi các tính năng bảo vệ quyền riêng tư mới được bổ sung vào iOS 14 (có nhiều tính năng khác cũng đáng chú ý như chỉ báo cam và chỉ báo xanh trên góc màn hình khi có ứng dụng sử dụng camera, microphone...).
Mọi chuyện sẽ trở nên rõ ràng hơn nếu thông báo này chỉ xuất hiện khi người dùng tự mình dán nội dung của mình vào các ứng dụng như TikTok, Zalo. Nhưng không, người ta phát hiện thông báo này cũng tự động xuất hiện ngay cả khi bạn không làm gì cả, điều này có nghĩa là ứng dụng đang tự động lấy nội dung từ bảng ghi tạm mà bạn không hề hay biết (bây giờ thì bạn đã biết rồi đấy).
Đối với TikTok, họ cho biết rằng chức năng đọc dữ liệu từ bảng ghi tạm được sử dụng để chống spam (chức năng này được kích hoạt gần như cho mọi lần bạn nhập phím), và chỉ áp dụng cho ứng dụng TikTok trên iOS, không có trên Android (tham khảo thông tin tại đây).
Còn đối với Zalo, những người dùng thường xuyên sử dụng sẽ biết rằng Zalo sẽ đọc bảng ghi tạm của chúng ta để biết bạn vừa sao chép điều gì, từ đó giúp bạn gửi nhanh hơn. Ví dụ, khi bạn sao chép một liên kết từ ứng dụng khác và quay trở lại Zalo, hình xem trước của trang web sẽ tự động xuất hiện và bạn có thể gửi nhanh chóng hơn bằng cách nhấn nút gửi, thuận tiện hơn so với việc dán thủ công. Ngoài ra, Zalo cũng tự động lấy hình ảnh bạn vừa chụp để sẵn sàng gửi, tiết kiệm vài thao tác cho bạn.
Hiện tại, TikTok đã phát hành bản cập nhật ứng dụng để loại bỏ tính năng đọc bảng ghi tạm như đã nói ở trên, còn Zalo vẫn giữ tính năng này.
Tại sao lại bị chỉ trích như vậy?
Vấn đề là tại sao người dùng lại phản ứng mạnh mẽ như vậy khi đây lại là một tính năng hữu ích? Đơn giản vì khi liên quan đến thông tin riêng tư, họ cảm thấy không thoải mái, và điều quan trọng là ở khía cạnh giao tiếp giữa ứng dụng và người dùng. Nếu Zalo thông báo về tính năng này ngay khi người dùng mở ứng dụng lần đầu, có lẽ sẽ không có nhiều phản ánh tiêu cực như vậy. Đó là một tính năng tốt, và việc công bố nó không chỉ tránh được nhãn 'lén lút', mà còn giới thiệu một tính năng hữu ích cho người dùng.
Thực ra, hầu hết các người dùng mà tôi biết đều không có phàn nàn gì cả 😁 Chỉ có một số ít người thích công nghệ mới và thích phân tích này nọ, giống như tác giả của bài viết này 😆
Cũng cần nhấn mạnh rằng chức năng đọc bảng ghi tạm là một tính năng do Apple cung cấp cho các nhà phát triển, vì vậy các ứng dụng như TikTok, Zalo hoàn toàn tuân thủ chính sách của Apple. Tuy nhiên, cách mà từng ứng dụng sử dụng nó là một câu chuyện khác.
Tất nhiên, việc này cũng có thể bị lợi dụng cho mục đích xấu. Ví dụ, Zalo hoặc một ứng dụng chat khác có thể lén đọc bảng ghi tạm của bạn để biết bạn sao chép gì, xem gì, nghĩ gì, thường xuyên gửi link loại nào. Những thông tin này có thể phân tích ra được. Dựa trên đó, ứng dụng có thể xây dựng hồ sơ hành vi của bạn, hiểu được sở thích, thói quen của bạn, và có thể sử dụng cho mục đích quảng cáo định hướng. Đây chỉ là giả thuyết, không có ý định bêu xấu Zalo hay TikTok. Mình chưa kiểm tra xem Zalo có thực hiện điều này hay không, nếu bạn biết thì vui lòng bổ sung.
Cá nhân tôi không ưa Zalo vì giao diện không thân thiện, tính đồng bộ giữa các thiết bị không cao, và cũng là lý do tôi chỉ sử dụng Zalo trong những trường hợp cần thiết. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là tôi sẽ chửi bới người khác. Khi có tính năng nào, chúng ta cần nói về nó, còn khi không biết thì nên thừa nhận mình không biết, chứ không được đưa ra những phán đoán không căn cứ.
Rất vui vì nhận thức về quyền riêng tư của người dùng tại Việt Nam đã được nâng cao, điều này làm cho phản ứng về vụ việc trở nên quyết liệt hơn (đối với các quốc gia khác thì tôi không biết). Dần dần, mọi người sẽ chú ý hơn đến các dữ liệu được thu thập về bản thân và có biện pháp bảo vệ cá nhân tốt hơn.
Bạn cần hành động gì?
Trên iOS 14, sự căng thẳng sẽ giảm đi nhờ vào thông báo khi ứng dụng truy cập vào bảng ghi tạm. Điều này có nghĩa là các ứng dụng lén thu thập dữ liệu của bạn sẽ bị bạn phát hiện ngay lập tức. Còn đối với những ứng dụng phục vụ mục đích hữu ích, người dùng sẽ chấp nhận.
Nếu bạn cảm thấy không thoải mái khi một ứng dụng nào đó đọc dữ liệu trong bảng ghi tạm của bạn, hoặc bạn không biết ứng dụng đó làm gì, thì cách khả thi nhất là gỡ bỏ ứng dụng đó, không sử dụng nữa. Có thể trong tương lai, các ứng dụng sẽ cung cấp tính năng cho phép bạn kiểm soát việc đọc bảng ghi tạm này, nhưng hiện tại thì chưa có thông tin về điều đó.
Buzz
