Buzz
Chuyên gia đánh giá rằng, việc các TikToker truyền đạt thông tin tư vấn, định hướng nghề nghiệp sai lệch, gây sốc là hành vi không đúng đắn, cần phải có biện pháp xử lý ngay lập tức.
Trong những ngày gần đây, thông tin tư vấn hướng nghiệp lan tràn trên mạng xã hội TikTok, gây hoang mang, bối rối cho nhiều học sinh. Một số phụ huynh cũng bị mê hoặc trong quá trình tìm hiểu để chọn ngành học.
Câu view rẻ tiền, không chính trực
Mặc dù TikTok đang được giới trẻ yêu thích và phổ biến, là một trong những kênh truyền thông lớn, nhưng chuyên gia tâm lý Nguyễn Thị Huệ từ Đại học Sư phạm Hà Nội nhận định chất lượng nội dung đang không được kiểm soát và đang dần suy giảm. Ngày càng có nhiều video với nội dung gây sốc, không chính xác, khiến dư luận bối rối.
Bà cảm thấy sốc khi xem những video tư vấn hướng nghiệp của các TikToker trẻ. Nội dung của những video này hoàn toàn sai lệch, không có tính chất định hướng, tư vấn cho học sinh, sinh viên. 'Không rõ mục đích của những video này là để câu view hay vì mục đích thương mại, quảng bá cho các ngành học khác, nhưng việc đăng tải đã gây ra sự bối rối. Điều này có thể được xem là hành động lừa đảo', bà Huệ nhấn mạnh.
Video trên TikTok có thời lượng ngắn, không đủ để truyền đạt đầy đủ, chính xác các thông tin tư vấn. Phụ huynh, học sinh cần đặc biệt cảnh giác trước những lời khuyên về nghề nghiệp hoặc việc chọn trường, ngành học. Họ cần tìm kiếm các nguồn thông tin đáng tin cậy từ Bộ GD&ĐT, các trường đại học và các phương tiện truyền thông, tránh ảnh hưởng đến quyết định tuyển sinh của mình.
TikTok đang trở nên quá lỏng lẻo khi cho phép đăng tải những video clip không được xác thực nội dung. Với những thông tin giải trí thì không gây ảnh hưởng lớn, nhưng với những nội dung liên quan đến học sinh, công việc, có thể rất nguy hiểm. Chỉ cần một chút thông tin sai lệch, đã đủ khiến tỷ lệ đăng ký xét tuyển vào một trường hoặc một ngành học cụ thể giảm sút, thậm chí không có sinh viên nào đăng ký. Do đó, chuyên gia đề xuất cơ quan chức năng cần xử lý nghiêm những video có nội dung không chính xác, gây nhiễu loạn và có nguy cơ mang lại hậu quả nghiêm trọng.
Một đại diện của phòng tuyển sinh của Đại học Hà Nội đã tỏ ra lo ngại trước những video TikTok về hướng nghiệp gần đây. Với lượng người trẻ và thế hệ Z theo dõi lớn trên mạng xã hội này, chỉ cần một thông tin không đúng có thể tạo ra ảnh hưởng lớn, đặc biệt là trong giai đoạn thí sinh chuẩn bị lựa chọn ngành học và xác định mục tiêu đại học của mình.
Trong khi đó, những người viết nội dung trên TikTok thường không có sự kiểm chứng và không chịu trách nhiệm về nội dung - điều này khác biệt so với các thông báo từ các cơ sở tuyển sinh. Điều này dễ gây hiểu lầm cho học sinh khi họ tiếp cận thông tin.
Hầu hết những người tạo nội dung hướng nghiệp trên TikTok thiếu thông tin và dữ liệu về các ngành học, dẫn đến việc thông tin không chính xác. Điều này kết hợp với việc phát ngôn sốc để thu hút lượng người xem, gây ra sự rối loạn trong công việc tuyển sinh của các trường.
'Những người làm TikTok này không quan tâm đến đạo đức, họ cố ý 'định hướng ý kiến công chúng' bằng cách tạo ra các nội dung gây tranh cãi và mang tính chủ quan, như việc xếp hạng top 5 công việc không nên học hoặc tuyên bố rằng ngành Quản trị kinh doanh là thời kỳ kinh điển', một chuyên gia lên tiếng và đề nghị cơ quan chức năng can thiệp, xử phạt nặng những việc truyền thông thông tin không chính xác, gây hoang mang dư luận.
Học sinh rối bời
Trần Hoàng Long (Hoàng Mai, Hà Nội), học sinh lớp 12 dự kiến chọn ngành Quản trị kinh doanh - Marketing, trường Đại học Kinh tế Quốc dân. Nhưng giờ đây, anh đang bị ảnh hưởng bởi thông tin trên TikTok về 'top 5 ngành học lạc hậu, không nên đăng ký'.
Anh Long lo lắng khi nhiều video chỉ trích ngành Quản trị kinh doanh tại các trường đại học, nói rằng chúng chỉ dạy kiến thức nông cạn, không chuyên sâu, sinh viên 'không học được gì', hoặc rằng sau khi học xong, chỉ trở thành sếp mà không có cơ hội thực tập. Long và nhiều bạn bè đang phân vân về lựa chọn nghề nghiệp.
Đinh Công Tuấn Anh, học sinh lớp 12 tại trường THPT Trần Phú (Hà Nội), cũng đang lo lắng trước thông tin 'ngành Ngôn ngữ Anh có tỷ lệ thất nghiệp cao, tuyệt đối không nên đăng ký' từ một số video trên TikTok.
'Không chỉ một video mà rất nhiều video khác cũng nói thế. Mở điện thoại lên là thấy ngay các video tư vấn về hướng nghiệp. Họ nói về việc chọn ngành để trở thành giám đốc, hoặc ngành nào sẽ khiến bạn thất nghiệp... Em không biết nên tiếp tục theo đuổi đam mê với Ngôn ngữ Anh hay chuyển hướng sang kinh tế, ngoại giao, kiểm sát viên... như những gì TikToker chia sẻ', Tuấn Anh chia sẻ.
Chị Lê Thị Nụ (40 tuổi, Vĩnh Phúc) tỏ ra bối rối khi tìm kiếm sự tư vấn về ngành học cho con trên TikTok. Ban đầu, chị và con đã thống nhất sẽ chọn ngành Sư phạm, giống như gia đình truyền thống. Nhưng gần đây, con gái chị lại khăng khăng phản đối với lý do 'sư phạm là một trong những ngành thất nghiệp trong năm 2022, không nên chọn'.
Khi tôi hỏi về nguồn thông tin, con gái tôi chỉ đơn giản mở ra một đoạn video của một TikToker chia sẻ về những nghề dễ thất nghiệp, trong đó có cả ngành Sư phạm. Tôi rất bối rối khi không biết đâu mới là thông tin đáng tin cậy và lo lắng con gái sẽ lựa chọn theo hướng nào.
Tôi muốn tìm nguồn tư vấn đáng tin cậy ở đâu?
Trong số 9 ngành dịch vụ chính (chiếm 57,69%), ngành Thương mại chiếm 15,22%, Du lịch chiếm 5,66%, Tài chính - ngân hàng và Bảo hiểm mỗi ngành chiếm 5,93%, Kinh doanh tài sản - bất động sản chiếm 5,91%... Vì vậy, các doanh nghiệp đang cần tuyển dụng nhân lực trong khối ngành kinh tế, bao gồm các ngành Quản trị kinh doanh, Bất động sản, Marketing, Thương mại, Tài chính…
Đại diện từ trường Đại học FPT TP.HCM đề xuất học sinh tham gia các bài kiểm tra trắc nghiệm tính cách như MBTI. Ngoài ra, có không ít trường đại học mở cửa cho học sinh đăng ký tham quan và tham gia vào các buổi học trải nghiệm theo từng chuyên ngành.
Khi tôi hỏi về nguồn thông tin này, con gái tôi chỉ cần mở ra một đoạn video của một TikToker nói về những nghề dễ thất nghiệp, trong đó có ngành Sư phạm. Tôi rất hoang mang khi không biết đâu mới là nguồn tin đáng tin cậy và lo lắng con gái sẽ lựa chọn hướng đi như thế nào.
'Không chỉ thế, với sức mạnh của mạng xã hội, các bạn học sinh có thể tìm đến những tài khoản uy tín, sẵn lòng chia sẻ để nhận được thông tin đúng đắn, định hướng phù hợp trước khi nộp hồ sơ', như một chuyên gia nhấn mạnh.
Khi quyết định chọn ngành học, thí sinh cần lưu ý đến 3 yếu tố chính. Thứ nhất là năng lực cá nhân, bao gồm nhiều phần như năng lực học thuật, tài chính và gia đình... Thứ hai là sở thích và đam mê, những yếu tố này quan trọng để duy trì sự hứng thú với nghề nghiệp. Thứ ba là thị trường lao động và nhu cầu việc làm.
Theo số liệu từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, năm 2022, ngành Kinh doanh và Quản lý thu hút số lượng sinh viên đông nhất với tỷ lệ 24,54% thí sinh trúng tuyển và nhập học. Ngành Máy tính và Công nghệ thông tin đứng ở vị trí thứ hai với tỷ lệ 11,79%, tiếp theo là Công nghệ kỹ thuật với tỷ lệ 9,18%, Nhân văn với tỷ lệ 8,68% và Sức khoẻ xếp vị trí thứ 5 với tỷ lệ 6,35%.
Trong danh sách 10 ngành học có tỷ lệ sinh viên nhập học cao nhất, không thể không nhắc đến các ngành như: Khoa học xã hội, Sư phạm, Kỹ thuật, Pháp luật, Kiến trúc và Xây dựng.
Bộ GD&ĐT khuyên các trường đại học cần hiểu rõ thị trường lao động và nhận thức sự khác biệt trong quan điểm và nhu cầu của giới trẻ đối với việc chọn trường và chọn ngành. Đồng thời, các trường cần cập nhật nội dung và chương trình đào tạo, môi trường học tập và phương pháp dạy học, cũng như công việc quảng bá và tuyển sinh. Các cơ quan, bộ ngành cũng cần thiết lập cơ chế đặt hàng đào tạo theo nhu cầu nhân lực.
Theo Tiến sĩ Trần Đình Lý, Phó hiệu trưởng trường Đại học Nông Lâm TP.HCM, các ngành học được đề xuất và phê duyệt dựa trên nhu cầu thực tế của thị trường ngay từ khi kế hoạch mở ngành được lập. Thí sinh cần lắng nghe và lựa chọn thông tin một cách có tổ chức, tránh xa những thông điệp mang tính chất gây sốc hoặc thu hút chỉ để tăng lượt xem hoặc thích. Những thông tin như vậy có thể gây hiểu lầm và ảnh hưởng đến tất cả mọi người liên quan.
Ngoài ra, việc cung cấp thông tin không chính xác cũng sẽ làm mất đi sự uy tín, dẫn đến hiểu lầm và có thể khiến thí sinh bỏ lỡ cơ hội vào những ngành học và trường đại học mà họ yêu thích và có khả năng trúng tuyển.
