Buzz
I. Tác giả
1. Tiểu sử
- Ma Văn Kháng, tên thật là Đinh Trọng Đoàn, sinh năm 1936 tại Đống Đa, Hà Nội.
- Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, ông đến vùng cao miền Bắc để giảng dạy
- Năm 1976, ông trở về Hà Nội và giữ nhiều vị trí quan trọng trong lĩnh vực báo chí, văn học nước nhà,...
2. Sự nghiệp văn học
a. Quan điểm sáng tác
“Tôi tập trung vào các giai đoạn lịch sử, đưa ra những vấn đề mang tính sử thi. Tôi tin rằng văn học dân tộc cần có sử thi. Văn học phải thể hiện những bước tiến lớn của đất nước.'
b. Các tác phẩm tiêu biểu
Các tác phẩm nổi bật của ông: Mùa lá rụng trong vườn, Hoa gạo đỏ, Đồng bạc trắng hoa xòe, Mưa mùa hạ, Chim én liệng trời cao,...
c. Phong cách nghệ thuật
Phong cách nghệ thuật của ông: kết hợp giữa hiện thực và nhân văn, giữa triết lý và trữ tình; quan tâm đến giá trị đạo đức giữa biến động lớn lao của thời đại.
II. Tác phẩm
1. Tóm tắt
Chị Hoài từng là con dâu đầu tiên của gia đình, vợ của anh cả Tường - một liệt sĩ, cư ngụ trong nhà ông giáo Bằng. Dù đã lập gia đình mới và sinh sống ở quê, tình cảm của cả gia đình ông Bằng vẫn dành cho chị rất nồng nhiệt. Khi nhận được thư của ông Bằng kể về câu chuyện Cừ bỏ trốn ra nước ngoài, chị đã sắp xếp thăm ông vào chiều 30 Tết. Bước vào nhà, chị nhận được sự chào đón hân hoan từ các em chồng, ai cũng vui vẻ, ôm chị và đánh mặt mừng. Chị chăm sóc từng người và mang theo quà từ quê để tặng gia đình chồng cũ. Trong lúc ông Bằng sắp chuẩn bị cúng tất niên, cả ông và chị đều không kìm được cảm xúc, rơi nước mắt. Sau những lời thăm hỏi ân cần, ông Bằng thắp nén hương cúng tổ tiên. Tâm tư và lời khen ngợi của ông thể hiện lòng biết ơn sâu sắc với tổ tiên, nối kết quá khứ với hiện tại. Sau khi cúng xong, chị Hoài liền bái lạy tổ tiên. Sau lễ cúng, mọi người vui mừng ngồi vào bàn cơm chiều 30 Tết, với một bàn ăn phong phú, đủ các món truyền thống cùng những món đặc biệt do cô Lí chuẩn bị.
2. Tìm hiểu chung
a. Nguồn gốc và hoàn cảnh sáng tác
- Truyện này được rút từ phần II của tiểu thuyết cùng tên.
- Tác phẩm được sáng tác khi Ma Văn Kháng trở lại Hà Nội và xã hội đang trải qua những thay đổi lớn sau chiến tranh. Những biến đổi đó đã ảnh hưởng sâu rộng đến từng họ - từng tế bào của xã hội.
b. Vị trí, ảnh hưởng của tác phẩm
Tác phẩm đã đoạt giải của Hội Nhà văn Việt Nam vào năm 1986.
3. Khám phá chi tiết
a. Nhân vật chị Hoài
* Phản ánh vẻ đẹp của phụ nữ nông thôn đơn giản, mộc mạc, tinh tế và hiền lành.
- Vẻ đẹp ngoại hình: 'trong bộ áo lông trắng hạt lựu, dáng vẻ thon thả. Chiếc khăn len nâu ôm sát khuôn mặt với đôi mắt sáng rực và nụ cười tươi tắn'.
- Vẻ đẹp tinh thần:
+ Hiền hậu, dịu dàng, luôn giao tiếp một cách thân thiện, luôn tỏ ra vui vẻ và ấm áp.
+ Mang trong mình một quá khứ đáng kính trọng và đáng ngưỡng mộ: là người phụ nữ đã từng làm dâu, là vợ của một liệt sĩ.
+ Tính nghĩa nặng lòng, trung thành, và kiên định: Dù đã bắt đầu một gia đình mới nhưng vẫn thường thăm và tặng quà cho gia đình cũ.
+ Tính cách mạnh mẽ, kiên quyết, và biết vượt qua khó khăn: Xây dựng lại cuộc sống, dẫn đầu trong công việc hợp tác xã,...
* Là hình mẫu của phụ nữ truyền thống vẫn giữ vững phẩm chất quý giá giữa những biến động xã hội.
b. Khung cảnh sum họp trước lễ cúng tất niên
* Biến động tâm trạng của ông Bằng và chị Hoài
- Ông Bằng:
+ Sẵn lòng và chu đáo chuẩn bị cho lễ cúng tất niên: “hành động quyết đoán”, “vẻ ngoài trang trọng, gọn gàng hơn”; khuôn mặt “hiện lên biểu cảm… hai bên má”.
+ Bất ngờ và xúc động khi gặp lại chị Hoài: “đứng im lặng”, “đôi mắt ông lấp lửng… ông sắp rơi lệ”, giọng nói rụt rè, êm đềm.
+ Vẫn yêu thương con dâu như ngày nào: quan tâm hỏi han.
- Chị Hoài:
+ Cảm động sâu sắc khi tái ngộ ông Bằng: “bất lực trước cảm xúc”, “bước đi về phía ông Bằng… dòng chữ rưng rức”, lời chào như tiếng xin lỗi.
+ Vui mừng, hồi hộp chia sẻ về cuộc sống hiện tại của mình với ông.
* Tình cảm gia đình vẫn sâu đậm như xưa: vẫn luôn quan tâm, chia sẻ và lo lắng cho gia đình này như trước. Đó là tấm lòng của những người như cột trụ. Họ có tình cảm đẹp, vững chãi và cách cư xử đẹp.
* Bảo tồn được vẻ đẹp văn hóa truyền thống: Thực hiện nghi thức thờ cúng tổ tiên một cách trang trọng và trịnh trọng.
c. Giá trị nội dung
Qua câu chuyện diễn ra trong gia đình ông Bằng, một gia đình truyền thống, luôn tuân thủ phép tắc gia đình, giờ đây đối mặt với những biến động từ bên ngoài, nhà văn thể hiện sự lo lắng sâu sắc về giá trị truyền thống trước những thay đổi của thời đại.
d. Giá trị nghệ thuật
- Nghệ thuật mô tả tâm lý nhân vật sống động, hấp dẫn
- Nghệ thuật dẫn dắt câu chuyện một cách tự nhiên
- Nghệ thuật vẽ nên nhân vật tài ba
- Nghệ thuật tái hiện cảnh vật một cách chân thực và tinh tế.
