Tìm hiểu văn bản Uy-lít-xơ trở lại

Khám phá văn bản Uy-lít-xơ trở lại

I. Hướng dẫn

1. Về Tác Giả

Hô-me-rơ, người khởi đầu cho văn học cổ đại Hi Lạp, được coi là 'người cha của thơ ca Hi Lạp'. Tiểu sử của ông đánh dấu bằng công việc tìm kiếm và chỉnh sửa các bài hát dân gian ngắn về 'cuộc chiến tranh Tơ-roa', biến chúng thành hai tác phẩm lớn là I-li-át và Ô-đi-xê. Hô-me-rơ, một nghệ sĩ dân gian tài năng, sinh sống khoảng thế kỉ IX hoặc VIII trước Công nguyên, để lại dấu ấn mạnh mẽ trong văn chương thế giới.

2. Tác Phẩm Nổi Bật

Anh hùng ca Ô-đi-xê (Chuyện về Uy-lít-xơ) với 12.110 câu thơ, chia thành 24 khúc ca, lấy cảm hứng từ thần thoại Hi Lạp. Tác phẩm nói về cuộc hành trình trở về đầy thách thức của các chiến binh Hi Lạp sau chiến thắng ở Tơ-roa. Trung tâm của câu chuyện là Uy-lít-xơ, anh hùng kiệt xuất, trong cuộc phiêu lưu quay về quê hương I-tắc, mang đến một câu chuyện trữ tình và cam go.

Sau một thập kỷ gian khổ trên chiến trận, quân đội Hi Lạp hào hứng đón nhận chiến thắng và chinh phục thành Tơ-roa bằng chiến thuật 'con ngựa gỗ' do Uy-lít-xơ nghĩ ra. Chàng xuống thuyền về nước, nơi vợ con đợi mong. Tuy nhiên, trong khi tất cả anh hùng Hi Lạp khác đều về đến quê hương, Uy-lít-xơ vẫn mất tích. Pê-nê-lốp, vợ chàng, đối mặt với sự quấy rối từ những kẻ cầu hôn, buộc phải chọn lựa người để thay thế Uy-lít-xơ làm vua. Pê-nê-lốp sử dụng chiêu mộ cầu hôn để trì hoãn và Uy-lít-xơ trên hành trình trở về gặp nhiều gian nan. Họ gặp hoa lú ở xứ Lô-tô-pha-giơ, bị khổng lồ Pô-li-phem tấn công, và đối mặt với phù thủy Xiếc-xê. Thần linh cảnh báo Uy-lít-xơ về những khó khăn phía trước. Mặc dù trải qua nhiều thách thức, Uy-lít-xơ vẫn trung thành với trí tuệ và lòng dũng cảm.

Đoạn trích Uy-lít-xơ trở về thuộc khúc ca thứ XXIII, phần cuối tác phẩm, kể về cuộc hội ngộ đầy xúc động giữa Uy-lít-xơ và vợ chàng - nàng Pê-nê-lốp sau hai mươi năm xa cách. Cuộc đấu trí giữa hai nhân vật đã thể hiện sự thông minh và sáng tạo của cộng đồng I-tắc. Pê-nê-lốp, phụ nữ khôn ngoan và trung thành, và Uy-lít-xơ, anh hùng với tâm hồn và trí tuệ xuất chúng, tỏa sáng trong đoạn trích này. Nó cũng là ví dụ tiêu biểu cho nghệ thuật kể chuyện sử thi, kết hợp giữa thơ và âm nhạc, với sự sử dụng linh hoạt của ngôn ngữ và kỹ thuật trì hoãn sử thi.

3. Tóm Tắt

Sau khi nhận được thông báo Uy-lít-xơ trở về, Pê-nê-lốp không tin điều này. Khi chàng xuất hiện với bộ trang phục rách rưới, nàng vẫn giữ vững tinh thần mặc dù kinh ngạc. Trước sự thận trọng của vợ, Uy-lít-xơ kiên nhẫn chờ đợi. Sau khi tắm rửa, Uy-lít-xơ xuất hiện như một vị thần, nhưng Pê-nê-lốp vẫn chưa tin tưởng. Chàng mô tả chiếc giường do chính tay mình làm để thử Pê-nê-lốp và bất ngờ khi nàng nhận ra. Cuối cùng, sau những hiểu lầm và thử thách, gia đình hạnh phúc của Uy-lít-xơ và Pê-nê-lốp được tái hợp.

4. Phương pháp đọc và kể chuyện

Hãy đọc và kể chuyện bằng giọng của từng nhân vật và giọng của người kể truyện. Với giọng của nhân vật, hãy dựa vào mô tả để lựa chọn giọng đọc phù hợp. Ví dụ: sau câu 'Pê-nê-lốp thận trọng nói' cần đọc chậm và rõ; sau câu 'Nhũ mẫu Ơ-ri-clê hiền thảo đáp' cần đọc nhẹ nhàng, ngọt ngào; sau câu 'Tê-lê-mác chậm rãi đáp' hãy đọc chậm và đặt giọng,...

II. Nền tảng kiến thức

Hô-me-rơ sáng tác Ô-đi-xê trong giai đoạn mà xã hội Hi Lạp chuẩn bị bước vào thời kỳ chiếm hữu nô lệ, đặc biệt là khi ý thức về gia đình, hôn nhân và mối quan hệ tình cảm gia đình bắt đầu phát triển. Qua đoạn trích, tác giả đặc biệt vurg tỏ vẻ đẹp tâm hồn và trí tuệ của Uy-lít-xơ và Pê-nê-lốp.

Ban đầu, Pê-nê-lốp được mô tả như một người phụ nữ có tính cách đặc biệt. Khi nhà trưởng nhìn thấy Uy-lít-xơ trở về và trừng phạt bọn cầu hôn, Pê-nê-lốp bày tỏ: 'Già ơi, hãy kiềm chế, không nên vui mừng quá. Tôi hiểu rằng nếu chồng trở về, tất cả mọi người trong nhà, đặc biệt là tôi và con trai của chúng tôi, sẽ rất hạnh phúc! Nhưng câu chuyện mà già kể không phản ánh hoàn toàn sự thật'. Có thể nói rằng trí tuệ đã đặt nàng trước một số nghi ngờ lớn: Uy-lít-xơ có thể giết 108 tên cầu hôn một mình; và sau hai mươi năm, nàng nghĩ rằng chồng đã mất, không còn hy vọng gì vào việc chồng trở về. Uy-lít-xơ là giả mạo hay không? Nghi ngờ lan tỏa, và Pê-nê-lốp không tự mình giải quyết được. Chính vì vậy, khi gặp trực tiếp Uy-lít-xơ, Pê-nê-lốp vẫn không nhận chàng là chồng mặc dù tâm trạng của nàng 'rất đối lập'. Ngay cả khi Tê-lê-mác mắng nàng, Pê-nê-lốp xúc động nhưng vẫn chưa vượt qua được nghi ngờ. Chỉ khi Uy-lít-xơ giải thích chi tiết về chiếc giường, nàng mới chắc chắn rằng chồng mình đã trở về và 'chạy ngay đến, nước mắt rơi, ôm chặt cổ chồng, hôn lên trán chồng...'

Không ngẫu nhiên khi bốn lần xuất hiện tên Pê-nê-lốp đi kèm với từ thận trọng ('Pê-nê-lốp thận trọng nói', 'Pê-nê-lốp thận trọng đáp', 'Pê-nê-lốp thận trọng đáp', 'Pê-nê-lốp thận trọng đáp'). Đây là một kỹ thuật lặp lại có ý nghĩa nghệ thuật, nhấn mạnh hình ảnh của Pê-nê-lốp là một người rất trung thành và đồng thời cũng là người rất khôn ngoan, nhẫn nại và chín chắn.

Với nhân vật Uy-lít-xơ, trong đoạn trích, cả ba nhân vật Ơ-ri-clê, Tê-lê-mác và Pê-nê-lốp đều ca ngợi tài năng của chàng. (Nhũ mẫu Ơ-ri-clê nhận ra sẹo khi rửa chân cho Uy-lít-xơ, Pê-nê-lốp suýt bị chàng bịt miệng khi nghĩ rằng 'vì chàng đang nghĩ một cách sáng tạo'; Tê-lê-mác khẳng định: '... từ trước đến nay cha vẫn là người nổi tiếng với trí tuệ, không ai sánh kịp'; và Pê-nê-lốp: '... từ trước đến nay chàng vẫn là người nổi tiếng với trí tuệ'. Sự tôn vinh đặc biệt phẩm chất này bởi vì tác phẩm Ô-đi-xê được sáng tác vào giai đoạn sau khi chiến tranh kết thúc, người Hi Lạp đang hướng sự chú ý của mình vào xây dựng hòa bình. Họ khao khát khám phá và mở rộng vùng lãnh thổ về phía tây Địa Trung Hải. Trong công cuộc chinh phục thế giới biển, nơi đầy những khó khăn và bí ẩn, ngoài lòng can đảm, con người cần phải có những phẩm chất trí tuệ: thông minh, tỉnh táo, mưu lược, khôn ngoan,... Hình tượng của Uy-lít-xơ chính là sự tưởng tượng về sức mạnh bên trong, sự kỳ diệu của trí tuệ con người. Điều này không chỉ phản ánh thời đại của Hô-me-rơ mà còn là cần thiết cho mọi thời, đặc biệt là khi con người không ngừng khám phá, chinh phục những đỉnh cao khoa học công nghệ và sáng tạo những sản phẩm tiên tiến để phục vụ cuộc sống nhân loại.

Để làm nổi bật hình ảnh nhân vật, Hô-me-rơ đã sử dụng một kỹ thuật mô tả tâm lí tinh tế. Trong đoạn trích, nghệ thuật mô tả tâm lí của nhân vật trong sử thi được thể hiện rõ qua câu 'Nói xong, nàng bước xuống lầu cho đến dưới bộ quần áo rách mướp'. Trong tiểu thuyết hiện đại, tâm lí nhân vật thường được diễn tả trực tiếp, từ bên trong; ngược lại, bút pháp sử thi diễn tả tâm lí của nhân vật thông qua những biểu hiện bên ngoài, với cái nhìn từ bên ngoài. Trạng thái tâm trạng phức tạp, giữa sự tin tưởng và nghi ngờ không thể giải quyết rõ ràng, được thể hiện thông qua những chi tiết tiêu biểu: '... nàng phân vân không biết có nên đứng xa hỏi chuyện chồng hay nên lại gần, ôm chặt đầu chồng hay cầm tay chồng để hôn?', 'khi bước vào nhà, qua cánh cửa đá, nàng ngồi trước mặt Uy-lít-xơ, dựa vào bức tường đối diện', '... nàng ngồi im lặng trên chiếc ghế, sửng sốt, lúc này chăm chú nhìn chồng, lúc khác không nhận ra chồng dưới bộ quần áo rách mướp'. Đó là một trạng thái tâm lí vô cùng phức tạp, giữa sự tin tưởng và nghi ngờ không thể phân định rõ ràng.

Ngược lại, để thể hiện sâu sắc phẩm chất trí tuệ thông minh, sáng tạo của nhân vật sử thi, Hô-me-rơ đã tạo ra các tình huống tinh tế để nhân vật tỏ ra bản lĩnh. Ngồi trước Uy-lít-xơ, 'nàng vẫn giữ im lặng' và phản đối lời mắng mỏ của Tê-lê-mác, Pê-nê-lốp nói: 'Nếu đây là Uy-lít-xơ, thì chắc chắn cha và mẹ có thể nhận ra nhau dễ dàng, bởi họ có những dấu hiệu riêng biệt chỉ họ mới biết, không ai khác'. Điều này không chỉ là thông báo cho Tê-lê-mác mà còn là thông qua con trẻ để truyền đạt đến Uy-lít-xơ. Trong thời điểm này, Uy-lít-xơ vẫn là người xa lạ với Pê-nê-lốp, nàng phải giữ khoảng cách lịch sự, thái độ nhã nhặn và không thể nói trực tiếp với Uy-lít-xơ. Chắc chắn, khi nói những lời này, Pê-nê-lốp đã nghĩ đến việc sử dụng bí mật về chiếc giường để thách thức Uy-lít-xơ. Nghe Pê-nê-lốp nói với Tê-lê-mác, Uy-lít-xơ nhẫn nại mỉm cười nói với con trai: 'Tê-lê-mác, đừng làm phiền mẹ, mẹ muốn thách thức cha ở nhà này. Rồi mẹ con sẽ nhận ra, chắc chắn như vậy...', đây là cách nói trực tiếp với Pê-nê-lốp. Như vậy, khi nói những lời này, Uy-lít-xơ đã nhận ra ý định thách thức của Pê-nê-lốp và mặc dù chưa biết thử thách đó là gì, chàng vẫn sẵn lòng chấp nhận. Có thể nói, Pê-nê-lốp và Uy-lít-xơ đã tương tác không lời với nhau. Sự 'mỉm cười' của Uy-lít-xơ chỉ ra rằng chàng là người rất bản lĩnh, biết kiểm soát cảm xúc để đạt được sự thông suốt. Đó là mỉm cười của người hiểu rõ khả năng bản thân, tin tưởng vào bản thân, cũng là nụ cười thấu hiểu và rộng lượng đối với vợ và con trai.

Bên cạnh đó, một trong những kỹ thuật nghệ thuật mà Hô-me-rơ sử dụng rất hiệu quả là kỹ thuật so sánh. Giá trị của kỹ thuật này có thể thấy qua đoạn văn 'Dịu dàng như mặt đất [...] không chịu rời bỏ'. Uy-lít-xơ giống như 'mặt đất'; Pê-nê-lốp giống như người đánh bắt hải sản bị chìm thuyền trong cơn sóng lớn và gió mạnh, thoát khỏi đại dương bát ngát để đến bờ, bước lên đất liền với niềm vui hạnh phúc không ngừng. Hình ảnh so sánh này mô tả sâu sắc tâm lý mong đợi, khát khao và niềm hạnh phúc vô tận của Pê-nê-lốp khi cuối cùng được đoàn tụ với chồng sau hai mươi năm xa cách.

Tóm lại, thông qua hai nhân vật chính, Uy-lít-xơ và Pê-nê-lốp, trong đoạn trích về việc Uy-lít-xơ trở về, Hô-me-rơ đã thể hiện một cách sâu sắc hai phẩm chất tuyệt vời mà con người luôn mong muốn: trí tuệ - sự thông minh, sáng tạo, tỉnh táo, sáng suốt và tình yêu - tình yêu đối với quê hương, đất nước, tình cảm gia đình, tình yêu vợ chồng chặt chẽ và trung thành.

III. Mối Liên Hệ

Sử thi, bản chất là những bài hát về anh hùng, luôn thể hiện không khí hào hùng, sôi nổi, mãnh liệt và căng thẳng. Tuy nhiên, người đọc (và nghe) không thể liên tục chịu đựng sự căng thẳng như vậy, vì vậy cần thêm vào tác phẩm những cảnh trữ tình để tạo sự chùng lại và kích thích sự mong đợi cho sự phát triển của sự kiện, phù hợp với thủ pháp 'trì hoãn sử thi'. Đồng thời, tính trữ tình cũng làm cho sử thi trở nên thú vị hơn, đa dạng và làm rõ chiều sâu tâm lý của nhân vật. Những đoạn thơ như Ca-líp-xô và Uy-lít-xơ, giấc mộng Nô-di-ca, Uy-lít-xơ gặp Nô-di-ca trên bãi biển, Uy-lít-xơ trở về gặp Pê-nê-lốp và nhiều đoạn khác trong Ô-đi-xê là những tình tiết trữ tình tuyệt vời trong văn học thế giới.

""""""-KẾT THÚC"""""""

Hiểu nội dung văn bản Uy-lít-xơ trở về là một bài học quan trọng mà các bạn cần phải hiểu rõ. Sau phần học này, chúng ta sẽ tiếp tục chuẩn bị cho việc trả lời câu hỏi Trong vai Tê-lê-mác kể lại sự kiện Uy-lít-xơ trở về cùng với phần Soạn bài Uy-lít-xơ trở về để nâng cao kiến thức môn Ngữ Văn.