Buzz
Nếu bạn đam mê âm nhạc, bạn không cô đơn. Mọi người trên khắp thế giới đều trân trọng và sử dụng âm nhạc hàng ngày, dù là để quảng bá, để ghi nhớ thông tin, tập thể dục, hoặc thư giãn. Đối với nhiều người, âm nhạc đóng vai trò quan trọng trong văn hóa và bản sắc của họ.
Hơn nữa, âm nhạc cũng có thể:
Giảm căng thẳng và lo lắng
Giúp giảm đau
Cải thiện tâm trạng
Thêm chất lượng vào giấc ngủ
Mặc dù có ít bằng chứng chống lại các hiệu ứng của âm nhạc như trên, một số người vẫn đặt câu hỏi liệu việc thưởng thức âm nhạc có thể quá độ không.
Và câu trả lời là không: Các chuyên gia không có bất kỳ bằng chứng chính thức nào về việc phân loại nghiện âm nhạc như một chẩn đoán liên quan đến sức khỏe tinh thần. Mặc dù vậy, điều này cũng không có nghĩa là thói quen thưởng thức âm nhạc không thể gây ra hậu quả tiêu cực.
Điều đó có tồn tại không?
Nói ngắn gọn thì không hoàn toàn đúng.
Các chuyên gia không có bất kỳ ghi nhận chính thức nào về việc phân loại nghiện âm nhạc như một chẩn đoán liên quan đến tâm lý sức khỏe. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc thói quen nghe nhạc không thể tạo ra những tác động tiêu cực.
Nếu bạn đã từng nghe về cơ chế hình thành nghiện, bạn có thể hiểu vai trò của hormone dopamine trong quá trình này.
Dưới đây là một tóm tắt ngắn gọn về cơ chế nghiện:
Việc sử dụng chất kích thích hoặc thực hiện một số hành vi cụ thể sẽ kích hoạt hệ thống khen thưởng của não giải phóng hormone dopamine. Sau thời gian, não bắt đầu phụ thuộc vào chất kích thích hoặc hành vi này và lượng dopamine não tự tiết ra dần giảm. Cuối cùng, não trở nên hoàn toàn phụ thuộc vào những yếu tố kích thích việc tiết ra dopamine.
Năm 2011, một thử nghiệm được thực hiện với sự tham gia của 10 người. Khi tất cả 10 người được phát nhạc, họ đều cảm thấy hứng thú. Điều này cho thấy âm nhạc có thể kích thích não bộ thải ra hormone dopamine, từ đó tạo ra những phản ứng cảm xúc mạnh mẽ - cảm giác hứng thú.
Theo lý thuyết, não có thể trở nên phụ thuộc vào khả năng kích thích sản xuất hormone dopamine của âm nhạc, tuy nhiên vẫn chưa có nhiều bằng chứng cụ thể cho điều này.
Khi việc nghe nhạc trở thành vấn đề?
Câu hỏi này vẫn chưa có câu trả lời chính xác, tuy nhiên chúng ta có thể xem xét các tiêu chí mà các chuyên gia thường sử dụng để đánh giá nguy cơ gây nghiện:
Bạn có thể kiểm soát hành vi của mình không?
Âm nhạc có tác động đến cuộc sống hàng ngày của bạn không?
Bạn tiếp tục hành vi đó dù biết rằng nó có tác động tiêu cực không?
Bạn có cảm giác muốn thực hiện hành vi đó nhiều hơn và cảm thấy không thoải mái khi không thực hiện nó?
Đánh giá các tiêu chí trên nhằm trả lời câu hỏi: Liệu nghe nhạc có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đối với bạn không?
Dưới đây là một số dấu hiệu cụ thể hơn để bạn đánh giá lại thói quen nghe nhạc của mình.
1. Bạn dựa vào âm nhạc để kiểm soát cảm xúc của mình.
Thường, âm nhạc chứa đựng những cảm xúc sâu sắc. Nó có thể truyền tải hầu hết mọi tình trạng cảm xúc của con người.
Âm nhạc thường được sử dụng để vượt qua lo âu và căng thẳng. Nhiều người nhận thấy sau khi nghe nhạc sôi động, tâm trạng và động lực của họ được cải thiện. Âm nhạc thấm vào tâm trí có thể giúp bạn thể hiện cảm xúc và có cái nhìn sâu sắc hơn.
Tuy nhiên, âm nhạc không thể giải quyết triệt để được các vấn đề gây ra nỗi buồn trong bạn.
Hãy nhớ rằng việc nghe nhạc phù hợp với tâm trạng có thể làm cho những cảm xúc đó trở nên mạnh mẽ hơn - tích cực hoặc tiêu cực. Đôi khi, nó có thể làm tốt hơn cho cảm xúc của bạn.
Ví dụ, những bản nhạc buồn về chia tay có thể giúp bạn xử lý những cảm xúc lộn xộn khi bạn phải đối mặt với sự thất vọng trong tình yêu. Tuy nhiên, chúng cũng có thể tạo ra những tác động tiêu cực ngược lại và làm cho cảm giác buồn bã, đau khổ trong bạn trở nên kéo dài.
2. Bạn không thể tập trung nếu thiếu âm nhạc.
Âm nhạc có thể giúp bạn cảm thấy nhiệm vụ đầy thách thức và khó khăn trở nên dễ chịu hơn một phần. Bạn có thể nghe đài phát thanh khi đang bị kẹt xe, nhảy theo những bài hát sôi động khi dọn dẹp nhà, hoặc lắng nghe âm nhạc nhẹ nhàng khi bạn cần giải tỏa căng thẳng.
Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng phù hợp để sử dụng âm nhạc.
Ví dụ, nghe nhạc bí mật trong lớp học, trong các cuộc họp tại nơi làm việc, hoặc khi người khác đang cố gắng có cuộc trò chuyện nghiêm túc với bạn. Những hành động đó không phù hợp lắm.
Nếu bạn cảm thấy căng thẳng hoặc gặp khó khăn khi làm việc trong một môi trường không có âm nhạc, bạn nên tìm hiểu nguyên nhân tại sao.
Âm nhạc thường khiến bạn mất tập trung vào những việc quan trọng khác.
Thường xuyên đắm chìm vào một bài hát có thể làm bạn bỏ lỡ những nhiệm vụ quan trọng khác.
Có thể bạn đã để lỡ thời gian làm việc quan trọng chỉ vì nghe nhạc quá say mê.
Âm nhạc có thể thúc đẩy việc sử dụng chất kích thích.
Một số người cho rằng việc sử dụng chất kích thích giúp tăng trải nghiệm âm nhạc của họ.
Tuy việc sử dụng chất kích thích để trải nghiệm âm nhạc có thể không được khuyến khích, nhưng nó vẫn cần được chú ý.
Theo một nghiên cứu vào năm 2015, 43% trong số 143 người tham gia điều trị rối loạn sử dụng chất gây nghiện được ghi nhận có mối liên hệ mật thiết với một loại âm nhạc cụ thể tăng sự khao khát sử dụng chất kích thích.
Một lần nữa, việc nghe nhạc không có nghĩa là xấu. Trái lại, hầu hết những người tham gia nghiên cứu đều cho rằng âm nhạc đóng vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi của họ.
Tuy nhiên, những phát hiện này cũng chỉ ra rằng âm nhạc có thể tiềm ẩn góp phần vào việc gây ra tình trạng lạm dụng chất kích thích.
Nếu bạn cảm thấy bị cuốn hút bởi một loại âm nhạc cụ thể và đồng thời cảm thấy tăng ham muốn sử dụng chất kích thích, hãy suy nghĩ kỹ lại về khả năng này.
Làm thế nào để giảm thời gian nghe nhạc (nếu bạn cảm thấy cần phải giảm)?
Nếu việc nghe nhạc không ảnh hưởng tiêu cực đến cuộc sống của bạn, không có lý do gì buộc bạn phải giảm thời gian nghe nhạc.
Nếu bạn muốn thay đổi, hãy xem xét những cách sau đây:
1. Xác định các khoảng thời gian bạn có thể làm việc mà không cần nghe nhạc.
Khi bạn muốn giảm thời gian nghe nhạc, bạn không cần phải loại bỏ hoàn toàn âm nhạc khỏi cuộc sống. Thay vào đó, hãy tìm khoảng thời gian hoặc hoạt động mà không thích hợp để nghe nhạc.
Nếu bạn đã xác định được lịch trình của mình (ví dụ như trong giờ học hoặc khi làm việc cần tập trung), hãy bắt đầu giảm thời gian nghe nhạc từ đó.
Nếu bạn nghe nhạc suốt ngày, hãy dành thời gian làm việc mà không nghe nhạc mỗi ngày.
Bạn có thể nghe nhạc khi tập luyện, nhưng hãy tạm dừng thiết bị nghe nhạc khi bạn đi bộ. Thay vào đó, hãy tập trung vào âm thanh tự nhiên xung quanh bạn.
2. Phân chia thời gian nghe nhạc và thực hiện các hoạt động khác xen kẽ nhau.
Nếu bạn nghe nhạc liên tục suốt cả ngày, bạn sẽ có ít thời gian hơn cho các hoạt động giải trí khác và giao tiếp với mọi người xung quanh. Âm nhạc mang lại nhiều lợi ích trong cuộc sống - điều này không thể phủ nhận. Tuy nhiên, các hoạt động giải trí khác cũng có những lợi ích riêng của chúng.
Một số hoạt động thú vị để thử là:
Gọi điện cho một người bạn hoặc người thân.
Xem một bộ phim mà bạn yêu thích.
Học một ngôn ngữ mới (có thể sử dụng các ứng dụng như Duolingo hoặc tìm băng đĩa CD ở thư viện địa phương).
3. Lắng nghe những âm thanh đa dạng khác.
Âm nhạc là một lựa chọn tiện lợi khi bạn muốn làm việc hoặc thưởng thức, nhưng đôi khi bạn cũng nên lắng nghe những âm thanh khác để đổi gió. Nếu bạn không thích làm việc trong yên tĩnh, bạn có thể thử nghe nhạc nền.
Vậy không chỉ có âm nhạc mà còn nhiều lựa chọn khác cho bạn.
Hãy thử nghiệm những âm thanh mới sau đây:
Đài Phát thanh Cộng đồng Quốc gia (NPR). Tìm kiếm trên Google với cụm từ “NPR” cộng với tên thành phố của bạn để nghe các kênh thông tin địa phương.
Sách nói. Nhiều thư viện địa phương cho mượn sách giấy hoặc sách nói, bao gồm cả các thể loại hư cấu và phi hư cấu.
Podcast. Luôn có các podcast về các chủ đề bạn quan tâm.
4. Thay đổi cách nghe nhạc.
Nếu vấn đề nằm ở cách bạn nghe nhạc, hãy thử áp dụng một số gợi ý sau để tăng cường trải nghiệm âm nhạc của bạn:
Khi bạn cảm thấy buồn chán và nhận ra rằng âm nhạc có thể làm tình trạng của bạn trở nên tồi tệ hơn, hãy thử giải tỏa cảm xúc bằng cách viết nhật ký, trò chuyện với bạn bè hoặc đi dạo.
Nếu bài hát bạn đang nghe làm bạn mất tập trung khi làm việc hoặc học, hãy chuyển sang nghe nhạc không lời để tăng sự tập trung.
Hãy suy nghĩ về việc giảm âm lượng hoặc không sử dụng tai nghe trong những tình huống cần sự tập trung cao độ, như khi làm việc hoặc tham gia giao thông.
Các thói quen cần lưu ý khi nghe nhạc.
Bây giờ, bạn có thể nhận ra rằng bạn không gặp phải các vấn đề đã được nêu trên. Tuy nhiên, việc ghi nhớ những mẹo sau đây sẽ giúp bạn có trải nghiệm tốt nhất với âm nhạc và bảo vệ thính lực của mình.
1. Giảm âm lượng xuống mức thấp.
Một trong những hạn chế lớn nhất của việc nghe nhạc là gì? Đó chính là khả năng gây tổn thương thính giác nếu bạn nghe nhạc ở mức âm lượng quá cao trong thời gian dài.
Thường chúng ta không nhận ra mức âm lượng đang nghe có lớn đến mức nào. Thường thì chúng ta thích nghe nhạc ở mức âm lượng lớn nhất, có thể vì chúng ta nghĩ rằng nó sẽ lấn át được âm thanh khác mà chúng ta không quan tâm, ngay cả khi mức âm lượng của cả hai bằng nhau.
Vì vậy, nếu bạn muốn thưởng thức một bài hát hết mình, hãy giảm âm lượng. Đôi tai (và có thể là hàng xóm) của bạn sẽ rất biết ơn điều này.
Nếu bạn sử dụng tai nghe, hãy nhớ quy tắc 60-60: chỉ sử dụng tối đa 60% âm lượng tối đa mà tai nghe cho phép trong 60 phút mỗi ngày.
2. Chuyển sang sử dụng tai nghe chụp tai.
Nếu bạn lo ngại về nguy cơ mất thính lực, các chuyên gia khuyên bạn nên sử dụng tai nghe chụp tai vì đây là lựa chọn an toàn hơn. Mặc dù tai nghe nhét tai và không dây rất tiện lợi, nhưng chúng có thể làm tăng nguy cơ mất thính lực.
Tai nghe chống ồn giúp cách ly tiếng ồn từ môi trường xung quanh, giúp bạn nghe nhạc ở mức âm lượng thấp mà không bị ảnh hưởng bởi tiếng ồn bên ngoài, tạo ra trải nghiệm thư giãn hơn.
3. Chọn nhạc phù hợp với tình huống.
Dĩ nhiên, bạn biết loại nhạc nào mang lại năng lượng cho bạn, nhưng có những thể loại nhạc cụ thể có thể mang lại lợi ích đặc biệt trong các tình huống cụ thể:
Bản nhạc với nhịp chậm rãi, nhẹ nhàng có thể giúp bạn thư giãn và giảm căng thẳng.
Âm nhạc cổ điển hỗ trợ tăng cường sự tập trung, đặc biệt hiệu quả khi học tập.
Thể loại nhạc bạn yêu thích có thể cải thiện tâm trạng của bạn.
Khi bạn cần sự hỗ trợ từ chuyên gia?
Nếu bạn cảm thấy cần thay đổi một số thói quen liên quan đến âm nhạc và gặp khó khăn trong việc thực hiện, tham khảo ý kiến của chuyên gia trị liệu có thể giúp bạn nhiều.
Chuyên gia có thể giúp bạn hiểu rõ hơn về nguyên nhân của vấn đề và đề xuất những giải pháp hiệu quả hơn để giải quyết.
Bạn có thể nhận thấy âm nhạc giúp bạn giảm bớt lo âu, nhưng sự phụ thuộc vào âm nhạc đang ảnh hưởng đến các mối quan hệ của bạn. Chuyên gia có thể giúp bạn giải quyết nguyên nhân gây lo âu và tìm ra những giải pháp khác để điều trị tình trạng hiện tại của bạn.
Nếu bạn gặp các triệu chứng của rối loạn lo âu, trầm cảm hoặc các vấn đề tâm lý khác đáng lo ngại, việc tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia trị liệu là lựa chọn tốt nhất. Âm nhạc có thể giúp bạn cảm thấy tốt hơn, nhưng không thể thay thế việc điều trị chính xác từ các chuyên gia.
Kết luận
Bạn có cảm giác không thể sống thiếu âm nhạc? Điều này khá phổ biến. Đa số mọi người cảm thấy âm nhạc mang lại hiệu ứng tích cực, nhưng hãy lắng nghe kỹ lưỡng vì nó cũng có thể gây ra những vấn đề trong cuộc sống của bạn.
