Thuốc tê ngoài màng cứng là gì ?

Việc sinh con thường gây đau đớn không thể chịu đựng được cho phụ nữ. Tuy nhiên, phương pháp gây tê ngoài màng cứng đã giải quyết vấn đề này, giúp giảm đau đẻ cho bà bầu.

Thuốc tê ngoài màng cứng là gì?

Thuốc tê ngoài màng cứng là một kỹ thuật gây tê khu vực, thực hiện bằng cách tiêm thuốc tê vào khoang ngoài màng cứng để chặn truyền tín hiệu đau từ các thần kinh trong một khu vực cụ thể trên cơ thể do các rễ thần kinh kiểm soát.

Phương pháp này giúp xóa bỏ cảm giác đau đớn do co bóp của tử cung trong quá trình chuyển dạ. Thường được thực hiện bởi các bác sĩ gây mê chuyên nghiệp sử dụng kỹ thuật gây tê khu vực.

Tê ngoài màng cứng giúp mẹ giảm đau khi sinh

Kỹ thuật tê ngoài màng cứng hoặc gây tê vùng hiện nay là phương pháp duy nhất có khả năng thực hiện ở nhiều điểm khác nhau trên cột sống và quan trọng vì nó có nhiều ứng dụng trong thực hành lâm sàng.

Phương pháp tê ngoài màng cứng cũng cho phép các bác sĩ linh hoạt trong việc thực hiện gây tê ở nhiều điểm trên cột sống để giảm đau và vô cảm, đồng thời cũng là công cụ chẩn đoán và điều trị nhiều bệnh mãn tính.

Quy trình tê ngoài màng cứng 

Thường, nhiều mẹ bầu chọn phương pháp gây tê ngoài màng cứng từ đầu để giảm đau trong khi sinh. Do đó, bác sĩ sẽ đợi cho cổ tử cung mở ra từ 4 - 5 cm mới tiến hành gây tê. 

Quy trình gây tê ngoài màng cứng được thực hiện theo các bước sau:

• Bước 1: Chuẩn bị tư thế: mẹ bầu nằm nghiêng, cuộn tròn hoặc ngồi ở đầu giường theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Bước 2: Sát trùng phần lưng cho mẹ bầu được thực hiện bởi kỹ thuật viên.
• Bước 3: Tiêm thuốc tê cho mẹ bầu tại vùng lưng dưới do bác sĩ thực hiện. 

Nơi tiêm thuốc tê cho ngoài màng cứng và catheter (ống thông nhỏ, dài, làm bằng nhựa mỏng và dẻo) sẽ được đưa vào khoang ngoài màng cứng thông qua kim chuyên dụng.

Tư thế của bà bầu trong quá trình gây tê ngoài màng cứng

• Bước 4: Bác sĩ thực hiện luồn catheter qua kim chuyên dụng, sau đó rút kim và cố định catheter để duy trì thuốc tê cho đến khi bà bầu sinh em bé.

• Bước 5: Bác sĩ tiến hành tiêm thuốc tê thử nghiệm để xác định vị trí ngoài màng cứng ở cột sống cho bước tiếp theo.
• Bước 6: Tại đây, bà bầu được tiêm thuốc tê đầy đủ vào vùng ngoài khoang màng cứng. Bà bầu và thai nhi được theo dõi trong quá trình gây tê vùng. 

Sau 10 - 20 phút sau khi gây tê ngoài màng cứng, bà bầu sẽ không cảm thấy đau tại vùng lưng chậu nhưng vẫn có thể cử động chân và nửa thân trên. Bà bầu vẫn tỉnh táo, minh mẫn trong quá trình chuyển dạ và sinh con.

• Bước 7: Trong quá trình sinh, bà bầu tiếp tục được tiêm thuốc tê theo chỉ định của bác sĩ.
• Bước 8: Sau khi sinh, bà bầu sẽ được tháo ống truyền một cách nhẹ nhàng và không đau. Trong trường hợp sinh mổ, ống truyền được giữ lại để kiểm soát cơn đau sau phẫu thuật. 

Dưới đây là toàn bộ quá trình gây tê ngoài màng cứng, giúp bà bầu không cảm nhận đau đớn khi sinh nở. Vậy những lợi ích khác mà gây tê ngoài màng cứng khi sinh thường mang lại cho các bà bầu là gì? Hãy khám phá ngay dưới đây.

Những lợi ích của gây tê ngoài màng cứng khi sinh thường

Ngoài việc giảm đau cho bà bầu trong quá trình chuyển dạ và sinh con, gây tê ngoài màng cứng khi sinh thường còn mang lại một số lợi ích khác như sau:

• Bà bầu vẫn có thể cảm nhận được cơn co bóp tử cung trong quá trình chuyển dạ.
• Khả năng rặn đẻ của bà bầu vẫn được duy trì như thông thường mà không bị ảnh hưởng bởi phương pháp gây tê ngoài màng cứng.
• Khi bà bầu phải mổ để sinh con, việc gây tê tủy sống giúp làm tê liệt nửa thân dưới trong thời gian dài. Cảm giác đau chỉ xuất hiện sau khi thuốc tê hết hiệu lực.
• Đối với những bà bầu đã được gây tê ngoài màng cứng nhưng không thể sinh thường, bác sĩ sẽ tiêm thuốc tê ở liều lượng lớn hơn và chỉ định phẫu thuật mổ.
• Giảm thiểu nguy cơ hạ huyết áp trong quá trình chuyển dạ so với phương pháp gây tê ở tủy sống.

Gây tê ngoài màng cứng mang lại nhiều lợi ích cho bà mẹ và em bé

Các tác dụng phụ của gây tê ngoài màng cứng khi sinh

Hầu hết các loại thuốc, các phương pháp y học đều có những ưu và nhược điểm riêng, và điều tương tự cũng áp dụng cho các tác dụng phụ. Mặc dù gây tê ngoài màng cứng được coi là an toàn, nhưng vẫn có một số tác dụng phụ mà mẹ bầu có thể gặp phải:

Giảm huyết áp

Đây là một tác dụng phụ phổ biến khi sử dụng gây tê ngoài màng cứng. Nguyên nhân có thể là do thuốc tê ảnh hưởng đến dây thần kinh và mạch máu, gây ra sự giảm huyết áp.

Hạ áp huyết có thể dẫn đến cảm giác buồn nôn, chóng mặt và choáng váng. Bà bầu có thể cảm thấy muốn ngất xỉu, cảm giác cơ thể nặng nề và thiếu máu não lưu thông trong đầu.

Do đó, khi thực hiện gây tê ngoài màng cứng, bà bầu sẽ được theo dõi huyết áp thường xuyên bởi bác sĩ để có biện pháp xử lý. Nếu cần, quá trình gây tê có thể được thực hiện qua tĩnh mạch để ổn định huyết áp cho bà bầu.

Mất kiểm soát bàng quang

Khi thực hiện gây tê ngoài màng cứng, thuốc tê sẽ tác động đến các dây thần kinh xung quanh vùng tiêm, làm cho bà bầu mất cảm giác buồn tiểu khi bàng quang đầy nước tiểu.

Vì thế, để tiếp tục lưu thông nước tiểu, ống thông tiểu sẽ được đặt vào bàng quang của bà bầu. Sau khi thuốc tê hết tác dụng, khả năng kiểm soát bàng quang sẽ trở lại bình thường.

Cảm giác ngứa da

Khi sử dụng thuốc tê và thuốc giảm đau trong quá trình gây tê ngoài màng cứng, có thể gây ra cảm giác ngứa da ở một số bà bầu. Tuy nhiên, đây là tác dụng phụ không nghiêm trọng và có thể điều trị dễ dàng.

Cảm giác buồn nôn

Sau khi thực hiện gây tê ngoài màng cứng, một số bà bầu có thể trải qua cảm giác buồn nôn. Tuy nhiên, nếu huyết áp ổn định, bà bầu có thể sử dụng thuốc chống buồn nôn để giảm tình trạng này.

Cảm giác đau ở lưng

Cảm giác đau ở lưng có thể tạo ra sự khó chịu cho bà bầu. Một nghiên cứu đã chỉ ra rằng, sau khi thực hiện phương pháp gây tê ngoài màng cứng, không có sự tăng lên đáng kể của cảm giác đau ở lưng.

Các bác sĩ và nhân viên y tế sẽ cố gắng chăm sóc bà bầu để giúp họ cảm thấy thoải mái nhất sau khi thực hiện gây tê ngoài màng cứng. Tuy nhiên, nếu bà bầu nằm im trong một vị trí trong thời gian dài, đau ở lưng có thể trở nên nặng nề hơn.

Sau khi thực hiện gây tê ngoài màng cứng, nếu bà bầu cảm thấy đau ở lưng mạnh mẽ, họ nên thông báo ngay cho y tá hoặc bác sĩ để được điều trị kịp thời cho tác dụng phụ này.

Bà bầu gặp đau ở lưng sau khi thực hiện gây tê màng cứng

Đau đầu

Sau khi thực hiện gây tê ngoài màng cứng, đôi khi có thể xuất hiện cơn đau đầu nặng nề. Hiện tượng này xảy ra khi màng cứng của bà bầu bị thủng hoặc rách trong quá trình gây tê.

Để khắc phục tình trạng này, có một phương pháp được gọi là “dán máu”, thực hiện bằng cách bơm một ít máu của bà bầu vào khoang ngoài màng cứng. Khi máu đông lại, nó sẽ giúp bít kín chỗ màng cứng bị thủng, từ đó cơn đau đầu sẽ dần giảm đi theo thời gian.

Tuy nhiên, đây là hiện tượng phụ khá hiếm, chỉ có khoảng 100 - 500 trường hợp trong 1.000 người thực hiện gây tê ngoài màng cứng mới gặp phải đau đầu nặng.

Nhiễm trùng

Sau khi tiêm gây tê ngoài màng cứng vài tuần, có thể xảy ra nhiễm trùng tại vị trí tiêm thuốc tê, dẫn đến hình thành áp xe. Hiện tượng này gây tổn thương thần kinh, dẫn đến tình trạng nửa thân dưới mất khả năng vận động. 

Tuy nhiên, hiện tượng hình thành áp xe trong màng cứng rất hiếm. Vì vậy, bà bầu không cần quá lo lắng về tác dụng phụ này khi thực hiện tiêm gây tê màng cứng.

Tụ máu ngoài màng cứng

Tụ máu ngoài màng cứng là một tác dụng phụ rất nguy hiểm sau khi tiêm gây tê ngoài màng cứng. Khi trong khoang ngoài màng cứng, có tĩnh mạch bị thủng, máu có thể tụ lại và tạo thành khối máu đông, gây chèn ép lên tủy sống của bà bầu.

Hiện tượng này có thể gây hại cho thần kinh như liệt 2 chi dưới, nhưng rất ít khi xảy ra.

Rủi ro khác

Ngoài những tác dụng phụ hiếm gặp khác có thể xảy ra khi tiêm gây tê ngoài màng cứng như ngất xỉu hoặc co giật, khó thở, tổn thương thần kinh và thậm chí là tử vong.

Tuy nhiên, các tác dụng phụ nguy hiểm rất hiếm khi xảy ra. Dự đoán, trong 80.000 - 320.000 trường hợp tiêm gây tê ngoài màng cứng khi sinh chỉ có một trường hợp chịu tổn thương vĩnh viễn.

Ảnh hưởng của gây tê ngoài màng cứng đối với thai nhi

Một câu hỏi mà nhiều bà bầu đang quan tâm và tìm kiếm câu trả lời là “Gây tê ngoài màng cứng có ảnh hưởng đến thai nhi không”. Và câu trả lời là “Không”. 

Thuốc tê sử dụng cho phương pháp gây tê ngoài màng cứng hoàn toàn an toàn đối với thai nhi. Vì, phương pháp gây tê màng cứng chỉ giúp làm giảm đau, thuốc tê được tiêm trực tiếp vào các rễ dây thần kinh làm cho nồng độ thuốc tê trong máu đạt tối thiểu, nên sẽ không gây ảnh hưởng gì đến thai nhi.

Điều kiện có thể áp dụng gây tê ngoài màng cứng

Vậy những ai nên áp dụng phương pháp gây tê ngoài màng cứng khi sinh con? Các bà bầu có thể tham khảo một số gợi ý sau đây.

• Những bà bầu có sức khỏe tốt và đủ điều kiện sinh thường có thể hiện áp dụng gây tê màng cứng nhằm giúp đẻ không đau.
• Những bà bầu có khả năng chịu đau kém: Đây là trường hợp sẽ gặp phải một số cảm giác như mệt mỏi, lo lắng hoặc thậm chí là ngất xỉu ở lần sinh đầu tiên. Thì nên áp dụng gây tê màng cứng để không cảm thấy quá đau đớn và khó khăn khi sinh con.
• Và đối với bà bầu mang thai lần đầu tiên, có thể đăng ký áp dụng gây tê ngoài màng cứng ngay từ đầu. Hoặc khi gặp cơn đau dữ dội không thể chịu được, cũng có thể áp dụng phương pháp này.

Không phải thai phụ nào cũng được gây tê màng cứng

Trường hợp nào không được gây tê ngoài màng cứng khi sinh?

Không phải ai cũng được thực hiện phương pháp gây tê ngoài màng cứng, vì tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe của các bà bầu. Do đó, một số bà bầu không được thực hiện phương pháp này khi có các bệnh lý sau đây:

• Mắc các bệnh tim mạch.
• Bị viêm hoặc nhiễm trùng tại vị trí gây tê ở vùng lưng.
• Bà bầu có tiền sử dị ứng với thuốc tê trước đó.
• Bà bầu đang dùng thuốc chống đông máu.
• Gặp tình trạng chảy máu, nhiễm trùng máu.
• Cột sống bà bầu không bình thường, ví dụ như: đã từng phẫu thuật cột sống lưng, đặt dụng cụ kim loại ở cột sống lưng,...

Khi có một trong bất kỳ tình trạng nào ở trên, bà bầu cũng không được thực hiện gây tê ngoài màng cứng. Thay vào đó, bác sĩ sẽ thực hiện các biện pháp gián tiếp khác giúp giảm bớt cảm giác đau đớn và giúp bà bầu cảm thấy thoải mái hơn trong quá trình sinh nở.

Gây tê ngoài màng cứng có giúp hết đau không?

Liệu gây tê ngoài màng cứng có thực sự giảm đau hay không? Câu trả lời là có, tuy nhiên ở một số trường hợp, hiệu quả giảm đau chỉ có tác dụng một hoặc nhiều phần chứ không hoàn toàn.

Sau khi gây tê màng cứng được khoảng 10 phút, cơn đau sẽ giảm đi nhiều và bà bầu sẽ thấy dễ chịu hơn. 

Đôi khi, sẽ có 1/20 bà bầu chỉ cảm thấy giảm đau ở một bên cơ thể hoặc hiệu quả giảm đau khá ít. Lúc này, bác sĩ gây tê ngoài màng cứng sẽ thực hiện một biện pháp nào đó để đảm bảo tác dụng giảm đau đạt hiệu quả tốt nhất.

Mặc dù gây tê ngoài màng cứng giúp giảm đau hiệu quả nhưng đến cuối quá trình chuyển dạ, bà bầu vẫn cảm thấy tức ở vùng âm đạo, hậu môn và đây là cảm giác cần có để bà bầu rặn đẻ em bé. 

Bài viết này đã trình bày một số thông tin về gây tê ngoài màng cứng. Hi vọng, các bà bầu đã hiểu rõ phương pháp này và không còn lo sợ về nỗi đau khi sinh con. Chúc các mẹ bầu và em bé có một sức khỏe tốt nhé.

Mai Thu biên soạn