Thế giới chuẩn bị đón chào El Nino, khiến năm 2023 trở thành một năm nóng kỷ lục

Hiện tượng El Nino sắp tái xuất, có thể khiến con người chứng kiến những thời điểm nóng nhất từ trước đến nay; đi kèm với đó là những thiên tai và thảm họa kinh hoàng.

CNN thông báo rằng, nhiệt độ của các đại dương đã đạt mức kỷ lục trong 4 năm qua, theo báo cáo của các nhà khoa học từ tháng 1. Đến giữa tháng 3, các nhà khoa học khí hậu lại một lần nữa cảnh báo rằng nhiệt độ bề mặt của nước biển toàn cầu đã tăng lên một mức cao mới.

Xu hướng này làm cho các chuyên gia lo ngại về tương lai, đặc biệt là khi dự báo về El Nino bắt đầu xuất hiện vào mùa hè này - và cùng với đó là những hậu quả tiêu cực như nhiệt độ cực kỳ cao, bão nhiệt đới và mối đe dọa nghiêm trọng đối với các rạn san hô.

El Nino là gì?

El Nino là một hiện tượng thời tiết có ảnh hưởng rộng lớn đến toàn cầu. Nó được miêu tả như một biến đổi khí hậu có chu kỳ, kéo dài từ 2 đến 7 năm, trong đó nhiệt độ bề mặt của biển nhiệt đới tại khu vực trung và đông Thái Bình Dương tăng đột ngột và kéo dài hơn so với trung bình trong thời gian dài.

El Nino, được gọi là 'Trẻ hài đồng' theo tiếng Tây Ban Nha, có nguồn gốc từ cư dân Nam Mỹ. Thường xảy ra ở Peru và Ecuador vào mùa đông và liên quan đến sự kiện Giáng Sinh.

El Nino gây ra nhiều hiện tượng khác nhau trên toàn cầu. Ở vùng trung tâm Tây Bán Cầu, nó gây ra hạn hán, thời tiết nóng và khó chịu hơn bình thường. Ngoài ra, nó cũng gây ra mưa lớn và lũ lụt ở một số nơi trên thế giới, trong khi các khu vực khác trở nên khô cằn và cháy rừng.

Tác động của hiện tượng này lan rộng và ảnh hưởng đến đời sống của hàng triệu người, đặc biệt là cư dân sống tại các vùng ven biển của Thái Bình Dương. Nó có thể gây ra các thảm họa tự nhiên như lụt lớn, nạn đói, thiếu nước và các vấn đề về sức khỏe.

El Nino được giải thích bởi sự tăng nhiệt độ bề mặt biển ở vùng trung tâm Thái Bình Dương, do lượng khí nhà kính trên toàn cầu tăng lên. Nhiệt độ cao hơn dẫn đến biến động của dòng chảy nhiệt trong hệ thống khí quyển và khí hậu toàn cầu, gây ra những thay đổi đáng kể trong môi trường tự nhiên.

Tác động tiêu cực của El Nino trong lịch sử

Trong thế kỷ 20, El Nino tồi tệ nhất được ghi nhận vào các năm 1982-1983 và 1997-1998. Lần 'siêu' El Nino gần đây vào 2015-2016 cũng ghi nhận 'sức mạnh' tương tự, thiết lập kỷ lục mới cho một số vùng trung tâm Thái Bình Dương.

Sự kiện El Nino năm 2015-2016 là một trong những sự kiện mạnh nhất từng được ghi nhận, với nhiệt độ đại dương ở phía đông Thái Bình Dương tăng cao hơn mức trung bình hơn 2 độ C. Điều này gây ra tác động đáng kể đến thời tiết trên toàn thế giới, dẫn đến hạn hán, lũ lụt và cháy rừng nghiêm trọng ở nhiều khu vực khác nhau.

Tại Nam Mỹ, hiện tượng El Nino gây ra mưa lớn và lũ lụt, đặc biệt là ở khu vực phía bắc của Peru và Ecuador. Sạt lở đất và thiên tai gây thiệt hại đáng kể cho cơ sở hạ tầng và nông nghiệp. Ngoài ra, El Nino dẫn đến sự suy giảm quần thể cá, ảnh hưởng đến sinh kế của ngư dân địa phương.

Ở Đông Nam Á, El Nino gây ra hạn hán và nắng nóng kéo dài, dẫn đến mất mùa nghiêm trọng và thiếu lương thực, ảnh hưởng mạnh đến sinh kế và đời sống của người dân.

Ở châu Phi, El Nino khiến mùa mưa bị trì hoãn, dẫn đến mất mùa và thiếu lương thực ở các quốc gia như Ethiopia và Zimbabwe, làm trầm trọng thêm các điều kiện sống vốn đã khó khăn trong khu vực và dẫn đến việc nhiều người phải di dời.

Ngoài những tác động này, El Nino còn gây ra các sự kiện thời tiết quan trọng ở các khu vực khác, chẳng hạn như bão và lốc xoáy ở Hoa Kỳ và Canada, cháy rừng ở Indonesia và Úc.

Ảnh hưởng của sự kiện El Nino năm 2015-2016 vẫn còn được cảm nhận trong vài năm sau sự kiện này. Sự kiện này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu và theo dõi El Nino và các kiểu thời tiết khác, cũng như nhu cầu về các biện pháp chuẩn bị và ứng phó tốt hơn để giảm thiểu tác động của chúng đối với những người dân bị ảnh hưởng.

Sự kiện El Nino năm 2015-2016 cần được nhìn nhận trong bối cảnh của biến đổi khí hậu toàn cầu. Năm 2016 là năm nóng kỷ lục (đến nay) do sự kết hợp của biến đổi khí hậu toàn cầu và El Nino. El Nino tăng trực tiếp vào nhiệt độ toàn cầu năm 2016 thêm 0,12 độ C.

Mực nước biển toàn cầu cũng tăng 7mm do sự giãn nở về nhiệt. Suốt 12 tháng liên tục, nhiệt độ toàn cầu đạt các kỷ lục mới, lần đầu tiên trong lịch sử.

Các hậu quả không lường trước

Mốc 1,5 độ C sẽ bị vượt qua, liệu 2023 sẽ trở thành năm nóng nhất?

Trung bình hàng năm của nhiệt độ toàn cầu trong những năm gần đây đã tăng hơn 1,2 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp (1880).

Các quốc gia đã tham gia Thỏa thuận Khí hậu Paris 2015 cam kết giảm sự nóng lên toàn cầu dưới mức 2 độ - và tốt nhất là 1,5 độ - so với thời kỳ tiền công nghiệp. Các nhà khoa học coi việc vượt qua mốc 1,5 độ là điểm nóng chói lọi, vượt qua mức này có thể gây ra lũ lụt, hạn hán, cháy rừng và thiếu lương thực có thể gia tăng đáng kể.

Adam Scaife, người đứng đầu công tác dự báo tầm xa tại Cơ quan Khí tượng Vương quốc Anh, nói rằng El Niño mạnh có thể đẩy hành tinh vượt qua ranh giới đó, ngay cả khi chỉ là tạm thời.

Josef Ludescher, một nhà khoa học hàng đầu tại Viện Nghiên cứu Tác động Khí hậu Potsdam, dự đoán: 'Chúng ta có thể sẽ trải qua một trong những năm nóng nhất từng ghi nhận trên toàn cầu vào năm 2024'. Năm nóng nhất hiện tại được ghi nhận là năm 2016, sau một cực điểm El Niño.

Mặc dù chúng ta đã có 3 năm dịu mát với La Niña, nhiệt độ vẫn đang tăng vọt lên mức nguy hiểm.

Châu Âu ghi nhận mùa hè nóng kỷ lục vào năm 2022, với nhiệt độ vượt quá 40 độ C. Pakistan và Ấn Độ trải qua đợt nắng nóng gay gắt, nhiều nơi nhiệt độ lên đến hơn 49 độ C.

'Việc vượt quá ngưỡng 1,5 độ không thực sự quan trọng', Scaife nói. 'Đây là lần đầu tiên trong lịch sử loài người chúng ta đang đối mặt với giá trị đó - và đó là điểm chính yếu'.

Scaife lưu ý rằng, bất kể mức độ tăng nhiệt độ chính xác mà El Nino mang lại là bao nhiêu, một số tác động của nó - bao gồm cả nhiệt độ khắc nghiệt - có thể sẽ chưa từng thấy trước đây. 'Mỗi khi chúng ta gặp El Nino, nó đều làm tăng thêm mức độ nóng lên toàn cầu, một sự tích lũy mà chúng ta đã trải qua từ trước đến nay'.

'El Nino thường kèm theo nhiệt độ phá kỷ lục ở cấp độ toàn cầu. Chúng ta chưa biết liệu điều này sẽ xảy ra vào năm 2023 hay 2024, nhưng theo tôi, khả năng xảy ra nhiều hơn là không', Carlo Buontempo, giám đốc cơ quan Copernicus của EU, nói.

Friederike Otto, giảng viên cấp cao tại Viện Grantham, Đại học Hoàng gia Luân Đôn, nói rằng nhiệt độ do El Nino gây ra có thể làm trầm trọng thêm các tác động của biến đổi khí hậu mà các quốc gia đang trải qua - bao gồm cả các đợt nắng nóng nghiêm trọng, hạn hán và cháy rừng.

Otto nhấn mạnh: 'Nếu El Nino phát triển, năm 2023 có thể nóng hơn năm 2016 – với sự ấm lên của hành tinh tiếp tục khi con người tiếp tục đốt nhiên liệu hóa thạch'.

Thiếu hụt nước, nhiệt độ cao và hoả hoạn

El Nino có thể làm gia tăng sự khan hiếm nước, cường độ nhiệt độ nóng và đám cháy rừng.

Nam Phi và Ấn Độ đều đối mặt với nguy cơ hạn hán và nắng nóng khắc nghiệt, cũng như các quốc gia ven biển Tây Thái Bình Dương như Indonesia, Australia, và các quần đảo như Vanuatu và Fiji.

Ở Úc - đang chịu ảnh hưởng của lũ lụt kéo dài - El Nino có thể mang lại khí hậu khô hơn, nhiệt độ cao hơn, đặc biệt là ở phía đông của đất nước. Từ năm 1900, 18 trong số 27 năm El Nino đã gây ra hạn hán mùa đông và mùa xuân trên diện rộng, một người phát ngôn từ Cục Khí tượng Úc cho biết.

Lũ lụt gần đây ở Úc cũng tăng cường lo ngại về sự kiện cháy rừng có thể gây ra thiệt hại nặng nề, bởi vì sự phát triển của cây cỏ có thể cung cấp nguyên liệu cho đám cháy trong thời tiết khô hanh và nóng bức.

Ấn Độ cũng đang chuẩn bị cho tác động của El Nino, hiện tượng có thể làm yếu đi gió mùa cần thiết để mang mưa đến, mưa mà đất nước này phụ thuộc vào để đầy các hồ chứa nước và nuôi trồng cây cỏ.

Bão mạnh mẽ hơn

Không giống như La Nina, El Nino thường làm giảm hoạt động của các cơn bão ở Đại Tây Dương, nhưng lại tạo ra tác động ngược ở Thái Bình Dương, nơi nước ấm có thể cung cấp nhiên liệu cho các cơn bão dữ dội hơn.

Gottschalck nói: 'Các cơn bão nhiệt đới thường có thể hình thành xa hơn về phía tây trong vùng lưu vực và duy trì mạnh mẽ hơn trong thời gian dài hơn, vì vậy các tác động tiềm ẩn đối với Hawaii có thể tăng lên. Điều này có nghĩa là có nhiều cơ hội đổ bộ hơn và các tác động từ xa, như biển động mạnh mẽ và kéo dài hơn, lượng mưa lớn,...'.

Đối với các quốc đảo Thái Bình Dương, tiếp tục chịu đựng khủng hoảng khí hậu, các nhà hoạt động đề xuất cần sự thống nhất của Liên Hợp Quốc để bảo vệ các thế hệ sau.

Ở những khu vực khác trên Thái Bình Dương, Swain cho biết các mô hình chỉ ra rằng 'vùng nước vô cùng ấm' ngoài khơi bờ biển Peru đã mang lại lượng mưa lớn bất thường và lũ lụt ở các khu vực sa mạc. 'Đây là dấu hiệu cảnh báo tiền điềm cho một sự kiện El Nino quan trọng.'

Phá hủy san hô

Nước biển nóng lên là điều không tốt cho các rạn san hô.

Khi chúng trở nên quá nóng, san hô sẽ phát ra loại tảo sống trong mô của chúng, cung cấp cho chúng màu sắc và năng lượng. Điều này dẫn đến san hô biến màu trắng - hiện tượng được gọi là tẩy trắng san hô. Mặc dù chúng có thể phục hồi nếu nhiệt độ giảm xuống, nhưng tẩy trắng làm tăng nguy cơ chúng chết do đói.

Giai đoạn tẩy trắng san hô đặc biệt khốc liệt đã diễn ra từ năm 2014 đến 2017 – ảnh hưởng tới mọi rạn san hô lớn trên hành tinh. Rạn san hô Great Barrier của Úc đã chứng kiến gần 30% san hô của nó chết do đợt nắng nóng kỷ lục trên biển vào năm 2016 – sau đợt El Nino mạnh mẽ bắt đầu vào năm 2015.

Nhiều sự kiện tẩy trắng hàng loạt đã xảy ra sau đó và với El Nino đang đến gần, các nhà khoa học càng lo lắng về những tác động đối với san hô, không có đủ thời gian để phục hồi.

Sự tan chảy của băng

Băng ở Nam Cực đã phải đối mặt với sự ấm lên toàn cầu và El Nino có thể làm tình hình trở nên tồi tệ hơn.

Đầu năm nay, mức độ băng trên lục địa đã giảm xuống mức kỷ lục lần thứ hai trong 2 năm, gây ra lo ngại rằng sau nhiều năm thăng trầm, lượng băng ở Nam Cực đang giảm mạnh.

El Nino có thể tăng tốc quá trình này, theo một nghiên cứu gần đây chỉ ra mối liên hệ giữa cường độ và tần suất của các sự kiện El Nino với tốc độ tan chảy băng ở Nam Cực.

Wenju Cai, nhà khoa học nghiên cứu chính tại CSIRO, cơ quan khoa học quốc gia của Australia, nói với CNN: 'Các mô hình dự đoán El Nino gia tăng nhiều hơn một cách có hệ thống sẽ gây ra việc tan băng nhanh hơn'.

Các nhà khoa học đang chăm chú theo dõi Nam Cực vì nó chứa một lượng nước lớn trong tầng băng. Mặc dù dải băng ở Nam Cực khó có thể tan hết, nhưng nó đủ nước để làm tăng mực nước biển toàn cầu lên 70 mét - điều này có nghĩa là chia tay vô số khu vực bờ biển mà con người đang sinh sống.

Cai nói rằng hiện tại, các sự kiện El Nino đang ảnh hưởng khác nhau trên khắp Nam Cực, với sự tăng và giảm ở các khu vực khác nhau. Tuy nhiên, tổng cộng, ông nói, xu hướng rõ ràng là 'sự giảm tổng thể của lớp băng biển'.