Buzz
Ngành khảo cổ học như một cỗ máy thời gian, đưa chúng ta trở lại quá khứ và luôn mang lại những bất ngờ. Trong bài viết này, hãy cùng điểm lại những phát hiện đáng chú ý nhất của năm nay.
Một cỗ máy thời gian là giấc mơ của con người, giúp chúng ta quay về quá khứ hoặc tới tương lai. Trong thực tế, ngành khảo cổ học là cách gần gũi nhất để làm điều đó. Không cần những thiết bị siêu vi, chỉ cần những công nghệ như viễn thám, kính hiển vi electron, trình tự DNA và cả những chiếc xẻng. Nhờ vào những công cụ này, những nhà khảo cổ học đã mang đến những phát hiện đáng kinh ngạc, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về quá khứ.
Nhiều năm sau này, khi nhìn lại năm 2020, chúng ta có lẽ không nghĩ ngay đến khảo cổ học. Tuy nhiên, năm 2020 là một năm thành công với ngành này, với hàng loạt khám phá ấn tượng và thuyết phục.
1. Một thành phố La Mã dưới lòng đất được tiết lộ mà không cần đào bới:
Một bản đồ của Falerii Novi được tạo ra từ dữ liệu viễn thám
Công nghệ viễn thám đã giúp các nhà khảo cổ ở Italia tái tạo thành phố Falerii Novi với đầy đủ các công trình, tượng đài, đường phố và hệ thống cấp nước mà không cần phải đào bới.
Thành phố Falerii Novi, cách Rome 50 km về phía Bắc và có cư dân từ năm 241 TCN đến năm 700, đã được giới khảo cổ biết đến từ trước. Dù bản đồ trong hình đã rất chi tiết, nhưng vẫn chỉ là bản đồ sơ bộ, vì các nhà khoa học đang phân tích 28 tỉ điểm dữ liệu từ thiết bị viễn thám.
2. Một con mèo khổng lồ xuất hiện ở Peru sau 2.000 năm:
Hình vẽ của con mèo khổng lồ trên triền đồi ở Nazca
Công nhân ở Peru đã vô tình phát hiện hình vẽ một con mèo dài 37 mét trên đồi Mirador Natural Hill, gần vùng Nazca nổi tiếng được UNESCO công nhận. Hình vẽ này thuộc về văn hóa Paracas, niên đại hơn 2.000 năm trước. Tác phẩm đã bị lãng quên, nhưng sau công cuộc phục dựng gần đây, nó lại trở nên rõ ràng hơn.
3. Xác nữ thợ săn khai quật lật lại vai trò giới tính thời tiền sử:
Hình vẽ tái hiện về cuộc săn Vicuna
Một phần xác của phụ nữ trẻ, niên đại 9.000 năm, được tìm thấy kèm theo dụng cụ săn bắn, cho thấy cách phân chia công việc trong quá khứ có vẻ công bằng hơn so với giả định trước đó. Phụ nữ này chết ở độ tuổi 17-19, sống ở vùng cao nguyên Andean, có vẻ thường sử dụng mũi lao đá để săn vicuna. Nhóm nhà khoa học cũng đã tìm thấy các trường hợp tương tự khác, cho thấy cách phân chia giới tính của xã hội hiện đại không phản ánh đúng những gì xảy ra trong quá khứ.
4. Sự thảm họa của nạn nhân Vesuvius phun trào
3 trong số 12 căn phòng chứa thuyền ở Herculaneum, với những bộ xương bên trong
Khi Vesuvius phun trào vào năm 79, hàng trăm cư dân của Herculaneum đã chạy vào các căn phòng chứa thuyền để trốn. Các khám phá mới cho thấy họ đã chết do ngạt khí độc trong căn phòng, không phải do nham thạch như trước đây nghĩ. Sau đó, các thi thể bị nướng trong phòng với nhiệt độ lên tới 400 độ C.
5. Phát hiện thép không gỉ sơ khai 1.000 năm ở Iran
Hình ảnh dưới kính hiển vi cho thấy mảnh thép tròn lẫn trong xỉ
Theo một nghiên cứu, người Ba Tư cổ đã rèn thép crôm - loại thép không gỉ - từ khoảng 1.000 năm trước. Loại thép này, mặc dù không thực sự không gỉ và khá mong manh, đã được sử dụng để sản xuất vũ khí và trang sức.
6. Thổ dân châu Mỹ có thể đã đến quần đảo Polynesia trước người châu Âu
Hình ảnh mặt trời mọc trên đảo Rapa Nui
Nghiên cứu mới cho thấy người bản địa Nam Mỹ đã đến quần đảo Polynesia trước cả sự xuất hiện của người châu Âu. Họ đã đi qua hàng nghìn dặm đại dương để tới đó và sống chung với cư dân bản địa, để lại dấu vết di truyền của mình. Những người này sau đó tiếp tục di cư và đến Rapa Nui vào khoảng năm 1380.
7. Phát hiện kiến trúc hình tròn gần Stonehenge
Đường màu đen biểu thị toàn bộ kiến trúc tròn, với 20 hố kí hiệu màu đỏ
Gần khu vực Stonehenge, các nhà khảo cổ học đã phát hiện một hệ thống kiến trúc hình tròn khổng lồ niên đại khoảng 4.500 năm. Có tổng cộng 20 hố được sắp xếp cẩn thận, tạo thành một vòng tròn lớn. Mục đích của kiến trúc này vẫn còn bí ẩn, nhưng có thể là ranh giới của một khu vực thiêng liêng.
8. Người Neanderthal có thể đã phát minh cách dùng sợi:
Đoạn dây của người Neanderthal
Một dây có niên đại khoảng 41.000 năm tuổi mới được phát hiện ở Pháp, có thể chứng minh rằng người Neanderthal đã biết cách sử dụng sợi. Đoạn dây này có nhiều sợi được bện lại và xoắn lại với nhau, có thể được dùng để chứa lửa hoặc là một phần của túi hoặc thiết bị khác.
9. Phát hiện giường cỏ niên đại 200.000 năm
Tàn tích của chiếc giường cỏ, niên đại 200.000 năm
Trong hang đá Lebombo gần Nam Phi, các nhà khảo cổ học đã tìm thấy những chiếc giường cỏ đầu tiên, cho thấy cách con người ngủ vào khoảng 227.000 năm trước. Những chiếc giường này được làm từ lớp cỏ đặt trên một lớp tro, giúp cách nhiệt và tránh sâu bọ.
10. Kiến trúc Kỷ Băng hà từ xương voi ma mút
Hàng trăm mảnh xương voi ma mút được tìm thấy tại di chỉ Kostenki 11, Nga
Tại Voronezh, Nga, các nhà khoa học đã phát hiện một công trình kiến trúc lớn từ xương voi ma mút, có niên đại khoảng 25.000 năm. Kiến trúc này rộng 12,5 mét và có thể được sử dụng làm nơi ẩn náu và lưu trữ thức ăn trong mùa đông Kỷ Băng hà.
11. Băng tan làm lộ đường mòn thời kỳ Viking
Bộ xương chó được phát hiện kèm với vòng cổ và dây
Găng tay, giày, vài mảnh xe trượt tuyết, cùng với một bộ xương chó vẫn còn gắn với vòng cổ, đã được phát hiện tại một đường mòn núi gần đây ở miền trung Na Uy. Đường mòn này, tọa lạc ở khu vực Lomseggen Ridge, đã được sử dụng trong hơn 1.000 năm, đạt đỉnh vào khoảng năm 1000, thời kỳ Viking. Biến đổi khí hậu đã làm cho những dòng sông băng tan, lộ ra đường mòn này cùng với một số khám phá khảo cổ khác.
12. Gà và thỏ được tôn thờ trong văn hóa Anh cổ
Bộ xương thỏ được tìm thấy tại Hampshire, Anh
Theo một nghiên cứu được công bố hồi tháng 4, các con gà và thỏ xuất hiện đầu tiên ở nước Anh vào khoảng 2.200 - 2.300 năm trước đã được xem là các sinh vật linh thiêng, không phải là thức ăn. Chúng được liên kết với các vị thần cụ thể, và chỉ đến cuối thời kì La Mã, chúng mới trở thành món ăn phổ biến.
