[ToMo] Quyền Năng Của Câu Hỏi

Trong khi những câu trả lời thường kết thúc cuộc thảo luận, các câu hỏi lại mở ra những cánh cửa mới và có thể dẫn đến những đột phá thực sự.

Khi tôi 27 tuổi, tôi chuyển đến Warsaw, Ba Lan để làm việc trong ngành công nghiệp truyền thông đang phát triển. Với kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực này ở New York, tôi rất hào hứng chia sẻ những gì mình đã học và tự tin rằng kiến thức và chuyên môn của tôi sẽ được đón nhận.

Nhưng thực tế lại không như mong đợi. Mỗi khi tôi bắt đầu giải thích cách hoạt động của một doanh nghiệp truyền thông, mọi người đều hỏi tôi, 'tại sao?' Điều này buộc tôi phải suy nghĩ lại và nhận ra rằng nhiều nguyên tắc tôi cho là hiển nhiên chỉ là những lối mòn. Mọi thứ không nhất thiết phải diễn ra theo cách đó và có thể được thực hiện theo nhiều cách khác.

Đó là khi tôi lần đầu nhận ra sức mạnh của câu hỏi. Như Warren Berger giải thích trong cuốn A More Beautiful Question, trong khi các câu trả lời thường kết thúc một cuộc thảo luận, các câu hỏi lại mở ra những cánh cửa mới và có thể dẫn đến những đột phá thực sự. Tuy nhiên, không phải câu hỏi nào cũng như nhau. Đặt câu hỏi hay là một kỹ năng cần được thực hành và nỗ lực học hỏi. Đây là cách để bạn bắt đầu.

Tại sao?

Khi còn trẻ, chúng ta thường đặt rất nhiều câu hỏi 'tại sao?'. Tại sao bầu trời lại có màu xanh? Tại sao chúng ta không thể bay như chim? Tại sao tôi phải đi ngủ đúng giờ? Những câu hỏi 'tại sao' giúp chúng ta hiểu rõ những điều cơ bản về thế giới. Tuy nhiên, khi lớn lên, chúng ta lại có xu hướng nghĩ rằng mình biết hết mọi thứ và ngừng chất vấn những giả định cơ bản.

Đó là tình huống tôi gặp phải khi lần đầu tiên đến Ba Lan. Tôi đã qua nhiều khóa đào tạo chuyên sâu và tự tin với những kiến thức mình có. Tôi tự hào về những gì đã học được và không nghi ngờ liệu chúng có thực sự đúng hay không. Trong khi đó, các đồng nghiệp người Ba Lan của tôi, từ sau 50 năm chủ nghĩa cộng sản, không bị ràng buộc bởi những ảo tưởng về kiến thức đó.

Khi nghiên cứu cuốn sách của mình, Mapping Innovation, tôi đã trò chuyện với hàng chục nhà cải cách hàng đầu thế giới và bất ngờ về tần suất những đột phá bắt đầu từ câu hỏi 'tại sao?'. Ví dụ, Jim Allison, một nhà miễn dịch học nổi tiếng, người đã mất người thân vì ung thư, đã tự hỏi tại sao hệ miễn dịch của chúng ta không tấn công các khối u.

Câu hỏi 'tại sao?' có thể khó chịu vì hiếm khi có câu trả lời dễ dàng và thường dẫn đến nhiều câu hỏi hơn. Có một kỹ thuật gọi là 5 Whys được thiết kế để khám phá các vấn đề gốc rễ. Tuy nhiên, nếu muốn vượt qua các giả định cơ bản, bạn cần bắt đầu bằng cách hỏi 'tại sao?'.

Chuyện gì xảy ra nếu?

Hỏi 'tại sao?' có thể giúp chúng ta nhận ra những cơ hội mới, còn câu hỏi 'Điều gì xảy ra nếu' có thể dẫn dắt chúng ta đến những hướng đi mới và mở ra những cánh cửa mới. Einstein nổi tiếng với những thí nghiệm tư duy này. Việc hỏi 'Điều gì sẽ xảy ra nếu tôi cưỡi trên một tia sét?' đã dẫn đến thuyết tương đối hẹp và câu hỏi 'Điều gì sẽ xảy ra nếu tôi ở trong thang máy không gian?' đã dẫn đến thuyết tương đối rộng.

Chúng ta thường có thể dùng câu hỏi 'Điều gì sẽ xảy ra nếu?' để tìm câu trả lời cho 'Tại sao?'. Ví dụ, sau khi Jim Allison tự hỏi tại sao hệ miễn dịch không tấn công khối u, ông ấy tiếp tục với câu hỏi, 'Điều gì sẽ xảy ra nếu hệ miễn dịch thực sự tấn công khối u, nhưng lại dừng lại quá sớm?'

Điều đó đã dẫn ông đến một hướng đi hoàn toàn mới. Ông bắt đầu thử nghiệm điều chỉnh phản ứng miễn dịch và đạt được những kết quả đáng kinh ngạc. Cuối cùng, ông đã giành giải Nobel cho vai trò của mình trong việc tạo ra lĩnh vực liệu pháp miễn dịch ung thư mới. Tất cả bắt đầu vì ông có thể tưởng tượng ra những khả năng mới với câu hỏi 'Điều gì sẽ xảy ra nếu?'.

Một cách khác để sử dụng câu hỏi 'Điều gì sẽ xảy ra nếu?' là loại bỏ hoặc thêm các ràng buộc. Ví dụ, chúng ta có thể tự hỏi, 'Điều gì sẽ xảy ra nếu không cần lo lắng về chi phí?' hoặc 'Điều gì sẽ xảy ra nếu chỉ tính phí khách hàng một nửa so với hiện tại?' Câu hỏi 'Điều gì sẽ xảy ra nếu?' thường giúp chúng ta nhận ra những khả năng mà trước đây chưa nghĩ đến.

Làm thế nào?

Dù câu hỏi 'Tại sao?' và 'Điều gì sẽ xảy ra nếu?' mở ra cơ hội mới, cuối cùng chúng ta đều phải trả lời câu hỏi 'Làm thế nào?'. Câu hỏi 'Làm thế nào?' có thể đặc biệt khó vì câu trả lời thường liên quan đến những kiến thức, nguồn lực và khả năng mà chúng ta chưa có.

Câu hỏi 'Làm thế nào?' đòi hỏi sự hợp tác nhiều hơn về cơ bản.

Ví dụ, với vai trò giám đốc nghiên cứu tại Eli Lilly, Alph Bingham bắt đầu tự hỏi tại sao một số vấn đề hóa học mãi không được giải quyết. Ông nhận thấy khi còn học cao học, 20 người trong lớp sẽ có 20 cách tiếp cận khác nhau cho một vấn đề, nhưng trong ngành, các nhà khoa học thường làm việc đơn lẻ. Là một người hâm mộ Linux từ lâu, ông ấn tượng với cách hàng nghìn tình nguyện viên tạo ra và cải tiến phần mềm phức tạp cạnh tranh với sản phẩm độc quyền. Ông bắt đầu nghĩ, 'Điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta làm như Linux, nhưng kèm theo phần thưởng?' Ông tin rằng nếu nhiều người hỏi 'Làm thế nào?' hơn, ông có thể giải quyết nhiều vấn đề hơn. Kết quả là Innocentive ra đời vào tháng 6 năm 2001 với 21 vấn đề, nhiều vấn đề đã tồn tại từ nhiều năm. Dù số tiền thưởng nhỏ trong ngành dược - 20.000 đến 25.000 đô la - cuối năm đó, một phần ba các vấn đề đã được giải quyết. Đó là một thành công lớn.

Rõ ràng rằng nếu có nhiều thách thức hơn trên trang web sẽ thu hút nhiều người giải quyết hơn, vì vậy, họ bắt đầu mời thêm các công ty khác vào nền tảng này. Khi kết quả cải thiện, họ thậm chí mời cả đối thủ cạnh tranh đăng thử thách. Ngày nay, Innocentive có hơn 100.000 người giải quyết giúp xử lý hàng trăm vấn đề khó khăn mà ngay cả những công ty thông minh nhất cũng không giải được.

Xây dựng Văn hóa Đặt câu hỏi

Khi tôi lần đầu đến Ba Lan, tôi đã sẵn sàng để đưa ra mọi câu trả lời, vì đó là điều tôi được đào tạo. Ngành truyền thông ở New York đã tồn tại lâu và mọi thứ đều được cho là ổn thỏa. Hãy tuân theo mô hình, tôi được bảo thế, và bạn sẽ thành công. Đó là lý do tại sao những câu hỏi từ các đồng nghiệp mới làm tôi rất ngạc nhiên.

Tuy nhiên, khi tôi bắt đầu tự hỏi bản thân, tôi nhận ra cơ hội ở khắp mọi nơi. Khi tôi đi du lịch và làm việc ở nhiều quốc gia, tôi thấy rằng ở mỗi nơi, mọi người điều hành doanh nghiệp theo cách hoàn toàn khác nhau nhưng đều tin rằng cách của họ là 'đúng'. Và hầu hết không thấy việc đặt câu hỏi về cách làm của mình là cần thiết.

Đó là lý do tại sao hầu hết mọi người không thể đổi mới. Trong quá trình nghiên cứu Mapping Innovation, tôi nhận thấy rằng những người cải tiến xuất sắc nhất không phải là những người thông minh nhất hoặc thậm chí không phải là những người làm việc chăm chỉ nhất, mà là những người luôn tìm kiếm những vấn đề mới để giải quyết. Họ luôn đặt ra những câu hỏi mới, và đó là cách họ khám phá ra những điều mới mẻ.

Để thúc đẩy sự đổi mới, chúng ta cần xây dựng văn hóa đặt câu hỏi. Chúng ta cần hỏi “tại sao” mọi thứ được thực hiện theo cách chúng được thực hiện, “điều gì sẽ xảy ra nếu” chúng ta chọn con đường khác và “làm thế nào” để mọi thứ có thể được thực hiện theo cách khác. Nếu không khám phá, bạn sẽ không tìm ra điều mới, và nếu không thể tìm ra điều mới, bạn sẽ không thể sáng tạo. Khi bạn ngừng sáng tạo, con đường phát triển sẽ bị ngưng trệ.