Buzz
Con người đang sở hữu thiết bị dò bom mìn hiệu quả và dễ thương nhất trong vũ trụ, điều này cần được đánh giá cao.
Trong chiến tranh, chúng ta đã sử dụng động vật như một phần lực lượng quân sự. Loài ngựa từ lâu đã là biểu tượng của sức mạnh quân sự. Sử gia Morris Rossabi đã viết về sức mạnh của ngựa trong chiến tranh của người Mông Cổ:
“Khả năng di chuyển linh hoạt, tác động bất ngờ chính là đặc điểm của đội quân được dẫn dắt bởi Thành Cát Tư Hãn và các mãnh tướng. Ngựa chính là yếu tố quan trọng trong chiến lược tiến công của họ, có thể so sánh với tên lửa hành trình hiện đại”.
Trong Thế chiến thứ Nhất, ngựa vẫn đóng vai trò quan trọng. Sử gia David Edgerton đã viết: “Việc khai thác triệt để thị trường ngựa toàn cầu của Vương quốc Anh đã củng cố sức mạnh quân sự của họ”.
Trong thời đại hiện đại, ngựa không còn được sử dụng nhiều như trước, nhưng vẫn xuất hiện trong các cuộc chiến lớn. Ví dụ, khi Mỹ xâm lược Afghanistan vào năm 2001, lực lượng đặc nhiệm đã sử dụng ngựa để dẫn đường cho tên lửa hành trình. Dần dần, ngựa đã được thay thế bằng xe bọc thép, xe tăng, vệ tinh và máy bay.
Tuy nhiên, trong quân sự, chó vẫn là một loài động vật 4 chân trung thành với con người. Số liệu năm 2016 cho thấy có 1.740 chó trong quân đội Mỹ. Tại Căn cứ Không quân Lackland ở San Antonio, chúng đã tự nhân giống chó, chủ yếu là shepherd Đức và Malinois Bỉ, và huấn luyện chúng từ khi chúng còn là cún.
Cuộc đời của chó lính đầy thử thách, với nhiều chó bị loại trong quá trình đào tạo. Những con còn lại sau vòng loại đầu tiên sẽ học lắng nghe trong khoảng 4-7 tháng, trước khi tiếp tục học các nhiệm vụ chuyên biệt như canh gác, tấn công địch hoặc phát hiện chất nổ. Để có 100 chó sẵn sàng tham chiến, quân đội Hoa Kỳ cần huấn luyện đến 200 con.
100 chó trong đội ngũ là những chiến binh giỏi, đầy những câu chuyện đáng nhớ giữa họ và người lính.
Khi tiến vào một tòa nhà đầy rủi ro, lính dù Thomas thường gửi chú chó giống Malinois vào thám hiểm trước. Trong một trận chiến căng thẳng, Thomas bước vào một ngôi nhà trông như đã bị bỏ rơi để cứu bạn đồng đội. Nghe thấy tiếng ồn ở phòng bên, anh lao đến và phát hiện một kẻ địch sẵn sàng tấn công.
Khi kẻ địch chuẩn bị bắn, chú chó lao tới và tấn công, khiến hắn bắn không chính xác. Thomas đã thoát khỏi nguy hiểm nhờ sự can đảm của chú chó.
Khoảnh khắc đó đã thay đổi cách suy nghĩ của Thomas. Trong mỗi nhiệm vụ mới, anh đều mang theo chú chó dũng cảm. “Người ta thường nói ‘Nhiệm vụ này không cần chó’, nhưng tôi sẽ trả lời ‘Cần. Anh là lính bộ chứ? Tôi sẽ luôn dẫn chó theo.’”
Ngoài việc canh gác và tấn công, quân đội Mỹ còn sử dụng chó để phát hiện chất nổ. Khứu giác của chó nhạy hơn hàng ngàn lần so với con người. Mặc dù đã bỏ ra hàng tỷ USD nghiên cứu, nhưng chưa có thiết bị nào có thể sánh kịp khả năng phát hiện mùi của chó.
Khác với thiết bị dò kim loại dùng để phát hiện bom và mìn, chó có thể phát hiện mùi của các chất không phải kim loại, như phân bón hay hóa chất gia đình có thể được dùng để làm bom. Trong chiến trường nơi chứa nhiều chất nổ tự chế, chó trở thành công cụ dò bom tiên tiến nhất của quân đội.
Dù đã nghiên cứu nhiều, nhưng khoa học vẫn không thể thay thế được khả năng phát hiện mìn của mũi chó. Từ 1997, DARPA đã chi khoảng 25 triệu USD để phát triển thiết bị Mũi Chó, nhằm phát hiện mìn mà không ảnh hưởng đến chó. Nhưng theo Regina Dugan, cựu giám đốc DARPA, công nghệ này chưa có bước tiến đáng kể từ Thế chiến thứ Hai.
“Máy dò mìn chính thực chiến của chính phủ là máy dò kim loại và một cái gậy đầu nhọn”, bà Dugan đã viết. Mục đích chính của cái gậy là đâm vào đất để kiểm tra có mìn không.
Kết quả đầu tiên không khả quan. Những ống polymer là tốt nhất họ có, hiệu quả trong môi trường vô trùng nhưng không hiệu quả trên chiến trường. Trong thử nghiệm với một chó dò mìn ở Đại học Auburn vào 2001, chó hiệu quả hơn thiết bị mới 10 lần.
Trong thử nghiệm khác ở Missouri cùng thời điểm, thiết bị mới quá nhạy, nó cho rằng cả mùi lá và đất cũng là thuốc nổ.
Năm 2010, JIEDDO, tổ chức ứng phó với mìn tự chế, đã thừa nhận thất bại: dù đã chi 19 tỷ USD cho nghiên cứu drone, chặn tín hiệu và cảm biến trên máy bay, chẳng thiết bị nào vượt qua được chó. Thiết bị hiện đại chỉ phát hiện được 50% bom trước khi nổ, trong khi chó định vị được 80%.
Máy mới nhất có khả năng phát hiện chất hóa học cực nhỏ, nhưng vẫn kém xa so với mũi chó. Theo Matthew Staymates, một chuyên gia từ NIST: “Máy này cần điện, nhiều vật liệu, khí gas và còn phải có mẫu để thử”.
Các máy này hữu ích ở sân bay, nơi hành khách được kiểm tra. Nhưng người ta vẫn rút kinh nghiệm từ chó để cải tiến công nghệ, như anh Staymates đã sử dụng máy in 3D để tạo mũi giả theo mẫu của Bubbles, một chú chó Labrador.
Anh Staymates đã tạo ra một mũi giả, gắn lên thiết bị phát hiện chất nổ, giúp thiết bị này có khả năng ngửi giống như mũi chó, thở và hít vào một cách tự nhiên thay vì chỉ hút không khí và phân tích như trước.
Một nghịch lý đã được phát hiện: cách làm mới này có thể hút không khí từ xa hơn trước đây. “Trong chín lần thử nghiệm, bạn không biết mùi bom từ đâu xuất phát”, anh Staymates nói. “Chính cơ chế của mũi chó đã giúp chúng tôi cải tiến công nghệ”.
Tuy nhiên, mũi chó vẫn ngon hơn những hệ thống máy móc khác, vì chó là sinh vật sống có khả năng phản ứng linh hoạt với các tình huống thực tế, không giống như máy móc cứng nhắc. Nhiều nhà khoa học đã nhận biết điều này và tập trung vào việc cải thiện khả năng của chó, chứ không thử thay thế chúng.
Năm 2017, Phòng thí nghiệm Lincoln thuộc Viện Công nghệ Massachusetts đã thành công với một quang phổ kế mới, kích thước như một tủ quần áo, có khả năng phát hiện chất hóa học trong không khí với độ chính xác bằng mũi chó. Nó không chỉ nhạy mà còn nhanh chóng, phát hiện chất nổ trong vòng một giây. Tuy nhiên, đây không phải là công nghệ thay thế chó, mà là công cụ giúp huấn luyện chó hiệu quả hơn.
Đội ngũ đã thử nghiệm cả khả năng phát hiện của chó và máy. Quang phổ kế đã chỉ ra rằng những lỗi của chó - như xác định nhầm hộp rỗng là chứa chất nổ - thực sự không phải lỗi, vì những hộp này từng được sử dụng để đựng mìn. Điều này giúp huấn luyện viên biết chính xác chỗ chó mắc sai lầm và có thể thưởng hoặc phạt chó để cải thiện khả năng phát hiện.
Nhiều tổ chức muốn sử dụng máy này để thay thế chó, nhưng MIT không đồng ý. Theo Roderick Kunz, nhà nghiên cứu chính của dự án: “Chúng tôi cho rằng công nghệ mới nên được dùng để nâng cao khả năng phát hiện mìn của loài chó - công cụ tốt nhất thế giới”.
Tham khảo MIT Technology Review
