Buzz
Nổi tiếng với những bài viết chỉ trích các tôn giáo, Sam Harris là một cái tên gây nhiều tranh cãi và thậm chí bị ghét bỏ bởi nhiều tín đồ tôn giáo. Tuy nhiên, sách của ông lại được đông đảo độc giả và giới chuyên môn đón nhận. Tác phẩm “The End of Faith” (tạm dịch: Sự kết thúc của Đức tin) của ông đã giành giải PEN cho tác phẩm phi hư cấu năm 2005, và các cuốn khác như “Letter to a Christian Nation”, “The Moral Landscape”, “Free Will and Lying”... đều là những best-seller tại Mỹ. Vậy điều gì đã làm cho sách của Sam Harris hấp dẫn đến vậy?
“Thức tỉnh điều vô hình: Hành trình khám phá tâm linh”, bản dịch tiếng Việt của cuốn “Waking Up: A Guide to Spirituality Without Religion”, sẽ giúp bạn tìm câu trả lời, không chỉ về một Sam Harris táo bạo nhưng lý trí, mà còn mở ra những góc nhìn mới về tâm linh, ý thức con người và con đường đến hạnh phúc.
Cuốn sách dành cho những người vô thần?
Trên trang Goodreads, “Thức tỉnh: Hướng dẫn về tâm linh không tôn giáo” được giới thiệu là cuốn sách dành cho 30% dân số Mỹ - những người vô thần muốn cải thiện đời sống tâm linh. Tuy nhiên, phạm vi độc giả mà Sam Harris nhắm tới có thể còn rộng hơn nhiều.
Sam Harris là một triết gia, tiến sĩ khoa học thần kinh, và là một trong Tứ kỵ sĩ của thuyết Vô thần mới (the 'Four Horsemen' của thuyết Vô thần mới) - một chủ nghĩa khuyến khích tranh luận về tôn giáo, huyền thuật… thay vì chấp nhận chúng. Với tinh thần đó, Sam Harris không chỉ viết cho người vô thần, mà còn sẵn sàng đối mặt với những ý kiến trái chiều, như cách ông thẳng thắn tự nhận mình “luôn là một kẻ phê bình tôn giáo to tiếng”.
Ông viết trong chương đầu của cuốn sách:
Không có gì trong quyển sách này cần phải có đức tin mới chấp nhận được. Dù tôi tập trung vào tính chủ thể của con người - vì tôi đang nói về bản chất của chính sự trải nghiệm - nhưng mọi nhận xét của tôi đều có thể kiểm chứng trong phòng thí nghiệm cuộc đời của các bạn. Mục tiêu của tôi là khuyến khích các bạn làm điều đó.
Có thể nói, Sam Harris đã chọn một con đường đầy thử thách khi khẳng định rằng tâm linh cần phải được tách biệt khỏi tôn giáo.
Vậy “tâm linh” trong quan niệm của Sam Harris là gì? Và làm thế nào ông có thể dẫn dắt chúng ta tới một cuộc sống tâm linh tốt đẹp hơn?
Khởi nguồn thực sự của đời sống tâm linh
Từ “tâm linh” (spirit) xuất phát từ “spiritus” trong tiếng La-tinh, dịch từ tiếng Hy Lạp là “pneuma”, nghĩa là “hơi thở”. Khái niệm này qua thời gian đã bị nhuốm màu tôn giáo và huyền bí. Tuy nhiên, Sam Harris nhấn mạnh rằng “tâm linh phải tách rời khỏi tôn giáo - vì mọi người, dù thuộc tín ngưỡng nào hay không tín ngưỡng, đều có thể trải nghiệm tâm linh tương tự.” Những trải nghiệm như tình yêu vô điều kiện, nhập định, hạnh phúc, và sự giác ngộ cần một nguyên lý khác (sâu sắc hơn và không bị giới hạn bởi tôn giáo) để giải thích.
Nguyên lý này là điều mà Sam Harris muốn chứng minh qua cuốn sách này. Ông cho rằng cái “tôi” hay “bản ngã” thực chất không tồn tại. “Chúng ta nên tin rằng mình đồng nhất với thể xác và não bộ hơn là tin vào một thực thể mờ ảo bên trong.” Do đó, Sam Harris phân tích ý thức không bản ngã của con người, những cảm giác hoang mang, đau khổ, minh triết, và hạnh phúc… bằng cách đặt chúng trong bối cảnh khoa học thần kinh, tâm lý học, và các ngành khoa học liên quan. Điều này khiến cuốn sách trở nên thú vị, ngay cả đối với những người không đồng tình, bởi nó chứa đựng nhiều kiến thức khoa học và lập luận đột phá.
Sam Harris tin rằng nếu tiếp tục khám phá sâu hơn, xuyên qua những ảo tưởng của bản thân, chúng ta có thể tìm thấy cái gọi là “tâm linh” thật sự. “Chỉ có ý thức mới có thể hiểu được bản thân nó - và hiểu một cách trực tiếp, thông qua trải nghiệm chủ quan. Do đó, sự quán chiếu sâu sắc - “tâm linh” theo nghĩa rộng nhất - chính là một phần không thể thiếu trong quá trình hiểu rõ bản chất của tâm trí.”
Không chỉ dựa hoàn toàn vào khoa học để giải thích tâm linh - điều có thể khiến cuốn sách trở nên khô khan, Sam Harris còn chia sẻ nhiều trải nghiệm cá nhân của mình. Ông chia sẻ những suy ngẫm, nhận định và hoài nghi trong hành trình khám phá tâm linh, từ những trải nghiệm tâm linh, cách tu tập, việc sử dụng các chất kích thích não bộ, và tại sao cuối cùng ông chọn thiền như là phương pháp khai mở tâm trí hiệu quả và ít nguy hại nhất. Những đúc kết này, được hỗ trợ bởi kiến thức khoa học và triết học, sẽ là hướng dẫn quý báu cho những ai muốn thay đổi tâm trí và cải thiện cuộc sống.
“Trải nghiệm trực tiếp - chứ không chỉ tư duy về nó - chính là khởi đầu thực sự của đời sống tinh thần.” - Sam Harris viết.
Khi được dịch và xuất bản tại Việt Nam - nơi mà tôn giáo là một phần của văn hóa và những câu chuyện tâm linh hiện diện khắp nơi - thái độ chỉ trích tôn giáo và huyền bí của Sam Harris có thể là một trở ngại lớn cho nhiều độc giả. Tuy nhiên, với tâm thế cởi mở, đây là cơ hội để kiểm chứng niềm tin của chúng ta, và thử nhìn nhận trải nghiệm cá nhân dưới góc độ phổ quát, lý trí và thế tục, để xem liệu chúng ta có thể khám phá được gì từ hành trình này.
