Thủy đậu

Bệnh thủy đậu (hay còn gọi là bệnh trái rạ hoặc bệnh đậu mùa gà) là một bệnh lý do virus varicella zoster gây ra, chủ yếu ảnh hưởng đến trẻ em.

Triệu chứng

Bệnh thủy đậu thường bắt đầu sau 10 - 14 ngày tiếp xúc với nguồn bệnh, khởi phát đột ngột với triệu chứng nổi mụn nước. Những mụn nước này thường xuất hiện ở vùng đầu mặt, tay chân và thân mình, và có thể lan rộng toàn thân trong vòng 12 - 24 giờ. Mụn nước có đường kính từ 1 – 3 mm, chứa dịch trong. Trong những trường hợp nghiêm trọng, mụn nước có thể lớn hơn hoặc bị nhiễm khuẩn sẽ có màu đục do chứa mủ.

Ngoài mụn nước, trẻ nhỏ có thể kèm theo sốt nhẹ và biếng ăn, trong khi người lớn hoặc trẻ lớn thường trải qua sốt cao, đau đầu, đau cơ, nôn mửa và cảm giác ngứa ngáy ở các mụn nước. Bệnh thường kéo dài từ 7 - 10 ngày nếu không có biến chứng, các nốt mụn sẽ khô dần, bong vảy và không để lại sẹo. Tuy nhiên, nếu mụn nước bị nhiễm khuẩn, có thể để lại sẹo.

Ban ngứa có thể là triệu chứng đầu tiên của bệnh. Sốt nhẹ, nhức đầu và cảm giác mệt mỏi là những biểu hiện thường gặp.

Người bị bệnh có thể chỉ có vài mụn trái rạ, nhưng cũng có thể xuất hiện hơn 500 mụn trên cơ thể hoặc nhiều hơn.

Lây lan

Bệnh rất dễ lây truyền qua tiếp xúc với ban ngứa từ người mắc bệnh hoặc qua những giọt nước bắn ra từ miệng hoặc mũi của người nhiễm (như khi hắt hơi, ho hoặc nhảy mũi). Ngay cả việc tiếp xúc với bề mặt bị nhiễm bệnh, như thành cầu vệ sinh công cộng, cũng có thể gây lây nhiễm.

Bệnh cũng có thể lây lan qua việc tiếp xúc với quần áo hoặc vải trải giường bị nhiễm chất dịch từ ban ngứa hoặc từ miệng và mũi của người mắc bệnh.

Bệnh có thể phát triển trong khoảng thời gian từ 10 đến 21 ngày sau khi tiếp xúc với người nhiễm bệnh.

Thủy đậu có thể lây lan từ 1-2 ngày trước khi các vết ban ngứa xuất hiện cho đến khi tất cả các mụn nước đã khô và đóng vảy (thường là trong vòng 5 ngày kể từ khi mụn nước xuất hiện).

Những người có hệ miễn dịch yếu khi mắc bệnh thủy đậu có thể cần nhiều thời gian hơn để các mụn nước khô và đóng vảy.

Khoảng 90% những người chưa từng mắc bệnh thủy đậu trong gia đình sẽ bị nhiễm bệnh nếu tiếp xúc với người thân bị bệnh.

Biến chứng

Bệnh thủy đậu có thể gây ra nhiều biến chứng mặc dù thường được coi là bệnh nhẹ, chủ yếu với các mụn nước và hồng ban. Tuy nhiên, những biến chứng của bệnh có thể rất nghiêm trọng.

Biến chứng nhẹ của bệnh bao gồm nhiễm trùng tại vị trí các mụn nước, trong khi biến chứng nặng hơn có thể gây nhiễm trùng huyết khi vi khuẩn xâm nhập vào máu từ mụn nước. Các biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, viêm não, và viêm tiểu não có thể đe dọa tính mạng hoặc để lại di chứng lâu dài.

Đặc biệt, ngay cả khi bệnh nhân đã hồi phục, virus thủy đậu vẫn có thể tồn tại trong các hạch thần kinh ở dạng bất hoạt. Sau nhiều năm, có thể từ 10 đến 30 năm, khi cơ thể gặp điều kiện thuận lợi như sức đề kháng kém, virus có thể tái hoạt động và gây ra bệnh zona, còn gọi là giời leo.

Phụ nữ mang thai mắc thủy đậu có nguy cơ cao gặp biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt là viêm phổi. Nếu mắc bệnh trong 3 tháng đầu thai kỳ, virus có thể gây sảy thai hoặc làm trẻ sinh ra bị thủy đậu bẩm sinh với các dị tật như đầu nhỏ, co giật tay chân, bại não, và sẹo bẩm sinh. Nếu mắc bệnh gần ngày sinh, trẻ có thể bị bệnh nặng với nhiều mụn nước và dễ gặp biến chứng như viêm phổi và viêm đường hô hấp.

Phòng ngừa

Vaccine chống thủy đậu rất hiệu quả và có tác dụng bảo vệ lâu dài, giúp cơ thể sản sinh kháng thể chống lại virus thủy đậu. Vaccine này được khuyến cáo cho các đối tượng sau:

- Tất cả trẻ em từ 12 đến 18 tháng tuổi nên tiêm 1 liều duy nhất.

- Trẻ em từ 19 tháng tuổi đến 13 tuổi chưa từng mắc thủy đậu cũng cần tiêm 1 liều duy nhất.

- Trẻ em trên 13 tuổi và người lớn chưa từng bị thủy đậu nên tiêm 2 liều, với khoảng thời gian giữa các liều từ 4 đến 8 tuần.

Vaccine thủy đậu mang lại hiệu quả bảo vệ lâu dài và bền vững.

Nếu đã tiêm vaccine thủy đậu, khoảng 80-90% sẽ hoàn toàn được bảo vệ khỏi bệnh. Tuy nhiên, khoảng 10% còn lại có thể vẫn mắc thủy đậu sau khi tiêm, nhưng các trường hợp này thường chỉ bị nhẹ với số lượng mụn đậu ít, dưới 50 nốt, và ít khi gặp biến chứng.

Thời gian ủ bệnh của thủy đậu là từ 1-2 tuần sau khi tiếp xúc với người mắc bệnh. Nếu bạn chưa tiêm vaccine mà đã tiếp xúc với bệnh nhân, việc tiêm vaccine trong vòng 3 ngày có thể giúp bảo vệ bạn ngay lập tức và ngăn ngừa bệnh.