[ToMo] Tri Nhận Hướng Đặc Trưng (Perceptual Sets) Trong Tâm Lý Học

Tri nhận hướng muốn ám chỉ việc nhìn nhận mọi thứ theo một cách cụ thể nhất. Nói một cách khác, chúng ta thường có xu hướng tập trung vào các khía cạnh cụ thể của một vật thể hoặc tình huống mà bỏ qua các chi tiết khác.

Tri nhận hướng là gì?

Về nhận thức của chúng ta về thế giới xung quanh, bạn có thể nói rằng những gì bạn thấy bằng mắt là sự thật. Tuy nhiên, sự thật là, nghiên cứu cho thấy cách chúng ta nhìn nhận thế giới bị ảnh hưởng mạnh mẽ (và chứa đựng các định kiến) bởi các trải nghiệm trong quá khứ, kỳ vọng, động lực, niềm tin, cảm xúc và thậm chí là văn hóa của chúng ta.

Ví dụ, hãy suy nghĩ về lần cuối cùng bạn tham gia vào một khóa học mới. Liệu bạn đã có bất kỳ kỳ vọng nào từ đầu mà có thể ảnh hưởng đến trải nghiệm của bạn trong khóa học này không? Nếu bạn nghĩ rằng đây là một khóa học tẻ nhạt trước đó, bạn có khả năng cảm thấy chán chường hơn trong khóa học này?

tri nhận hướng

Khuynh Hướng Nhìn Nhận Cơ Bản Là Một Khuynh Hướng Nhìn Nhận Mọi Thứ Chỉ Theo Một Cách Nhận Định.

Khuynh Hướng Nhận Thức Có Thể Tác Động Cách Chúng Ta Giải Thích Và Phản Hồi Với Thế Giới Xung Quanh Và Có Thể Bị Ảnh Hưởng Bởi Một Số Yếu Tố Khác Nhau.

Vậy Chính Xác Khuynh Hướng Nhìn Nhận Là Gì, Tại Sao Nó Xảy Ra, Và Nó Ảnh Hưởng Đến Cách Chúng Ta Nhìn Nhận Thế Giới Xung Quanh Như Thế Nào?

Cách Khuynh Hướng Nhìn Nhận Hoạt Động

Những Nhà Tâm Lý Học Định Nghĩa Khuynh Hướng Nhận Thức Như Thế Nào?

“Nhận Thức Cũng Có Thể Bị Ảnh Hưởng Bởi Sự Kỳ Vọng, Động Cơ, Và Sở Thích Của Mỗi Cá Nhân. Thuật Ngữ Khuynh Hướng Nhìn Nhận Này Đề Cập Đến Khuynh Hướng Nhìn Nhận Các Sự Vật Hoặc Tình Huống Từ Một Khung Tham Chiếu Nhất Định,” Tác Giả Sandra Hockenbury Giải Thích Trong Quyển Sách Khám Phá Tâm Lý Học.

Khuynh Hướng Nhận Thức Đôi Khi Có Thể Khá Hữu Ích. Chúng Thường Giúp Chúng Ta Đưa Ra Những Kết Luận Khá Chính Xác Về Những Gì Tồn Tại Trên Thế Giới Xung Quanh Chúng Ta. Trong Những Trường Hợp Chúng Ta Cảm Thấy Mình Sai, Chúng Ta Thường Phát Triển Những Khuynh Hướng Nhìn Nhận Mới Chính Xác Hơn.

Đôi Khi Khuynh Hướng Nhận Thức Của Chúng Ta Có Thể Dẫn Chúng Ta Đi Sai Hướng.

Ví Dụ, Nếu Bạn Vốn Rất Hứng Thú Với Tàu Bay Quân Sự, Một Đám Mây Hình Thành Một Cách Kì Lạ Ở Đằng Xa Có Thể Bị Hiểu Nhầm Là Do Một Hạm Đội Máy Bay Chiến Đấu Phản Lực Vừa Mới Vụt Qua.

Trong Một Thí Nghiệm Minh Họa Xu Hướng Này, Những Người Tham Gia Được Giới Thiệu Với Các Từ Không Hợp Pháp (Không Được Chấp Nhận Bởi Người Bản Ngữ), Như Sael. Những Người Đã Được Bảo Rằng Họ Sẽ Đọc Những Từ Liên Quan Đến Thuyền Thì Đọc Từ Đó Thành “Sail” (Cánh Buồm) Trong Khi Những Người Được Bảo Rằng Họ Sẽ Đọc Những Từ Liên Quan Đến Động Vật Thì Đọc Từ Đó Thành “Seal” (Hải Cẩu).

Quy Trình Từ Trên Xuống (Top-Down Processing)

Khuynh Hướng Nhìn Nhận Là Một Ví Dụ Điển Hình Cho Quy Trình Từ Trên Xuống. Trong Quy Trình Này, Sự Nhận Thức Bắt Đầu Bằng Những Thứ Chung Nhất Và Di Chuyển Đến Những Thứ Cụ Thể Nhất. Sự Nhận Thức Như Thế Chịu Ảnh Hưởng Nặng Nề Bởi Sự Kỳ Vọng Và Kiến Thức Đã Có.

Nếu Chúng Ta Kỳ Vọng Thứ Gì Đó Xuất Hiện Theo Một Cách Nhất Định, Chúng Ta Càng Có Khả Năng Nhận Thức Chúng, Dựa Theo Sự Kỳ Vọng Của Chúng Ta.

Sơ Đồ Nhận Thức (Schema—Một Cơ Cấu Của Nhận Thức Trong Đầu Của Chúng Ta Giúp Tổ Chức Và Giải Thích Các Thông Tin), Khuôn Mẫu, Và Những Khái Niệm Đã Có Sẵn Trong Tâm Trí Thường Hướng Dẫn Những Khuynh Hướng Nhìn Nhận. Ví Dụ, Mọi Người Có Một Sơ Đồ Nhận Thức Rất Nhạy Dành Cho Khuôn Mặt, Khiến Việc Nhận Dạng Những Khuôn Mặt Quen Thuộc Trong Thế Giới Xung Quanh Chúng Ta Dễ Dàng Hơn. Nó Cũng Có Nghĩa Rằng Khi Chúng Ta Nhìn Vào Một Hình Ảnh Mơ Hồ, Chúng Ta Rất Có Thể Thấy Đó Là Một Khuôn Mặt Hơn Là Một Loại Vật Thể Nào Khác.

Các Nhà Nghiên Cứu Cũng Đã Phát Hiện Ra Khi Nhiều Đối Tượng Xuất Hiện Trên Cùng Một Màn Hình, Khuynh Hướng Nhìn Nhận Thường Sẽ Khiến Chúng Ta Bỏ Sót Những Đối Tượng Được Thêm Vào Sau Khi Xác Định Cái Đầu Tiên. Ví Dụ, Những Nhân Viên An Ninh Sân Bay Có Thể Phát Hiện Một Chai Nước Trong Túi Nhưng Sau Đó Lại Bỏ Sót Việc Cái Túi Còn Chứa Một Cây Súng.

Những Yếu Tố Ảnh Hưởng

Dưới Đây Là Các Ví Dụ Về Những Yếu Ảnh Hưởng

- Động Lực Có Thể Đóng Vai Trò Quan Trọng Đối Với Khuynh Hướng Nhìn Nhận Và Cách Chúng Ta Giải Thích Thế Giới Xung Quanh. Nếu Chúng Ta Đang Cổ Vũ Cho Đội Thể Thao Yêu Thích Của Mình, Chúng Ta Có Thể Có Động Lực Để Cho Rằng Những Thành Viên Của Đối Thủ Là Hung Hãn, Yếu Ắt Hoặc Bất Tài. Trong Một Thí Nghiệm Cổ Điển, Các Nhà Nghiên Cứu “Bỏ Đói” Những Người Tham Gia Trong Vài Giờ. Sau Đó Khi Họ Được Xem Những Hình Ảnh Mơ Hồ, Những Người Đã Bị Bỏ Đói Có Xu Hướng Cao Hơn Trong Việc Giải Thích Những Hình Ảnh Đó Là Những Vật Thể Liên Quan Đến Thức Ăn. Bởi Vì Họ Đói, Họ Có Nhiều Động Lực Hơn Thể Xem Xét Hình Ảnh Theo Một Cách Nhất Định.

- Sự Kỳ Vọng Cũng Đóng Một Vai Trò Quan Trọng. Nếu Chúng Ta Mong Đợi Mọi Người Cử Xử Theo Những Cách Nhất Định Trong Những Tình Huống Nhất Định, Những Kỳ Vọng Này Có Thể Ảnh Hưởng Cách Chúng Ta Nhận Thức Những Người Này Và Vai Trò Của Họ. Một Trong Những Thí Nghiệm Cổ Điển Về Tác Động Của Sự Kỳ Vọng Lên Khuynh Hướng Nhìn Nhận Bao Gồm Việc Cho Những Người Tham Gia Xem Một Chuỗi Số Hoặc Chữ Cái. Sau Đó, Những Người Tham Gia Được Xem Một Hình Ảnh Mơ Hồ Có Thể Được Giải Thích Là Số 13 Hoặc Chữ B. Những Người Đã Xem Những Chữ Số Có Xu Hướng Thấy Số 13, Trong Khu Những Người Trước Đó Đã Xem Những Chữ Cái Thì Có Xu Hướng Coi Nó Là Chữ B.

- Văn Hóa Cũng Ảnh Hưởng Cách Chúng Ta Nhận Thức Con Người, Vật Thể, Và Tình Huống. Bằng Một Cách Đáng Ngạc Nhiên, Những Nhà Nghiên Cứu Đã Tìm Ra Rằng Con Người Từ Những Nền Văn Hóa Khác Nhau Thường Nhận Thức Những Góc Nhìn Và Depth Cues (Những Tín Hiệu Thị Giác Giúp Người Quan Sát Nhận Thức Về Độ Sâu, Khoảng Cách) Một Cách Khác Nhau.

- Cảm Xúc Có Thể Có Một Ảnh Hưởng Mãnh Liệt Lên Cách Chúng Ta Nhận Thức Thế Giới Xung Quanh. Ví Dụ, Nếu Chúng Ta Tức Giận, Chúng Ta Thường Có Thể Nhận Thấy Sự Thù Địch Nơi Người Khác. Một Thí Nghiệm Chứng Minh Rằng Khi Mọi Người Liên Kết Một Kí Tự Vô Nghĩa Với Những Cú Giật Điện Nhẹ, Họ Trải Qua Những Phản Ứng Tâm Lý Đối Với Kí Tự Đó Thậm Chí Khi Nó Được Giới Thiệu Như Một Thông Điệp Ẩn.

- Thái Độ Cũng Có Thể Có Một Sự Ảnh Hưởng Mạnh Mẽ Lên Sự Nhận Thức. Trong Một Thí Nghiệm, Gordon Allport Chứng Minh Rằng Định Kiến Có Thể Ảnh Hưởng Lên Cách Con Người Phân Loại Một Cách Nhanh Chóng Những Chủng Tộc Người Khác Nhau.

Ví Dụ Thực Tế Trong Cuộc Sống

Các Nhà Nghiên Cứu Đã Cho Thấy Rằng Khuynh Hướng Nhìn Nhận Có Thể Có Một Sự Ảnh Hưởng Mạnh Mẽ Lên Cuộc Sống Hằng Ngày.

Trong Một Thí Nghiệm, Những Trẻ Em Thích Khoai Tây Chiên Pháp Hơn Khi Chúng Được Đựng Trong Túi Của McDonald, Thay Vì Một Chiếc Túi Trắng Trơn.

Như Đã Được Đề Cập Trước Đó, Khuynh Hướng Nhận Thức Khuôn Mặt Mạnh Đến Nỗi Nó Thật Sự Khiến Chúng Ta Thấy Những Khuôn Mặt Ở Những Nơi Chẳng Có Khuôn Mặt Nào Cả.

Lời Kết

Như Bạn Có Thể Thấy, Nhận Thức Không Chỉ Đơn Giản Là Vấn Đề Nhìn Thấy Những Gì Trong Thế Giới Xung Quanh Chúng Ta.