Tổng hợp bài tập Chủ đề 3: Ôn tập về thơ

Lý thuyết và bài tập thơ

Lý thuyết

1. Khái quát về lý thuyết thơ

2. Tóm tắt nội dung chính của các tác phẩm

Đề bài

Câu 1: Đọc đoạn trích dưới đây và trả lời các câu hỏi:

Hương thơm che giấu người thơm

Cần cù làm việc thì sẽ có áo cơm cửa nhà

Lu mì theo ý người khác

Một khi đã là khúc gỗ, khó mà có công dụng gì

Tôi nghe câu chuyện cổ một cách lặng lẽ

Những lời dạy của cha ông đều vì hướng đến tương lai

Truyền thống về cây trầu cau đậm đà

Mảnh trầu đỏ thắm nặng tình người sâu đậm

Sẽ trôi qua cuộc đời của tôi

Bao nhiêu thời gian nữa sẽ trôi đi xa xôi

Nhưng những câu chuyện cổ trên thế gian này

Vẫn mãi mới mẻ, sáng sủa trong lòng người.

(Trích từ Chuyện cổ nước mình, của Lâm Thị Mỹ Dạ)

a. Xác định cách biểu đạt chính trong đoạn trích trên

b. Những câu chuyện cổ nào được đề cập từ đoạn trích trên?

c. Trong các dòng thơ sau, “Người thơm” được tác giả nhắc đến là ai?

“Thị thơm thị giấu người thơm

Chăm làm thì sẽ có áo cơm cửa nhà”

d. Em hiểu thế nào về nội dung của hai dòng thơ:

“Đào cày theo ý người khác

Sẽ thành khúc gỗ chẳng ra việc gì?”

Câu 2: Đọc văn bản Việt Nam quê hương ta của Nguyễn Đình Thi và trả lời các câu hỏi:

a. Ghi nhớ lòng bài thơ Việt Nam quê hương ta

b. Chỉ ra thể thơ của bài thơ Những cánh buồm

c. Chỉ ra các biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong đoạn trích em vừa ghi?

d. Phân tích nội dung chính của đoạn trích trên, có ý kiến viết: “Nhân vật trữ tình trong bài thơ là những người anh hùng trong gian khó vẫn luôn kiên cường, nhẫn nại, làm nên vẻ đẹp của đất nước muôn đời”. Hãy chỉ ra lỗi sai trong diễn đạt của ý kiến trên.

Câu 3: Ghi nhớ lòng bài thơ Những cánh buồm và trả lời các câu hỏi:

a. Xác định thể thơ của bài thơ Những cánh buồm

b. Chỉ ra cách thức biểu đạt chính của bài thơ

c. Tóm tắt nội dung chính của bài thơ

d. Đánh giá giọng điệu và hình ảnh được sử dụng trong bài thơ

Câu 4: Những vẻ đẹp nào của quê hương được thể hiện liên tục trong bốn bài ca dao trong văn bản Những câu hát dân gian về vẻ đẹp quê hương? Tác giả dân gian thể hiện tình cảm gì với quê hương, đất nước?

Câu 5: Xác định tình cảm của tác giả đối với quê hương được thể hiện qua bài thơ Hoa bím. Sau đó, viết đoạn văn thể hiện cảm xúc của em về bài thơ.

Câu 6: Từ văn bản Đánh thức trầu, em hãy viết về mối liên kết giữa thiên nhiên và con người

Câu 7: Viết cảm nhận về 3 câu thơ cuối của bài thơ Mây và sóng.

Hướng dẫn giải

Câu 1:

Phương pháp:

Đọc vào kĩ văn bản Chuyện cổ nước mình và cho biết cảm nhận của em

Lời giải chi tiết:

a. Phương thức biểu đạt chính của đoạn trên là: biểu cảm

b. Những chuyện cổ tích nào được đề cập trong đoạn trên là:

- Truyện cổ tích Tấm Cám

- Truyện cổ tích về việc đặt cây giữa đường

- Truyện về nguồn gốc của cây Trầu Cau

c.

- Trong truyện cổ tích Tấm Cám, “người thơm” đề cập đến người cha hiền lành và nhân từ

- Cũng có thể hiểu “người thơm” là những người tốt bụng và hiền lành trong cuộc sống

d. Hai hàng thơ ám chỉ những người thiếu chính kiến, luôn tuân theo ý kiến của người khác và không đạt được kết quả tích cực.

Câu 2:

Phương pháp:

Ôn lại kiến thức về bài thơ Việt Nam quê hương ta

Lời giải chi tiết:

a. Ghi nhớ lòng bài thơ:

Việt Nam đất nước ơi

Bát ngát biển lúa đồng trời thật đẹp hơn

Đàn cò bay liệng lẹng

Mây mù che phủ đỉnh Trường Sơn sớm chiều

Quê hương biết bao thân yêu

Bao nhiêu đời đã chịu nhiều đau thương

Gương mặt vẻ vạc in sâu

Gái trai cùng một chiếc áo nâu phai màu

Đất nghèo dưỡng những anh hùng

Chìm trong huyền bí lửa nước vùng đất hùng cường

Đánh đuổi kẻ thù xuống đất đỏ

Thả chiếc súng gươm, trở lại nhân từ như ngày xưa

Việt Nam đất trời nắng ấm

Hoa thơm, trái ngọt, bốn mùa xanh tươi

Mắt đen cô gái lấp lánh

Yêu ai, yêu bền chặt tình thủy chung

Đất của trăm nghề, của trăm vùng

Khách từ xa đến, lạ lùng tìm hiểu

Tay người như có phép màu

Trên cành tre cũng dệt nên nghìn bài thơ

b. Thể thơ của bài thơ Việt Nam quê hương ta là thể thơ lục bát

c. Cách nghệ thuật được sử dụng:

- Sử dụng phép so sánh: Tay người như có phép màu

- Sử dụng phép nói quá: Chìm trong dòng máu lửa, đất nước nâng đỡ đứng lên

d. Phân tích 'Nhân vật trữ tình trong bài thơ là những người anh hùng trong gian khó vẫn luôn kiên cường, nhẫn nại, làm nên vẻ đẹp của đất nước muôn đời' có sai ở chỗ đã hiểu sai về bản chất của nhân vật trữ tình. Nhân vật trữ tình không phải là nhân vật được miêu tả trong tác phẩm mà là nhân vật bộc lộ những cảm xúc, tình cảm trong tác phẩm. Trong đoạn trích trên, nhân vật trữ tình là một người yêu nước, tự hào với vẻ đẹp của đất nước.

Câu 3:

Phương pháp:

Ôn lại nội dung của văn bản Những cánh buồm

Lời giải chi tiết:

Hạnh phúc thuần khiết:

Hai người cha và con đi trên bãi cát, dưới ánh mặt trời sáng chói và biển xanh biếc. Bóng dài của cha lung linh, con lại toàn tâm toàn ý. Sau cơn mưa dầm đã, cát trở nên mịn màng hơn, biển trong xanh hơn. Cha dẫn con bước dưới ánh mai hồng, lòng con tràn đầy niềm vui. Con bỗng nắm tay cha và nhẹ nhàng hỏi: “Cha ơi, tại sao ở xa kia chỉ thấy biển và trời, không thấy nhà, cây cối, hoặc người ở đó?” Cha mỉm cười và vuốt đầu con nhỏ: “Khi theo đuổi ước mơ, chúng ta sẽ đi đến những nơi xa xôi. Sẽ có nhà, cây cỏ, và vẫn là quê hương của chúng ta. Cha chưa bao giờ đặt chân đến đó.” Cha lại dẫn con đi trên bãi cát trắng, nắng ấm ôm lấy vai. Cha nhìn xa xa về phía chân trời. Con lại chỉ vào cánh buồm trắng và nói nhẹ: “Cha ơi, con muốn mượn cánh buồm để đi xa!” Lời của con như tiếng sóng thì thầm, hoặc như tiếng trái tim cha từ quá khứ xa xăm. Lần đầu tiên trước biển cả bao la, cha gặp lại chính mình trong giấc mơ của con.

Biểu hiện chân thành:

Phương thức diễn đạt chính: biểu cảm

Nội dung cốt lõi: Trong bài thơ, hai cha con thể hiện tình cảm và ước mơ của họ khi muốn khám phá những vùng đất xa xôi. Điều này được thể hiện qua cuộc trò chuyện của họ khi cùng nhau đi dạo bên bờ biển.

Bài 4:

Phương thức thực hiện:

Đọc lại bốn bài ca dao và xác định điểm tương đồng giữa chúng.

Giải thích chi tiết:

- Bốn bài ca dao đã thể hiện sự đẹp của tự nhiên, con người, lịch sử, và văn hóa của từng vùng miền.

- Tác giả đã thể hiện tình cảm yêu quê, tự hào về quê hương thông qua hình ảnh, từ ngữ, và biện pháp nghệ thuật trong từng bài ca dao.

Bài 5:

Phương thức thực hiện:

Đọc lại bài thơ và nhận biết cách tác giả thể hiện tình cảm.
Giải thích chi tiết:

      Bài thơ 'Hoa bìm' của tác giả Nguyễn Đức Mậu là một tác phẩm về vẻ đẹp giản dị, gắn bó với quê hương. Tác giả thể hiện tình cảm yêu quê, tự hào về quê hương thông qua việc tái hiện kí ức tuổi thơ, những hình ảnh đời thường. Bằng cách này, ông thể hiện sự nhớ nhà sâu sắc và mong muốn trở về quê nhà.

Những cành hoa bìm rung rinh

Màu tím của hoa đưa tôi về tuổi thơ

       Câu thơ đầu tiên mở ra hình ảnh đẹp, gần gũi và yên bình của làng quê Việt Nam với hoa bìm tím, gần gũi và thân thương. Tác giả không chọn những loài hoa phức tạp như lan, hồng, hoa mai, mà lại chọn hoa bìm mọc ven đường, giản dị. Vì đó là nơi gần gũi, thân thuộc, chứa đựng những kỷ niệm đẹp của tuổi thơ trong mỗi đứa trẻ nông thôn Việt Nam. Là nơi có chuồn chuồn ớt lơ ngơ đậu hờ trên nhành gai ươm hồng, mảnh vườn đầy nắng với cây hồng trĩu quả ngọt ngào ru êm cho buổi trưa mùa hè yên bình. Là cánh diều tuổi thơ, là bến nước, con thuyền và những con côn trùng hát bản đồng ca cho tuổi thơ thêm vui. Tất cả được cảm nhận và tái hiện qua đôi mắt trong veo của nhà thơ về một thời thơ ấu êm đềm đã qua bên hoa bìm tím. Cuối bài thơ, tác giả đặt ra một câu hỏi không lời giải “Mười năm chốn cũ, em chưa hẹn về…?”. Dường như tác giả muốn nhắc nhớ ai đó về những kỷ niệm tuổi thơ êm đềm để rồi đặt ra câu hỏi cuối bài, tại sao người cũ vẫn chưa trở về. Qua những hình ảnh được mô tả, nhà thơ tái hiện vẻ đẹp yên bình của làng quê đồng thời thể hiện tình yêu thầm lặng đối với quê hương, và sự trân trọng những kỷ niệm bình yên của mình.

Bài 6:

Phương thức thực hiện:

Ôn lại kiến thức về thể loại cổ tích

Lời giải chi tiết:

Thiên nhiên là nguồn sống, là bạn đồng hành của con người. Dù không biết nói nhưng thiên nhiên vẫn âm thầm dành cho chúng ta sự sống và sự phát triển. Tình yêu của con người dành cho thiên nhiên đã được thể hiện qua nhiều tác phẩm văn học như câu chuyện về cậu bé trong bài 'Đánh thức trầu'. Cậu bé không chỉ đơn thuần coi trầu là một vật thể, mà còn coi trầu như một người bạn, một đồng đội tâm tình. Cuộc sống sẽ tươi đẹp hơn nếu chúng ta biết yêu thương và trân trọng thiên nhiên như cậu bé trong câu chuyện. Hiện nay, việc phá hủy thiên nhiên đang gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho cuộc sống của chúng ta. Hãy nhớ rằng bảo vệ thiên nhiên cũng là bảo vệ chính bản thân và cuộc sống trên trái đất này. Chúng ta cần nâng niu và bảo vệ thiên nhiên, để mỗi mầm xanh và dòng nước luôn được sống trong sự trân trọng và yêu thương của con người.

Bài 7:

Phương thức thực hiện:

Đọc kỹ 3 câu thơ cuối và chia sẻ cảm nhận của bạn

Lời giải chi tiết:

Tác phẩm tham khảo:

Con như là một đợt sóng và mẹ là bến bờ đầy kỳ lạ,

                          Con lăn, lăn, lăn mãi rồi sẽ cười vang vỡ tan vào lòng mẹ.

                        Không ai biết mẹ con ta ở chốn nào trên thế gian này'.

Câu thơ “Con là sóng và mẹ là bến bờ kỳ lạ” là một câu thơ sâu sắc, chứa đựng nhiều triết lý. Mẹ là điểm tựa cho con, nơi con tìm về khi cần. Khi “con cười vang vỡ tan vào lòng mẹ” chính là lúc hạnh phúc nhất của mẹ. Vì vậy, khi con vui vẻ, mẹ cũng cảm thấy hạnh phúc. Bài thơ sử dụng hình ảnh của sóng và bến bờ để diễn đạt về tình cảm thân thiết giữa mẹ và con, cùng những kỷ niệm tuổi thơ đẹp đẽ. Đây là một tác phẩm trong sáng, đầy tình cảm của Ta-go về thời thơ ấu. Yêu thiên nhiên, sống vui vẻ và hiếu thảo là những nét đặc trưng của tuổi thơ. Em bé trong bài thơ được miêu tả rất âu yếm và yêu thương mẹ của mình.