Thợ săn ở Siberia thời băng hà có thể đã thuần hóa chó từ 23.000 năm trước

Trước đây, giới khoa học cho rằng chó đã được thuần hóa nhiều lần trong lịch sử của loài người. Tuy nhiên, nghiên cứu mới chỉ ra rằng, tất cả các loài chó hiện đại đều có nguồn gốc từ những con chó con cách đây 23.000 năm ở Siberia.

Vào cuối kỷ băng hà cuối cùng, nhóm thợ săn được trang bị giáo đá săn mồi trong vùng đông bắc Siberia. Họ săn bắt bò rừng và voi ma mút lông dài trên đồng cỏ rộng lớn, được hỗ trợ bởi những con chó giống sói nhưng thân thiện và ngoan ngoãn.

Có lẽ đó là loài chó đầu tiên trên thế giới, và hậu duệ của chúng sau này đã theo con người di cư về phía đông và phía tây, lưu trú ở châu Âu - Á và trở thành bạn đồng hành với người dân bản xứ châu Mỹ.

Một nghiên cứu mới đã kết hợp dữ liệu DNA của chó và người cổ đại, công bố trong Kỷ yếu của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ, đã giải quyết tranh luận về nguồn gốc của chó thuần hóa và cung cấp thông tin về sự biến đổi của chúng thành bạn đồng hành trung thành của con người.

Jennifer Raff, một chuyên gia về di truyền học tại Đại học Kansas, Lawrence, và một nhà nghiên cứu về người cổ đại ở Châu Mỹ, nói rằng: “Tôi rất thích nghiên cứu này”. Cô ấy nói, để xác nhận những dự đoán của nghiên cứu, cần thêm nhiều dữ liệu gen từ chó cổ đại và con người, và cũng rất ngạc nhiên với sự kết hợp thú vị giữa câu chuyện về chó và con người.

Ý tưởng cho cuộc nghiên cứu này bắt nguồn từ một buổi trò chuyện giữa nhà sinh học tiến hóa Greger Larson tại Đại học Oxford và Angela Perri, một nhà khảo cổ học tại Đại học Durham, về nguồn gốc của những con chó cổ đại ở Bắc Mỹ, với bằng chứng cho thấy chúng đã sống ít nhất 10.000 năm.

David Meltzer, một nhà khảo cổ học tại Đại học Southern Methodist, đã đề xuất so sánh DNA cổ đại của chó và người. “Ông bắt đầu nói về cách mà con người chia thành các nhóm khác nhau sau khi rời Siberia và đi vào Bắc Mỹ” Perri nhớ lại. Nếu DNA của chó cho thấy các biến thể giống như những thay đổi để phù hợp với vùng đất mà con người đi qua, điều đó có thể tiết lộ thời điểm chó bắt đầu xuất hiện và được thuần hóa bởi con người. “Chúng tôi đã sử dụng một tấm bảng trắng lớn và bắt đầu viết nguệch ngoạc các mũi tên theo nhiều hướng khác nhau. Nó trông lộn xộn, nhưng rất thú vị và kể lại câu chuyện về lịch sử thuần hóa chó”.

Từ các ý tưởng đó, các nhà nghiên cứu đã phân tích các dòng gen cơ thể đã được sắp xếp theo thứ tự thời gian của hơn 200 mẫu vật chó khắp thế giới, một số có niên đại 10.000 năm. Thông qua phân tích, các DNA cơ thể này (là các chuỗi ngắn nhiều hơn trong hóa thạch so với DNA hạt nhân) đều cho thấy tất cả chó cổ đại ở Bắc Mỹ đều mang một dấu hiệu di truyền - được gọi là A2b - và chúng chia thành bốn nhóm khoảng 15.000 năm trước khi chúng cư trú ở các vùng khác nhau của Bắc Mỹ.

Nhóm nghiên cứu phát hiện thời gian và vị trí của những lần phân chia đó cũng tương tự như những lần phân chia của các nhóm dân tộc cổ đại ở Châu Mỹ. Tất cả đều là hậu duệ của một nhóm được gọi là tổ tiên của người bản địa Châu Mỹ, sinh ra ở Siberia khoảng 21.000 năm trước. Nhóm nghiên cứu kết luận rằng những con người đã mang theo chó khi họ di cư đến Châu Mỹ khoảng 16.000 năm trước. (Nhưng đáng tiếc, những con chó cổ đại cuối cùng của Châu Mỹ đã biến mất khi người Châu Âu đến Châu Mỹ).

Khám phá sâu hơn vào quá khứ di truyền, nhóm nghiên cứu phát hiện ra rằng những con chó A2b là hậu duệ của loài chó sống ở Siberia khoảng 23.000 năm trước. Tổ tiên của chúng có lẽ đã sống cùng với những người thuộc nhóm di truyền gọi là người Bắc Siberia cổ đại. Nhóm người này xuất hiện cách đây hơn 31.000 năm, sống ở phần đông bắc Siberia trong hàng nghìn năm, với khí hậu khắc nghiệt ngăn cản sự di chuyển quá xa về phía đông hoặc phía tây và diễn ra chậm rãi. Có bằng chứng khảo cổ cho thấy nhóm người này đã chia sẻ địa bàn sinh sống với loài sói xám cổ đại, loài này được cho là tổ tiên trực tiếp của sói xám và chó nhà ngày nay.

Ý kiến hàng đầu về việc thuần hóa chó cho rằng một số nhóm sói xám cổ đại đã ngày càng tiến lại gần các khu cắm trại của con người để kiếm thức ăn thừa, và những con có tính cách hiền lành nhất đã tiến hóa qua hàng trăm hoặc hàng nghìn năm thành những con chó con hiền lành mà chúng ta biết ngày nay. Tuy nhiên, điều này không hoàn toàn đúng khi con người di cư tới những khu vực quá xa một cách liên tục trong thời gian ngắn và luôn gặp phải những đàn sói mới. Vì vậy, việc thuần hóa ban đầu có thể chỉ diễn ra ở một nhóm nhỏ trong một khu vực cụ thể.

Hơn nữa, bằng chứng khảo cổ cho thấy những người chăn nuôi chó cổ đại có thể đã trao đổi động vật với dòng dõi trở thành tổ tiên của người thổ dân Châu Mỹ, cũng như cho các nhóm người khác, bao gồm cả những người đi xa hơn về phía tây trên lục địa Âu-Á. Điều này có thể giải thích tại sao chó đã xuất hiện ở cả Châu Âu và Bắc Mỹ khoảng 15.000 năm trước. Có thể nói rằng đây là một bí ẩn khiến các nhà khoa học trước đây suy đoán rằng chó đã được thuần hóa nhiều lần . Thay vào đó, tất cả chó đều có nguồn gốc từ những con chó con 23.000 năm tuổi ở Siberia, nhóm nghiên cứu kết luận.

Tuy nhiên, dựa vào tất cả những gì cô biết về người cổ đại ở Châu Mỹ, Jennifer Raff cho rằng câu chuyện cơ bản của nghiên cứu “là sự thật”. Tuy nhiên, cô lưu ý, DNA cơ thể chỉ đại diện cho một phần nhỏ bộ gen của động vật và “không thể điền vào hết các chỗ trống trong bức tranh tổng thể về lịch sử tiến hóa mà không có DNA hạt nhân”.