Tiến sĩ 'đi trước thời đại' Wu Lien-teh - người đã ngăn chặn đại dịch viêm phổi, cứu sống hàng ngàn người cách đây hơn 1 thế kỷ

Trong giai đoạn chưa có thuốc kháng sinh, bác sĩ Wu Lien-teh đã áp dụng các biện pháp tiên tiến, tiến bộ để ngăn chặn một dịch bệnh đã làm mất đi sinh mạng của 60.000 người.

Bác sĩ Wu Lien-teh, sinh năm 1879, có cha là người Quảng Đông (Trung Quốc) và mẹ là người Hoa sinh ra ở Penang (Malaysia). Ông cũng là người gốc Hoa đầu tiên du học ngành Y tại trường Đại học Cambridge danh tiếng. Năm 1903, khi mới 24 tuổi, Wu tốt nghiệp và trở về quê nhà Kuala Lumpur, làm việc cho nhà nước sau đó mở phòng khám tư.

Vào mùa đông năm 1910, nhận lời mời của triều đình nhà Thanh, bác sĩ Wu cùng nhiều chuyên gia nước ngoài đã đến Cáp Nhĩ Tân, phía tây bắc Trung Quốc, nơi đang xảy ra một dịch bệnh viêm phổi cướp đi sinh mạng của 60.000 người chỉ trong vòng 4 tháng.

Ngay lập tức, bác sĩ Wu tiến hành khám nghiệm tử thi theo tiêu chuẩn hiện đại - lần đầu tiên diễn ra ở Trung Quốc - đối với một nữ bệnh nhân Nhật Bản chết vì bệnh dịch. Kết quả, Wu phát hiện vi khuẩn Yersinia Pestis, có thể lây nhiễm từ người sang người qua nước bọt hoặc đờm. Phát hiện này gây sửng sốt và bị các đồng nghiệp cùng thời nghi ngờ, vì họ chỉ biết về bệnh dịch truyền từ chuột hay các động vật khác sang người.

Trong số những người chất vấn Wu là bác sĩ nổi tiếng người Pháp Mesny. Tuy nhiên, nhiều ngày sau, Mesny lại tử vong vì bị bệnh viêm phổi do đã từ chối đeo khẩu trang và sử dụng các dụng cụ y tế phòng tránh. Cái chết của ông gây sốc trong cộng đồng quốc tế.

Nhìn xa hơn, dịch bệnh kỳ lạ tại Cáp Nhĩ Tân đã gây tử vong với tỷ lệ lên đến hơn 90%. Bác sĩ Wu nghi ngờ rằng nó bắt nguồn từ việc buôn bán lông thú đang thịnh hành. Trong thời kỳ chưa có thuốc kháng sinh đặc hiệu và vẫn còn nhiều sự nghi ngờ, bác sĩ trẻ tuổi vẫn giữ vững sự tỉnh táo và quyết đoán trong việc đưa ra các quyết định quan trọng.

Đầu tiên, ông thuyết phục giới chức Nga và Nhật ngừng hoạt động toàn bộ tàu hỏa đến Cáp Nhĩ Tân vào năm 1911. Hơn nữa, giao thông ở vùng tây bắc Trung Quốc gần như bị phong tỏa. Tuy nhiên, số ca tử vong vẫn tiếp tục tăng lên sau và sau Tết Âm lịch năm đó, khi các thi thể chất chồng lên nhau trên tuyết, nơi chứa đựng mầm bệnh.

Nhận thấy điều này, bác sĩ Wu đề xuất tập trung khoảng 3000 chiếc quan tài để tiến hành hỏa táng tập thể tại các cơ sở y tế. Biện pháp này đã chứng minh hiệu quả trong việc kiểm soát dịch bệnh. Đến ngày 31/3/1911, không ghi nhận được trường hợp bệnh nào nữa.

Những ghi chú của bác sĩ Wu Lien-teh về việc kiểm soát dịch bệnh hiện nay vẫn được lưu giữ trong thư viện của Đại học Quốc gia Singapore.

Theo ông Paul Tambyah - Chủ tịch Hiệp hội Vi sinh và Bệnh nhiễm trùng Châu Á Thái Bình Dương, kiến thức và phương pháp kiểm soát dịch bệnh của bác sĩ Wu vẫn được coi là chuẩn xác và có giá trị đến ngày nay. Mặc dù kinh nghiệm xử lý dịch bệnh đã tồn tại từ thời Trung Cổ ở châu Âu và cả châu Á, nhưng ghi chú của bác sĩ Wu lại rất có hệ thống, khoa học và dễ dàng tham khảo đối với y học hiện đại.

Theo chuyên gia Tambyah, nếu bác sĩ Wu không đề xuất dừng các chuyến tàu hỏa xuyên lục địa, hậu quả sẽ không thể lường trước. Những chuyến tàu này vận chuyển người và hàng hóa đến châu Âu, bao gồm cả lông thú từ con Marmota sản xuất ở vùng tây bắc Trung Quốc.

Ông Tambyah cho biết nếu các chuyến tàu tiếp tục hoạt động, dịch bệnh sẽ lan ra Paris hay Berlin chỉ trong vài ngày. 'Sự phát triển của giao thông toàn cầu [lúc đó] sẽ khiến cho dịch bệnh lan rộng hơn nữa' - ông nhấn mạnh.

Rời khỏi Cáp Nhĩ Tân năm 1911 sau dịch bệnh, bác sĩ Wu Lien-teh được xem là 'người chiến thắng tai họa', khi đó ông mới 32 tuổi. Tháng 4/1911, ông tổ chức hội nghị quốc tế để chia sẻ kinh nghiệm với các nhà khoa học từ Anh, Pháp, Đức, Mỹ, Trung Quốc và nhiều quốc gia khác. Năm 1935, ông là người Malaysia đầu tiên được đề cử giải Nobel Y học.

Trong những năm sau đó, Wu Lien-teh vẫn được kính trọng và mở một phòng khám uy tín tại Malaysia. Ông qua đời tại quê nhà Penang vào năm 1960. Tại Cáp Nhĩ Tân, một bảo tàng được xây dựng để tưởng nhớ bác sĩ tài năng và dũng cảm này, người đã chiến thắng dịch bệnh cách đây 110 năm.

(Theo SCMP, NCBI)