Buzz
Trong “đề từ' tập thơ Đoạn trường tân thanh, tiến sĩ Phạm Quý Thích đã viết:
...Mặt ngọc lỡ sao vùi đáy nước,
Lòng trinh không thẹn với Kim lang.
Đoạn trường mộng tỉnh duyên đà đứt,
Bạc mệnh đàn ngưng hận vẫn vương...
(Nguyễn Quảng Tuân dịch)
Phạm Quý Thích là một người cùng thời với Nguyễn Du. Lời đề từ của nhà nho nổi tiếng này đã khẳng định và ca ngợi giá trị nhân đạo của kiệt tác Truyện Kiều. Mười lăm năm cuộc đời đầy bi thương của nàng Kiều là một câu chuyện đầy nước mắt làm rung động lòng người “Cảo thơm lần thở trước đèn...' 3254 câu thơ Kiều đong đầy tình thương của Nguyễn Du trước những bi kịch cuộc đời - 'những điều trông thấy mà đau lòng...
Tinh thần nhân đạo là cảm hứng nhân văn lan tỏa lên toàn bộ Truyện Kiều. Đó là giọng nói ca ngợi những giá trị, phẩm chất tốt đẹp của con người như tài sắc. lòng hiếu nghĩa, lòng trắc ẩn, lòng nhân ái trong tình yêu... Đó cũng là trái tim của nhà thơ đồng tình với những ước mơ và khao khát về tình yêu đôi lứa, về tự do và công lý; là sự đồng cảm, thương xót với những đau thương, bị đè nén của con người, đặc biệt là đối với phụ nữ “bạc mệnh' trong xã hội phong kiến. Có thể nói, cảm hứng nhân đạo của Nguyễn Du là cảm hứng trân trọng và yêu quý con người bị áp bức, bị đàn áp.
Tinh thần nhân đạo trong Truyện Kiều, trước hết là giọng nói ca ngợi những giá trị, phẩm chất tốt đẹp của con người. Kiều là hình ảnh của cái đẹp và tài năng vượt trội. Nàng Kiều duyên dáng, rạng rỡ “Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh'. Kiều không chỉ xinh đẹp “nghiêng nước nghiêng thành' mà còn có một tài năng đa dạng, phong phú rất đáng tự hào:
Thông minh từ trước khi sinh ra,
Pha nghệ thuật thơ ca có hương vị ngọt ngào. Kim Trọng, một danh nhân, người tài giỏi 'đi vào trong phong cách, ra ngoài hào quang', là một “thiên tài' tổng hợp của tinh hoa thời đại “văn chương dũng mãnh, thông minh tự nhiên'. Mỗi bước đi của chàng Kim mang đến cho thế giới loài người một sức sống đẹp đẽ kỳ diệu:
Hài hước vẫn đi trên con đường xanh,
Một vùng tràn ngập sự tươi mới như những cành hoa dao nở.
Tình yêu của “Kim Trọng - Thuý Kiều' là một trời tình yêu. Đó là một tình yêu tự nguyện vượt qua ranh giới của lễ nghi phong kiến, rất trong sáng và chung thủy của “người hiếu kỳ, kẻ thiên tài'.
Kiều là một con gái hiếu thảo. Gia đình đối mặt với khó khăn. Tài sản bị bọn người xấu xí “chứng minh rõ nét đến mức tồi tệ, bỏ túi lời lãi', cha bị giam giữ. Kiều đã quyết định hy sinh tình yêu cá nhân, để cứu cha và gia đình. Hành động bán thân để giải thoát cha của Thúy Kiều thể hiện một tinh thần nhân đạo cao quý, làm cho người đọc rất ngưỡng mộ và xúc động:
Hạt mưa sáng sủa suốt cuộc đời khiến con người phải sâu lắng,
Liều mình hy sinh để trả giá cho tình thân ba mùa xuân.
Thà rằng dấn thân vào nỗi đau của hoa dù bị rách cánh, lá vẫn xanh tươi.
Đọc Truyện Kiều bước theo những gian nan của Kiều, chúng ta không thể không kính phục trước tấm lòng rộng lượng, hiếu thảo, tình thương của nàng. Kiều như quên hết nỗi đau riêng để dành tất cả tình thương cho cha mẹ và hai em. Nàng lo lắng cho cha mẹ già yếu, buồn phiền, không ai chăm sóc giúp đỡ:
Xót lòng nhìn thấy mẹ đợi chờ ngày mai,
Quạt rủ một chiều gió lạnh cho những ai đâu đây...
Tình tiết “truyền duyên' trong Truyện Kiều cũng là một mảnh đẹp của tình yêu nhân đạo. Trước cảnh đời thênh thang 'Lòng hiếu khôn nghỉ, đường nghĩa không chấp', Kiều đã chuyển giao duyên cho Thuý Vân đại diện cho mình trả nghĩa “quê hương' với Kim chàng:
...Ngày xuân hãy còn dài,
Thương đau, thay lời bù nhìn về quê hương.
Chị dù xác xơ nát bụi,
Còn miệng cười tỏa hương thơm dễ chịu
Bản thơ cùng chiếc bức thư mây,
Ước duyên này giữ lại, vật này của cả hai...
Tinh thần nhân đạo trong Truyện Kiều còn là giọng nói đồng cảm, đồng lòng của thi sĩ Nguyễn Du với những ước mơ về công lý, những khát vọng về tự do.
Từ Hải là biểu tượng của sử thi, một anh hùng xuất sắc có tài năng thực sự và sức mạnh phi thường. Một vẻ ngoài vượt trội “Râu hùm mắt én mày ngài — Vai rộng năm tấc, thân mười thước cao'. Với những chiến công vẻ vang, lấp lánh “Huyện thành với năm tòa cung nam', Từ Hải là một anh hùng tràn đầy tinh thần phấn đấu 'Dọc đường đâu biết trên đầu có ai!'. Người anh hùng ấy, khi lưỡi kiếm vung lên là công lý được thực hiện:
Anh hùng đã gọi đến rằng,
Dù thấy bất công, hãy tha!
Từ Hải đã mang sức mạnh của anh hùng để giúp Kiều 'trả ơn trả oán'. Hình tượng Từ Hải là một thành công nổi bật của Nguyễn Du trong việc xây dựng nhân vật, là một biểu hiện sâu sắc về tinh thần nhân đạo. Vẻ đẹp nhân văn phản ánh qua hình tượng này, giống như ánh sao lướt qua bầu trời đen tối của cuộc đời nàng Kiều. Dù ngắn ngủi nhưng toả sáng hy vọng và niềm tin. Số phận con người - đó là điều dạt dào không ngừng của Nguyễn Du. Trái tim nhân từ bao la của nhà thơ đã dành cho cuộc sống của con người tài năng bạc mệnh sự đồng cảm và lòng thương sâu sắc. Sau khi bán mình cho Mã Giám Sinh, Kiều trải qua mười lăm năm cuộc sống lưu lạc, đắng cay: “Thanh lâu hai lượt, thanh y hai lần'. Từ Hải bị lừa bởi Hồ Tôn Hiến, và bị giết. Kiều phải làm múa rượu, đánh đàn trong buổi tiệc. ...bực tức quá, nàng nhảy xuống sông Tiền Đường tự tử. Câu thơ của Nguyễn Du như một lời than van cất lên tận tâm hồn. Những từ ngữ: 'thương thay', “hại thay”, “làm chi', 'còn gì là thân' giống như những giọt nước mắt chứa đựng tình nhân đạo, khóc cho số phận khổ đau:
... Thương thay cũng một cuộc đời,
Hại thay đem đi vẻ đẹp tài năng làm chi.
Những sự oan khổ, bất công lưu ly
Chờ đến hết đời, còn gì là thân! ...
Đạm Tiên mãi mãi là một hình bóng đeo bám mọi người. Người kỹ nữ 'nổi tiếng về tài sắc một thời' nhưng số phận đau thương “Sống như vợ của mọi người - Hại thay rơi vào làm ma không có chồng'. Kiều đứng trước mộ Đạm Tiên, cất lên lời đồng cảm sâu sắc! Kiều khóc Đạm Tiên hay Nguyễn Du khóc thương cho nỗi đau của bao người phụ nữ bị đàn áp trong xã hội cũ?
Đau đớn số phận dìm bù,
Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung.
Nguyễn Du, nhà thơ thiên tài của dân tộc thông qua số phận và tính cách nhân vật trung tâm - Thuý Kiều - đã thể hiện trong tác phẩm Đoạn trường tân thanh cảm hứng nhân đạo sâu sắc, xúc động. Tinh thần nhân đạo cao cả là nội dung tư tưởng đặc biệt tạo nên vẻ đẹp nhân văn của tác phẩm này. Chúng ta tự hào về Nguyễn Du, một tâm hồn nhạy cảm, yêu thiên nhiên, lòng hiếu thảo, đồng cảm với tâm trạng và số phận của con người, một thiên tài lớn về thi ca đã làm sáng rạng văn học cổ Việt Nam. Nguyễn Du và Truyện Kiều sống mãi trong tâm hồn của dân tộc, như tiếng hát ru từ mẹ. Cảm hứng nhân đạo của nhà thơ vẫn vang mãi theo thời gian:
Sau nghìn năm vẫn nhớ Nguyễn Du,
Đẹp ân tình như âm mẹ ru ngày xưa...
(Tặng cụ Nguyễn Du - Tố Hữu)
Mytour
