Buzz
Dê, loài động vật phổ biến trong cuộc sống hàng ngày, nhưng ít ai biết rằng chỉ từ thời Minh Mạng (1820-1841), chính phủ Việt Nam mới bắt đầu thúc đẩy việc nuôi dê…
Chữ Hán gọi dê là dương. Loài động vật này chia thành hai loại: dê nhà và dê rừng. Dê rừng, như ghi chép trong sách vở, có sơn dương và cao dương.
Dê là hình ảnh gần gũi với đời sống vật chất và tinh thần của người Việt Nam. Ngày nay, chúng ta thường xuyên gặp các từ liên quan đến dê, như chăn dê, sữa dê, lẩu dê, cà dái dê, già dê, máu dê, râu dê, dê xồm, dê cụ… Người đàn ông có tâm hồn như dê được coi là người có khí dương mạnh mẽ.
Dê - Người bạn đồng hành thú vị từ thời Minh Mạng
Bức tượng con dê trên đỉnh Dụ Đỉnh
Năm 1836, khi đúc Cửu Đỉnh trước Thế Miếu (Đại Nội Huế), vua Minh Mạng đã chọn từ hàng trăm loài thú của Việt Nam để chạm trên Cửu Đỉnh. Dê, với vinh dự là loài thứ tám trong danh sách này, hiện hình trên Dụ Đỉnh, đánh dấu sự tôn trọng của triều đình đối với loài động vật này: Hổ, Báo, Tê, Mã, Tượng, Lê Ngưu, Thỉ, Dương, Sơn mã.
Thịt dê - Nét đặc sắc trong bữa ăn triều Nguyễn
Sau thời kỳ “tứ nguyệt tam vương” và sự kiện Kinh thành thất thủ (7.1885), đàn dê của Tể Sanh thời vua Đồng Khánh bị bỏ hoang, sinh sản giảm sút vì giết mổ dê để làm thức ăn ngày một gia tăng. Trong thời gian đó, thịt dê trở thành món chủ lực trong các buổi tiệc thết đãi khách Pháp. Để đáp ứng nhu cầu, Viện Cơ Mật phải tận dụng mọi cơ hội để cung cấp đủ thịt dê, thậm chí phải xoay chạy để đảm bảo nguồn cung cho sở Lý Thiện. Viện Cơ Mật nhanh chóng nhận ra tầm quan trọng của việc nuôi dê và đề xuất vua Đồng Khánh mua dê từ tỉnh Quảng Trị để tái tạo đàn. Vua chấp thuận và việc nuôi dê trở thành một phần quan trọng trong quản lý triều đình.
Năm 1914, trong tác phẩm Thực Phổ Bách Thiên, bà Trương Thị Bích – vợ nhà thơ Tùng Thiện Vương Miên Thẩm, đề cập đến Gỏi dê và Bó sỗ dê như hai trong 100 món ăn nổi tiếng tại Huế thời Nguyễn. Bà Bích truyền bá cách làm hai món ăn này trong Phủ Tùng Thiện thông qua hai bài thơ sau đây:
Gỏi dê
Thịt dê xắt nhỏ, nhấn nhuyễn trong lá rau,
Chả rối, thịt heo xay nhuyễn, bún luộc kiểu tàu
Bánh tráng mè rang, nước xương hầm sôi
Tương đường, mỡ tỏi, ruốc năm màu sắc
Gỏi dê hấp dẫn (Ảnh chỉ mang tính minh họa)
Bó sỗ dê thơm ngon
Lông con dê cần được lấy sạch
Lá sả cuốn tròn tinh tế bao bọc bên ngoài,
Thịt dê được bọc kín bằng lá chuối mỏng
Hấp chín da mềm ấy mới thú vị.
Trong thời đại này, triều Nguyễn đã tổ chức lễ cáo hơn nửa thế kỷ, không còn sự kiện tế Nam Giao để người dân nhớ đến món thịt dê ướp (dương hải); cả hai đặc sản Gỏi dê và Bó sỗ dê cũng theo đuổi triều Nguyễn thất truyền. Mặc dù vậy, khi du khách đến thăm Thế Miếu trong Đại Nội Huế, họ vẫn có thể bắt gặp hình ảnh con dê chạm nổi trên Dụ Đỉnh (đỉnh cuối cùng bên trái). Con dê này sẽ gợi nhớ rằng nó đã bước vào văn hóa Việt Nam qua cửa khẩu Thừa Thiên thời Minh Mạng (1836). Có thể con dê triều Nguyễn sẽ rời khỏi Dụ Đỉnh để làm hồi sinh các món ngự thiện phục vụ cho các “Thượng đế” du lịch Huế-Việt Nam.
Đăng tải bởi: Dũng Hoàng
Từ khoá: Thịt dê – một đặc sản của triều Nguyễn
