Thực trạng và nguyên nhân trầm cảm sau sinh, cùng dấu hiệu nhận biết sớm

Hành trình làm mẹ đầy gian nan, khi niềm vui chào đón con yêu lại đi kèm với nỗi lo trầm cảm sau sinh. Mytour Blog mời bạn khám phá thực trạng đáng báo động này, từ đó tìm ra hướng đi phù hợp để hỗ trợ các mẹ.

Tình hình trầm cảm sau sinh tại Việt Nam

Theo số liệu của Bộ Y tế, khoảng 33% phụ nữ sau sinh tại Việt Nam mắc trầm cảm, nhưng 50% trong số đó không được phát hiện sớm bởi chuyên gia, dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng.

Theo nghiên cứu từ Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai), bệnh nhân trầm cảm sau sinh chiếm khoảng 20-30% tổng số ca khám mỗi ngày.

Bác sĩ Trần Thị Hồng Thu, Phó Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Ban ngày Mai Hương, cho biết mọi phụ nữ đều có nguy cơ mắc trầm cảm sau sinh, đặc biệt với những ai đã có tiền sử bệnh tâm lý. Tỷ lệ tái phát của trầm cảm sau sinh rất cao, từ 25-68%, và 20% các trường hợp cần can thiệp chuyên môn.

Trầm cảm sau sinh nghiêm trọng có thể dẫn đến hành vi tự hại hoặc bạo hành trẻ. Nếu mẹ có biểu hiện như mệt mỏi, buồn bã, chán ăn, mất ngủ, hãy khám ngay tại các cơ sở chuyên khoa. (Nguồn: Bộ Y tế)

Trầm cảm sau sinh là vấn đề đáng lo ngại tại Việt Nam, đòi hỏi nâng cao nhận thức cộng đồng và cải thiện công tác điều trị. Đọc tiếp để hiểu rõ hơn về nguyên nhân và cách đối phó với tình trạng này!

Nguyên nhân gây trầm cảm sau sinh

Trầm cảm sau sinh có nhiều nguyên nhân, xuất phát từ các yếu tố chính sau:

Sự thay đổi đột ngột của hormone: Sau sinh, cơ thể phụ nữ trải qua sự biến đổi lớn về nội tiết tố. Sự giảm mạnh của hormone có thể tác động đến tâm trạng, tương tự như cảm giác “buồn bã, cáu gắt” trước chu kỳ kinh nguyệt.

Tiền sử trầm cảm: Nếu người mẹ đã từng mắc trầm cảm trước, trong hoặc sau thai kỳ, nguy cơ tái phát sau sinh sẽ rất cao. Do đó, việc theo dõi và hỗ trợ tâm lý từ gia đình là vô cùng quan trọng.

Những lo lắng và mâu thuẫn cảm xúc như mang thai ngoài ý muốn, lo lắng về sức khỏe của con, hay chưa sẵn sàng làm mẹ đều có thể gây ra tâm lý bất ổn. Ngay cả khi đã chuẩn bị kỹ, người mẹ vẫn cần thời gian và sự thấu hiểu từ gia đình để thích nghi với vai trò mới.

Sự kiệt quệ về thể chất sau sinh, đặc biệt là sau sinh mổ, khiến người mẹ dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi, mất động lực và khó khăn trong việc vận động.

Áp lực từ cuộc sống, tài chính, ngoại hình và thiếu sự hỗ trợ từ gia đình, cùng với những biến cố lớn như mất người thân, đều là yếu tố gây tổn thương tinh thần cho người mẹ. (Nguồn: https://tytphuongsoky.medinet.gov.vn)

Những ai có nguy cơ mắc trầm cảm sau sinh

Trầm cảm sau sinh có thể xảy ra ở bất kỳ người mẹ nào, nhưng một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Gia đình cần chú ý để hỗ trợ mẹ kịp thời:

Tiền sử trầm cảm, hoặc có người thân trong gia đình mắc bệnh tâm lý, là những yếu tố nguy cơ. Di truyền cũng có vai trò quan trọng, nên nếu gia đình có người mắc trầm cảm hoặc bệnh tâm thần, mẹ cần đặc biệt lưu ý đến sức khỏe tinh thần của mình.

Việc mang thai ngoài ý muốn, không theo kế hoạch khiến mẹ khó thích nghi và dễ rơi vào trạng thái tiêu cực, bởi nuôi dạy một đứa trẻ đến khi trưởng thành là thử thách không hề dễ dàng.

Những người gặp khó khăn về kinh tế và lo lắng cho tương lai sẽ phải chịu thêm áp lực tâm lý sau sinh.

Những người thường xuyên mâu thuẫn gia đình, căng thẳng trong mối quan hệ vợ chồng hoặc thiếu sự quan tâm, đồng cảm từ người thân là nhóm có nguy cơ cao bị trầm cảm sau sinh.

Những ai chịu ảnh hưởng từ các yếu tố sức khỏe và hormone, như sinh con ở tuổi vị thành niên hoặc gặp vấn đề sức khỏe như tiểu đường thai kỳ, sinh non, sinh mổ, đều có nguy cơ cao gặp vấn đề tâm lý sau sinh.

Ngoài ra, nếu con gặp các vấn đề sức khỏe, thường xuyên quấy khóc hoặc khó nuôi, mẹ dễ rơi vào trạng thái lo lắng, bất lực và trầm cảm. Theo một bài báo của Bộ Y Tế ngày 03/10/2022, có tiêu đề “Báo động tình trạng mẹ trầm cảm sau sinh do con quấy khóc đêm có xu hướng gia tăng,” trẻ quấy khóc nhiều làm tăng nguy cơ trầm cảm ở mẹ.

Những dấu hiệu trầm cảm sau sinh

Trầm cảm sau sinh là một vấn đề nghiêm trọng, nhưng các triệu chứng không phải lúc nào cũng dễ nhận biết. Nhiều dấu hiệu ban đầu có thể bị nhầm lẫn với các thay đổi sinh lý sau sinh, khiến việc phát hiện và can thiệp kịp thời trở nên khó khăn hơn. Cùng Mytour khám phá các dấu hiệu phổ biến sau đây:

Một trong những dấu hiệu rõ rệt nhất của trầm cảm sau sinh là cảm giác buồn bã kéo dài, thậm chí tuyệt vọng trong thời gian dài. Niềm vui từ những điều từng yêu thích dần biến mất, thay vào đó là sự thờ ơ, không muốn kết nối với người khác.

Mẹ khó kiểm soát cảm xúc, dễ rơi nước mắt, cáu gắt, hoặc lo lắng quá mức về mọi thứ, từ sức khỏe của con đến những việc nhỏ nhặt. Cảm giác tội lỗi và tự ti khiến mẹ tự trách bản thân không đủ tốt, không xứng đáng làm mẹ. Những suy nghĩ tiêu cực này càng làm mẹ cảm thấy tuyệt vọng hơn.

Một dấu hiệu khác là sự thay đổi về thể chất. Mẹ có thể khó ngủ sâu hoặc ngược lại, cảm thấy buồn ngủ triền miên dù đã nghỉ ngơi đầy đủ. Chán ăn hoặc ăn quá nhiều, mệt mỏi kéo dài và đau nhức không rõ nguyên nhân cũng là những biểu hiện cần lưu ý.

Ngoài ra, trầm cảm sau sinh còn ảnh hưởng đến hành vi và nhận thức. Mẹ thường khó tập trung, hay quên những việc mà trước đây làm hàng ngày một cách dễ dàng.

Cách khắc phục trầm cảm sau sinh

Trước tiên, hãy cởi mở chia sẻ những cảm xúc của bạn với chồng, gia đình và bạn bè thân thiết. Đôi khi, việc trút bỏ gánh nặng trong lòng đã đủ để giúp bạn cảm thấy nhẹ nhõm và cải thiện tình trạng trầm cảm.

Ngoài ra, bạn nên tìm đến sự hỗ trợ từ bác sĩ tâm lý hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần. Tham gia các nhóm hỗ trợ với những bà mẹ đã hoặc đang trải qua trầm cảm sau sinh cũng là cách để bạn cảm thấy bớt cô đơn và có thêm động lực vượt qua giai đoạn khó khăn này.

Bác sĩ có thể chỉ định thuốc an thần hoặc thuốc chống trầm cảm để giúp ổn định tâm trạng, giảm lo âu và cải thiện giấc ngủ. Lưu ý tuân thủ đúng chỉ định của bác sĩ, không tự ý thay đổi liều lượng hoặc ngừng thuốc đột ngột. Nếu gặp bất kỳ tác dụng phụ nào, hãy nhanh chóng thông báo cho bác sĩ để được tư vấn và điều chỉnh kịp thời.

Dành thời gian chăm sóc bản thân và nghỉ ngơi đầy đủ là rất quan trọng, giúp cơ thể phục hồi nhanh chóng và tinh thần được nâng cao. Cố gắng ngủ đủ giấc và không nên ôm đồm quá nhiều việc cùng lúc. Chế độ ăn uống lành mạnh với đầy đủ dưỡng chất, đặc biệt là rau xanh và trái cây, sẽ cung cấp năng lượng và hỗ trợ sức khỏe tốt hơn.

Thay đổi lối sống bằng cách tham gia vào các hoạt động vận động nhẹ nhàng như đi bộ, yoga hoặc các hoạt động thể chất khác phù hợp với sức khỏe có thể cải thiện tâm trạng. Cuối cùng, hãy dành thời gian cho những sở thích của bản thân.

Trong giai đoạn khó khăn này, gia đình là chỗ dựa vững chắc nhất cho người mẹ. Sự hỗ trợ từ chồng, người thân và bạn bè, dù là trong việc chăm sóc con cái, chia sẻ công việc nhà, hay chỉ đơn giản là lắng nghe và thấu hiểu, đều có giá trị vô cùng lớn lao.

Sự thấu hiểu, chia sẻ và hỗ trợ từ gia đình và bạn bè, cùng với việc nắm rõ thực trạng trầm cảm sau sinh, sẽ giúp mọi người hiểu hơn về những khó khăn mà người phụ nữ phải đối mặt khi làm mẹ. Hãy nhớ rằng, trầm cảm sau sinh không phải là lỗi của ai cả. Đây là một phản ứng tâm lý có thể xảy ra với bất kỳ bà mẹ nào. Nếu bạn hoặc người thân có dấu hiệu này, hãy nhanh chóng tìm kiếm sự giúp đỡ từ bác sĩ!

Xem thêm: