[Tóm Tắt & Đánh Giá Sách] “Bóng Người Trên Cát”: Trên Dấu Chân của Đại Sư Huyền Trang

Nếu mọi người cho rằng một tác giả viết về văn hoá, tôn giáo, và lịch sử không thể là một chuyên gia tự nhiên, thì tác giả của Bóng Người Trên Cát sẽ chứng minh ngược lại. Tác giả Nhi Phan hiện đang là giảng viên khoa Toán - Tin của Đại học Khoa học Tự nhiên Thành phố Hồ Chí Minh, nhưng việc viết của cô đã chứng tỏ sự phong phú trong kiến thức xã hội. 

Bóng Người Trên Cát không chỉ là một cuốn sách du ký, qua lối kể chuyện lôi cuốn, tác giả đã tái hiện sinh động hành trình của Đường Huyền Trang từ Trung Quốc sang Ấn Độ vào thế kỷ VII. 

“Những địa điểm tôi đến đều chứa đựng dấu ấn của nhiều anh hùng, những thánh nhân, và các nhà thám hiểm nổi tiếng qua các thời đại. Thật đáng tiếc là kiến thức và thời gian nghiên cứu của tôi có hạn, vì vậy tôi chỉ có thể ghi nhận một số thông tin liên quan đến hành trình theo dấu chân của Đại Sư Huyền Trang.” 

Ba phần trong Bóng Người Trên Cát sẽ giúp độc giả khám phá những nét văn hoá đặc sắc, sự thay đổi trong tôn giáo, giá trị lịch sử, và vẻ đẹp của thiên nhiên cũng như con người trên những vùng đất mà Đại Sư Huyền Trang đã đi qua. 

Phần I: Hành Trình Trên Đất Phật 

Kathmandu (thủ đô của Nepal) trong chuyến đi của tác giả chỉ là điểm dừng chân trước khi đến Lumbini. Bắt đầu hành trình, Nhi Phan đã ngạc nhiên khi gặp gỡ dân bản địa thân thiện và hiếu khách. 

Lumbini cách Kathmandu mười tiếng xe buýt, là một thị trấn nhỏ nằm gần biên giới Nepal, gần một thị trấn ở Ấn Độ. Tác giả quyết định ở chùa Việt Nam tại Lumbini, thuộc quần thể các chùa quốc tế. 

Cách nơi Đức Phật sinh sống chưa đầy ba mươi cây số, tác giả đã đến thăm Kapilavastu, nơi thái tử Siddhartha sinh ra. Thời gian khi Huyền Trang đến đây đã hơn 1000 năm, sau thời Đức Phật, và Kapilavastu giờ chỉ còn là tàn tích. 

“Sự thay đổi lớn của Kapilavastu từ thành phố sáng chói thành một vùng đất hoang phế, dân cư nghèo khó và tương lai mờ mịt đã khiến du khách xót xa.” 

Lối viết đầy cảm xúc của tác giả khiến người đọc cảm thông và không thể tin rằng một xứ sở từng thịnh vượng giờ đã đổ nát và dân cư khổ cực. 

Mất mười tiếng nữa, kể cả việc vượt qua địa hình gồ ghề và làm thủ tục nhập cảnh Ấn Độ, điểm đến tiếp theo là Kushinagar - nơi Đức Phật nhập diệt. Tác giả phân tích sự khác biệt giữa cây Sala và cây Ngọc Kỳ Lân ở phần này. 

Hành trình theo bước chân của đại sư Huyền Trang đến với Varanasi. Mark Twain, một nhà văn nổi tiếng, đã mô tả thành phố cổ Varanasi như một nơi cổ kính vượt xa lịch sử, truyền thống và huyền thoại, với tuổi đời kép lên đến gấp đôi của mọi thứ. Chuyến thăm Varanasi đã để lại trong tâm trí tác giả những ấn tượng khó quên.

“Dù là buổi sáng hay chiều, ngày hay đêm, cuộc sống hàng ngày và những nghi lễ tâm linh đều diễn ra liên tục: dưới sông, mọi người đang tắm, giặt; trên các bậc thềm, có người ngồi thiền, có người cầu nguyện, có người tập thể dục, và cũng có người chỉ đơn giản ngồi mà thư giãn.”

Dòng sông Hằng tại Varanasi được coi là một nơi linh thiêng đặc biệt, nơi mà sự sống và cái chết chỉ cách nhau bởi một màng mỏng, có thể chạm vào dễ dàng theo cách nào đó.

Địa điểm quan trọng của Phật giáo tại Varanasi là Sarnath, nơi mà Đức Phật đã thuyết giảng bài pháp đầu tiên sau khi đạt giác ngộ. Tác giả không khỏi cảm động khi đặt chân tới nơi ghi dấu bước đầu tiên của Phật giáo, đã trải qua hơn 25 thế kỷ. Không thể không nhắc đến Bodhgaya, là nơi được coi trọng nhất trong tứ động tâm, cách đó hơn 200 cây số từ Sarnath. Đây cũng là điểm hành hương Phật giáo được bảo tồn và tôn trọng nhất suốt hành trình.

Ngoài việc tham quan các danh lam thắng cảnh, ẩm thực cũng là một yếu tố không thể thiếu. Nằm bên bờ sông Hằng, Patna, hay còn được biết đến với tên gọi Hoa Thị Thành, là nơi mà tác giả tận hưởng những khoảnh khắc đơn giản nhưng hạnh phúc với bữa ăn tối phong phú theo phong cách Hồi giáo.

“Đây là một trong những nhà hàng duy nhất ở Ấn Độ mà chúng tôi đã ghé qua không những cung cấp tăm xỉa răng ngay sau khi khách hàng kết thúc bữa ăn mà còn không cần phải nhắc nhở. Ở mỗi địa điểm, chúng tôi trải qua những trải nghiệm khác nhau về việc này.”

Trước khi rời bước khỏi vùng đất rộng lớn Ấn Độ, tác giả đã dành thời gian để thưởng ngoạn sự tĩnh lặng của thiên nhiên, nơi vẫn còn lưu luyến vẻ đẹp huy hoàng từ lịch sử của thành phố Vương Xá. Điểm dừng chân cuối cùng trước khi rời khỏi quốc gia với hàng triệu vị thần là Nalanda, nơi nổi tiếng với trường đại học Phật giáo mà ngài Huyền Trang từng dành nhiều thời gian để học tập và nghiên cứu kinh sách.

Phần II: Hành trình qua Kyrgyzstan - Uzbekistan

Xưa kia, khi ngài Huyền Trang vượt qua dãy núi Thiên Sơn, đã đến bên bờ Nam của hồ Issyk Kul, tác giả Nhi Phan đã gọi đó là “viên ngọc quý của Trung Á”. Điều đặc biệt là dù là mùa đông, mọi thứ xung quanh đều đóng băng, nhưng do nồng độ muối cao, bề mặt của hồ Issyk Kul vẫn không bao giờ đóng băng. Tác giả cũng chia sẻ thêm rằng, hồ này còn được biết đến với tên gọi khác là Nhiệt Hải, tức là biển nhiệt, và người dân thường gọi nó là biển chứ không phải là hồ vì nước trong hồ mặn.

“Nhìn vào những dãy núi phủ đầy tuyết trắng, tôi không khỏi rùng mình, tưởng tượng về cảnh ngài Huyền Trang cùng đoàn người vượt qua những ngọn núi này. Mỗi bước chân trên những con đường đầy hiểm nguy, vượt qua những vách đá cao vút, bị che phủ bởi màn sương mù, và thậm chí phải treo nồi giữa không trung để nấu ăn vì không có chỗ nào khô ráo,...”

Khi tác giả đến đây vào đầu mùa đông, mưa liên tục không ngừng đã không làm giảm đi sự mong mỏi của tác giả khi chiêm ngưỡng vẻ đẹp của hồ Issyk Kul, thậm chí còn làm tăng thêm sự hấp dẫn cho bức tranh thiên nhiên tuyệt vời ấy.

Điểm xuất phát đầu tiên khi bước chân vào lãnh thổ Uzbekistan của Nhi Phan là thành phố Tashkent, từng là trung tâm của vùng đất Giả Thời trong quá khứ. Mặc dù không có gì đặc biệt xảy ra, những ghi chép của Đường Huyền Trang trong Đại Đường Tây Vực chỉ mô tả ngắn gọn về nơi này, nhưng không ngờ rằng những thông tin và những kỷ niệm tại đây lại ấn đậm trong tâm trí tác giả Nhi Phan.

“Rất đáng tiếc, sự thay đổi của triều đại đã đem theo sự thay đổi về tôn giáo, khiến cho Phật giáo một lần nữa phải nhường chỗ cho Hồi giáo.”

Đôi khi, nhà văn không còn coi điểm đến là điểm mấu chốt quan trọng nhất trong mỗi hành trình, mà thay vào đó là những khoảnh khắc tuyệt vời và cảm xúc lắng đọng trên những con đường có thể tìm thấy bất cứ lúc nào.

Một phần không thể thiếu khi nhắc đến lịch sử đi lại của châu Á xưa, đó chính là con đường Tơ lụa. Đó là một mạng lưới các con đường mà các nhà buôn từ khắp nơi hội tụ và dẫn đến các trung tâm thương mại lớn vào thời kỳ đó. Theo dõi những ghi chép của đại sư Huyền Trang, tác giả đã hiểu hơn về lịch sử và sự quan trọng của con đường Tơ lụa trước khi vượt qua dãy Thiên Sơn.

“Ở đây không có ranh giới giữa trời và đất, giữa hiện thực và giấc mơ. Tôi tin rằng dù cuộc hành trình có kết thúc, nó vẫn luôn sống mãi trong tâm hồn tôi và chờ đợi ngày tôi quay trở lại.”

Tạm biệt những vùng đất đầy biến động của chính trị, nơi mà không ai ngờ rằng hàng trăm năm trước đã từng tụng niệm những lời kinh từ bi nhất. Tác giả dẫn dắt người đọc về quê hương của ngài Huyền Trang, đồng thời cũng là một sự hiểu biết sâu sắc về một nền văn minh khác.

Phần III: Hành trình qua Trung Quốc

“Tôi ngạc nhiên trước sự pha trộn giữa hiện đại và cổ kính, sự thẳng thắn kết hợp với sự tinh tế, nền văn minh bên cạnh phần hoang dã của thành phố và cư dân ở đây.”

Nằm ở phía Tây của sa mạc Taklamakan, ngay dưới chân núi Thiên Sơn, Kashgar từng là trung tâm thương mại quan trọng nối liền phương Đông và phương Tây. Không chỉ có đại sư Huyền Trang, nhà du hành Marco Polo cũng từng dừng chân ở đây.

Một nhận định của đại sư Huyền Trang mà tác giả vẫn cảm nhận không thay đổi nhiều: dân chúng ở đây nóng nảy, tính cách thô lỗ và việc học tập không được phổ biến. Có lẽ những người này không biết làm sao khi đứng giữa nền văn minh đang dần mất đi và sự tiến bộ của nhà nước Trung Quốc mỗi ngày càng nổi bật.

Tác giả đã ngưỡng mộ kiến trúc tinh tế khi thăm quần thể di tích Lăng mộ Hương Phi. Tuy nhiên, những hình ảnh tại chợ gia súc không khiến tác giả hứng thú với thịt nướng kèm bánh mì nướng truyền thống, thay vào đó, cô đã lựa chọn ăn chay suốt thời gian ở đó.

Nơi nóng nhất của Trung Quốc - bồn địa Turpan, với Hoả Diệm Sơn sáng rực theo tưởng tượng của tác giả. Nhiều người đã quen với câu chuyện ba lần mượn quạt ba tiêu của thầy trò Đường Tăng trong Tây Du Ký, địa danh này cũng không xa lạ. Có người nói nhờ Ngô Thừa Ân mà Hoả Diệm Sơn được biết đến nhiều hơn, và tác giả Nhi Phan nhờ có Đại Đường Tây Vực ký mà những ghi chú về chuyến đi trong Bóng người trên cát giúp người đọc hiểu sâu hơn về ý nghĩa lịch sử của vùng đất này.

“Có những lúc ta bị lạc lõng, cô đơn trên con đường theo đuổi lý tưởng, nhưng cũng sẽ có những lúc ta mỉm cười khi chạm vào trái ngọt đầu tiên sau nhiều nỗ lực. Tôi như cảm thấy rằng bóng Phật luôn lấp lánh khắp núi non và giữa cảnh vật hoang sơ vô tận.”

Cảm nhận khó diễn tả khi đi qua Đôn Hoàng và Tây An, nơi có tượng đại sư Huyền Trang và chùa Đại Từ Ân. Đây là nơi ngài từng thuyết giảng Phật pháp và phiên dịch kinh thư.

Tây An - cố đô Trường An với lịch sử 13 triều đại. Nơi này được so sánh với Rome, Athens, Cairo. Ngoài đời của đại sư Huyền Trang, tôi cũng đến khu mộ Tần Thuỷ Hoàng và khu hầm binh mã dũng.

Lạc Dương - với nữ đế duy nhất của nhà Đường, Võ Tắc Thiên. Dù không đến nơi đại sư Huyền Trang, nhưng tôi được thăm ngôi nhà Đường Huyền Trang từng sống tại Lạc Dương.

Cảm nhận sau khi đọc về đại sư Huyền Trang

Kathmandu - điểm khởi đầu của hành trình, nơi tôi muốn quay lại ngay khi rời đi.

Miêu tả thánh tích Phật giáo dựa trên lịch sử của đại sư Huyền Trang. Tôi tìm kiếm ở Kushinagar nhưng không tìm thấy như miêu tả. Tro bụi một thời không đủ trọng lượng để bám trụ lại khỏi thời gian.

Không ai đi du lịch Ấn Độ có thể bỏ qua sông Hằng Hà, và tôi cũng thế. Sông Hằng khi chảy qua Varanasi là một điều đáng tìm hiểu. Thành phố này, được gọi là “thành phố đến để chết”, không chỉ mang yếu tố tâm linh mà còn làm say đắm lòng người bằng sự dịu dàng đầy bí ẩn.

Tác phẩm Bóng người trên cát không chỉ tập trung vào những thành phố u ám. Tôi phát hiện rằng các bang nghèo nhất lại chứa nhiều dấu vết Phật giáo. Sự khác biệt văn hóa giữa các vùng Ấn Độ là điều thú vị.

Sau khi thăm Nepal và Ấn Độ, tôi tiếp tục hành trình mong muốn chiêm ngưỡng các di tích Phật giáo theo nguyện vọng của người thân mắc ung thư.

Công cuộc hoằng pháp của vua Asoka không chỉ diễn ra ở Ấn Độ mà còn lan rộng đến Uzbekistan, Afghanistan và Pakistan. Tôi nhìn thấy những tàn tích của sự hoằng pháp này qua sự hướng dẫn của người địa phương.

Quê hương của đại sư Huyền Trang đã thỏa mãn sự tò mò của tôi về chuyến đi và xác thực của phim ảnh. Mỗi địa danh đều được tôi mô tả chi tiết, không nhuốm màu tâm linh mà tập trung vào các sự kiện lịch sử.

Thượng Tọa Thích Từ Nghiêm, Tiến sĩ giáo dục, Phó trưởng ban Hoằng pháp Trung ương đã chia sẻ sau khi đọc Bóng người trên cát như sau:

Với một kiến thức sâu rộng về văn hóa Hán, Tây phương và Phật pháp, tác giả đã giúp chúng ta hiểu thêm nhiều về những quốc gia mà ông đã đến, kể cả những nơi không nằm trong kế hoạch trước đó. 'Mỗi hành trình đều ẩn chứa những bí mật mà ngay cả những người du lịch cũng không thể tưởng tượng', như tác giả đã trích dẫn từ lời của Martin Buber để miêu tả cuộc hành trình của mình.

Thiên nhiên, văn hóa, lịch sử và những câu chuyện thực và huyền thoại đã cùng nhau tạo ra một kho tàng bí ẩn, tinh tế ẩn mình trong các nền văn minh cổ đại qua hàng nghìn năm. Tất cả những nơi mà tác giả Nhi Phan đã ghé thăm, cô không chỉ tìm kiếm dấu vết của Đại sư Huyền Trang từ quá khứ xa xưa, mà còn hơn thế nữa, cô đã nghe nhiều câu chuyện, kết bạn với những người mà trước đó cô chưa bao giờ nghĩ đến. Mỗi câu chuyện mà cô thu lại trên những chặng đường từ đất Phật về đất Trường An đều chứa đựng ý nghĩa sâu sắc và nhân văn.

Các vùng đất trong cuốn sách 'Bóng Người trên Cát' đa phần đều đã bị thời gian phai mờ, không có sự tấp nập hoặc hối hả của các điểm du lịch thông thường. Nhưng trong tâm trí của tác giả, sự lâu đời, vẻ cổ kính và quyết tâm tiếp cận những điều mà ông đã từng đọc, từng biết là một phản hồi đáng giá vô cùng.

Kết hợp kiến thức lịch sử, câu chuyện hàng ngày của người dân bản địa mới quen và khung cảnh hầu như là yên bình và trống vắng chính là hình ảnh mà tác giả ghi lại suốt chuyến đi của mình. Phong cách viết mạch lạc của tác giả Nhi Phan đã dẫn chúng ta vào cuộc hành trình du lịch một cách sống động, qua đó hiểu được những nét đặc trưng không thể nhầm lẫn của các nền văn hóa hiện còn tồn tại đến tận ngày nay.

Tác giả đã đầu tư kiến thức, trải nghiệm và sự giàu có của cuộc sống vào việc truyền cảm hứng cho những người muốn bắt đầu cuộc hành trình tìm kiếm ý nghĩa của cuộc sống.