Thơ lục bát

Thơ lục bát, hay còn được biết đến với tên gọi nê hoặc nê rừng (danh pháp khoa học: Annona reticulata), trong nhiều ngôn ngữ châu Âu gọi là tim bò, là một loại thực vật thuộc chi Na (Annona), xuất xứ từ khu vực nhiệt đới của Tân Thế giới.

Giới thiệu

Loại cây này là cây rụng lá nhỏ hoặc bán xanh, có thể cao tới 8 mét (26 ft) đến 10 mét (33 ft) với tán cây mở rộng và không đối xứng.

Lá của cây là mảnh, không có lông, thẳng và nhọn ở đầu (ở một số giống có thể nhăn nheo), dài từ 10 cm (3,9 in) đến 20 cm (7,9 in) và rộng từ 2 cm (0,79 in) đến 7 cm (2,8 in). Những bông hoa màu vàng-xanh thường mọc thành cụm ba hoặc bốn hoa, có đường kính từ 2 cm (0,79 in) đến 3 cm (1,2 in), với ba cánh hoa dài bên ngoài và ba cánh hoa nhỏ bên trong. Phấn hoa của cây Lục bát được phát tán dưới dạng bốn nhánh vĩnh viễn.

Quả của cây có nhiều hình dạng đa dạng như trái tim, hình cầu, thuôn dài hoặc không đồng nhất. Kích thước của quả dao động từ 7 cm đến 12 cm, tùy vào loại cây. Khi chín, quả có màu nâu hoặc vàng nhạt, với những điểm đỏ nổi bật và kiểu lưới khác nhau, tùy thuộc vào giống. Thịt quả có thể từ ngọt ngào và rất thơm đến cứng và có vị khó chịu. Hương vị của quả ngọt nhẹ, dễ chịu, gần giống với mùi sữa trứng 'truyền thống'.

Phân bố

Lục bát có thể xuất xứ từ vùng Caribe và Trung Mỹ, trong khi Annona reticulata hiện đã phát triển rộng rãi khắp các khu vực nhiệt đới. Loài này sinh trưởng từ mực nước biển đến độ cao 1.500 mét ở Trung Mỹ với mùa mưa và mùa khô xen kẽ. Lục bát được trồng và có mặt ở nhiều vùng nhiệt đới như Đông Nam Á, Đài Loan, Ấn Độ, Pakistan, Úc và Châu Phi. Ở Ấn Độ, loài này đã được đưa vào tự nhiên từ quá trình trồng trọt ban đầu.

Khí hậu

Cây Lục bát phát triển tốt nhất trong điều kiện nhiệt đới nhưng cũng có thể sống ở các vùng cận nhiệt đới. Loài này cần điều kiện ẩm ướt (lượng mưa trung bình đến cao) và có khả năng chịu hạn kém hơn so với các loài Annonas khác. Nhiệt độ hàng năm cần thiết dao động từ 17 đến 27 °C. Lục bát có thể chịu đựng sương giá nhẹ vào ban đêm ở nhiệt độ -2 °C. A. reticulata có thể phát triển trên nhiều loại đất với độ pH từ 5 đến 8 và không chịu được ngập úng hoặc mực nước ngầm quá cao.

Canh tác

Hạt giống của cây có thể được nhân giống bằng nhiều phương pháp, bao gồm ghép và tạo chồi. Mỗi cây có thể cho khoảng 45 kg quả hàng năm. Ở châu Á, mùa thu hoạch kéo dài từ tháng 7 đến tháng 9, trong khi ở Caribe, mùa thu hoạch kéo dài từ tháng 2 đến tháng 4.

Sử dụng

Đồ ăn

Lục bát có thể được ăn tươi, như một loại trái cây mới hái. Mặc dù không phổ biến bằng na hay cherimoya, lục bát cũng có thể được chế biến thành nước trái cây, kem hoặc bánh pudding. Tại Ấn Độ, lục bát thường được nấu thành nước sốt.

Nhân giống

A. reticulata có thể được trồng tại các khu vườn gia đình, dù không phổ biến bằng na (A. squamosa). Loài này rất giá trị khi dùng làm gốc ghép cho các giống Annona cao cấp như na, đặc biệt trong các điều kiện ẩm ướt. Lục bát cũng đóng vai trò quan trọng trong việc lai tạo giống mới.

Khác

Lá và cành của cây lục bát có thể được sử dụng trong ngành thuộc da nhờ chứa sắc tố màu xanh lam. Vỏ cây bên trong có thể được chế tạo thành giấy gói, đồ trang trí và mũ. Mặc dù gỗ của lục bát mềm và có thể dùng để làm đồ dùng, nhưng nó thường yếu và có chất lượng thấp.

Dinh dưỡng

Trong 100 gam lục bát, cung cấp 101 calo, tương đương với 23% Giá trị hàng ngày (DV) của vitamin C và 17% DV của vitamin B6, không có các vi chất dinh dưỡng đáng kể khác (bảng). Lục bát tươi chứa 72% nước, 25% carbohydrate, 2% protein và 1% chất béo (bảng).

Rủi ro và tác động

Annona reticulata được coi là một loại cây xâm lấn. Đánh giá rủi ro PIER chấm điểm 11 cho Annona reticulata. Lục bát gây ra tác động tiêu cực cho người trồng vì tất cả các phần của cây (ngoại trừ quả) đều độc hại, có thể gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người.

Bệnh và động vật ký sinh

Các bệnh có thể ảnh hưởng đến Annona reticulata bao gồm bệnh thán thư, bệnh đốm lá, bệnh thối bộ đôi và bệnh ung thư đen. Các loài Diplodia, giun tròn và rệp sáp cũng có thể tấn công cây trồng.

Mùi hương và hóa chất thực vật

Mùi thơm của A. reticulata xuất phát từ khoảng 180 hợp chất khác nhau, bao gồm các hợp chất dễ bay hơi như alpha-pinene, myrcene và limonene, cùng nhiều hợp chất khác. Cây này cũng rất giàu tannin.

Thuốc truyền thống

Trong nhiều thế kỷ qua, quả, vỏ và lá khô của lục bát đã được sử dụng trong nhiều phương pháp y học cổ truyền với các công dụng khác nhau.

Liên kết ngoài

• Hình ảnh của quả và cây lục bát có thể xem tại Lưu trữ ngày 18-10-2005 qua Wayback Machine
• Triển vọng và tiềm năng của este methyl axit béo từ một số loại dầu hạt không truyền thống để sử dụng làm biodiesel ở Ấn Độ