Tháp Đôi

Tháp Đôi, hay còn được biết đến với tên gọi Tháp Hưng Thạnh, và trong tiếng J'rai là SRI BANOI, là một quần thể tháp Chăm Pa bao gồm hai tháp: tháp phía bắc và tháp phía nam, tọa lạc ở phường Đống Đa, thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định.

Tình trạng hiện tại

Các chuyên gia đã tiến hành trùng tu tháp vào những năm 1990, phục hồi hình dáng gần như nguyên bản. Cả hai tháp đều nằm trên một khu đất phẳng dưới chân đồi và hướng về phía nam. Dù có cùng kiểu dáng và cấu trúc với hình khối vuông và mái vòm cong, tháp phía bắc cao hơn tháp phía nam.

Thường thì các cụm tháp Chăm Pa cổ có ba tháp, nhưng hiện tại chỉ còn hai tháp. Theo các nghiên cứu, việc xây dựng tháp thứ ba đã bị gián đoạn vì một nguyên nhân chưa rõ ràng.

Trong hai tháp còn lại của Tháp Đôi, tháp phía bắc không chỉ cao hơn và lớn hơn mà còn ít bị hư hại hơn. Cửa chính ở phía đông của tháp đã bị phá hủy từ lâu, chỉ còn lại khung cửa hình chữ nhật được tạo bởi bốn viên đá lớn. Ngược lại, tháp phía nam có cấu trúc và trang trí tương tự như tháp phía bắc nhưng nhỏ hơn và thấp hơn. Phần chân tường của tháp phía nam đã bị tàn phá nặng nề đến mức khó nhận diện hình dạng ban đầu, và hiện tại cả hai tháp đều mất chóp.

Kiến trúc

Cả hai tháp của Tháp Đôi không thuộc kiểu tháp vuông nhiều tầng truyền thống của Chăm Pa, mà là cấu trúc gồm hai phần chính: khối thân vuông và phần đỉnh hình tháp với mặt cong. Vì vậy, các tháp Đôi mang vẻ ngoài giống như các đền thờ Khmer thời Angkor Vat. Theo các nghiên cứu, hình chim thần Garuda bằng đá với hai tay giơ cao, trang trí các góc tháp, thể hiện sự ảnh hưởng mạnh mẽ của nghệ thuật Khmer thế kỷ 12-13. Tuy nhiên, phần thân và chân tháp Hưng Thạnh vẫn giữ nguyên hình dáng và kiểu trang trí đặc trưng của tháp Chăm truyền thống với thân hình vuông, tường trang trí bằng cửa giả, các cột ốp và mặt nổi giữa các cột. Các vòm trên cửa giả ở tháp Hưng Thạnh được trang trí như những mũi lao, và các cột ốp thì trơn nhẵn.

Tháp phía bắc có chân tường được bao bọc bởi những tảng đá cát lớn, tạo thành một đài sen khổng lồ nâng đỡ toàn bộ tháp. Giữa các cánh sen là các hình tượng voi, sư tử và người múa. Như các tháp Chăm truyền thống khác, đầu tường phía trên tháp Bắc cũng nhô ra tạo thành diềm mái lớn. Tuy nhiên, ảnh hưởng của nghệ thuật Khmer thể hiện rõ qua diềm mái bằng đá, được trang trí với hình các con khỉ đang múa, các sinh vật tạp chủng với thân sư tử và đầu voi, cùng với hình người có sáu hoặc tám tay. Bốn góc diềm mái là các thần điểu Garuda bằng đá lớn theo phong cách Khmer thời Angkor Vat.

Mặc dù tháp phía nam đã bị hư hại nhiều hơn so với tháp phía bắc, nhưng một số tảng đá còn lại chứng tỏ rằng xưa kia tháp nam cũng từng có hệ thống chân tường bằng đá tương tự như tháp bắc. Các vòm cửa giả và các hình trang trí ở các tầng trên đỉnh tháp vẫn giữ được nét tương đồng với tháp bắc.

Lịch sử

Tháp Đôi được xây dựng từ thế kỷ XII đến thế kỷ XIII, trong thời kỳ có sự giao lưu mạnh mẽ giữa Chăm Pa và vương quốc Khmer. Sự giao thoa văn hóa này đã để lại ảnh hưởng rõ rệt trong kiến trúc và điêu khắc của tháp.

Trong giai đoạn chiến tranh Việt Nam, Tháp Đôi đã phải chịu đựng sự tàn phá nghiêm trọng. Đến năm 1991, tháp mới được phục hồi và tôn tạo để trở lại hình dạng như hiện nay.

Chú thích

• Thông tin về Tháp Đôi có tại Wikispecies
• Tháp cổ Chăm Pa: Huyền thoại và thực tế - Nhà xuất bản Trẻ 1996, Ngô Văn Doanh

• Phong cách nghệ thuật của các tháp Chăm
• Danh mục các đền tháp Chăm Pa
• Tháp Chăm