Tổng hợp bài tập Chủ đề 4: Ôn tập truyền thuyết

Lý thuyết và bài tập về truyền thuyết

Lý thuyết cơ bản

1. Lý thuyết cơ bản về truyền thuyết

2. Tóm tắt nội dung chính của các văn bản

Yêu cầu

Câu 1: Đọc đoạn văn sau và trả lời các câu hỏi:

“Sơn Tinh không bao giờ sợ hãi. Thần sử dụng phép màu để di chuyển từng đồi, dịch chuyển từng dãy núi, xây dựng thành lũy đất, ngăn chặn dòng nước lũ. Nước sông dâng lên bao nhiêu, đồi núi cao lên bấy nhiêu. Hai bên chiến đấu rất dữ dội suốt mấy tháng, nhưng cuối cùng Sơn Tinh vẫn giữ vững và sức mạnh của Thủy Tinh đã cạn kiệt. Thần Nước buộc phải rút quân.”

a. Đoạn văn trên được trích từ tác phẩm nào?

b. Đoạn văn trên được kể theo góc nhìn thứ mấy?

c. Xác định cách diễn đạt chính của đoạn văn trên là gì?

d. Trong câu: “Thần sử dụng phép kỳ diệu bốc từng quả đồi, dời từng dãy núi, xây dựng thành đồng bằng, ngăn chặn dòng nước lũ.” có những cụm động từ nào?

e. Đề cập ngắn gọn nội dung của đoạn văn trên.

Câu 2: Truyền thuyết Sơn Tinh, Thủy Tinh mang ý nghĩa gì?

Câu 3: Đọc đoạn văn và trả lời các câu hỏi sau:

“Thủy Tinh sau này không thể có vợ, ghen tuông đến mức dẫn quân đến tấn công để cướp Mị Nương. Thần gọi mưa, kêu gió, tạo ra cơn giông bão làm rung chuyển cả đất trời. Nước lụt ngập ruộng đồng, nước tràn nhà cửa, nước dâng lên đỉnh đồi và sườn núi. Thành Phong Châu như được nổi lên như một biển nước. Sơn Tinh không bao giờ sợ hãi. Thần sử dụng phép màu để di chuyển từng đồi, dịch chuyển từng dãy núi, xây dựng thành đồng bằng để ngăn chặn dòng nước lũ. Nước sông dâng lên cao bấy nhiêu, đồi núi cao lên bấy nhiêu. Hai bên chiến đấu dữ dội suốt nhiều tháng, nhưng cuối cùng Sơn Tinh vẫn kiên cường và sức mạnh của Thủy Tinh đã cạn kiệt. Thần Nước buộc phải rút quân.”

(Sơn Tinh, Thủy Tinh)

a. Đoạn văn trên mô tả sự kiện gì?

b. Mỗi nhân vật đại diện cho sức mạnh nào?

Câu 4: Viết một đoạn văn (khoảng 150 chữ) thể hiện cảm nhận của bạn về nhân vật Sơn Tinh

Câu 5: Đọc đoạn văn dưới đây và thực hiện các yêu cầu sau:

“Lúc ấy có kẻ thù Ân xâm nhập vào biên cương nước ta. Thế lực của kẻ thù mạnh mẽ, vua lo sợ, vì thế đã gửi sứ giả đi khắp nơi tìm kiếm người tài giỏi để cứu nước. Một đứa bé nghe thấy tiếng rao, bất ngờ nói: “Mẹ hãy mời sứ giả vào đây”. Sứ giả đến, đứa bé nói: “Ông hãy trở về báo với vua, mua cho tôi một con ngựa sắt, một cái roi sắt và một tấm áo giáp sắt, tôi sẽ đánh bại đám kẻ thù này”. Sứ giả vừa kinh ngạc, vừa vui mừng, liền vội vàng trở về báo với vua. Vua đã truyền cho thợ mộc làm việc hết sức để chuẩn bị những vật mà cậu bé đã yêu cầu.”

a. Xác định cách diễn đạt chính của đoạn văn trên.

b. Đoạn văn trên được trích từ tác phẩm nào? Nhân vật chính là ai?

c. Ý nghĩa của chi tiết: “Lời nói đầu tiên của đứa bé là lời nói yêu cầu đi đánh đuổi kẻ thù” là gì?

Câu 6: Đọc đoạn văn dưới đây và trả lời các câu hỏi:

“Kẻ thù đã tiến đến chân núi Trâu. Tình hình quốc gia rất nguy, mọi người đều hoảng sợ. Lúc đó, sứ giả mang theo ngựa sắt, roi sắt, áo giáp sắt tới. Đứa bé đứng dậy, vươn vai một cái, bỗng trở thành một anh hùng to lớn, cao hơn trường, trang trọng và oai nghiêm. Anh hùng bước lên và vỗ vào hông ngựa. Ngựa rống lên vang vọng suốt mấy tiếng. Anh hùng mặc áo giáp, cầm roi, nhảy lên ngựa. Ngựa phun lửa, anh hùng thúc ngựa phi thẳng đến nơi có kẻ thù, đánh giết hết từ đội này sang đội khác, kẻ thù chết như cỏ. Bỗng roi sắt gãy. Anh hùng bèn nhổ những cụm tre bên đường quất vào kẻ thù. Kẻ thù tan tác. Đám quân tàn phá đấu nhau, chạy trốn, anh hùng đuổi theo đến chân núi Sóc. Khi đến đó, một mình, một con ngựa, anh hùng lên đỉnh núi, cởi áo giáp sắt bỏ lại và rồi cả anh cùng ngựa đều bay lên trời.”

a. Đoạn văn trên được trích từ tác phẩm nào? Tác phẩm đó thuộc thể loại gì?

b. Xác định người kể và cách diễn đạt chính của đoạn văn trên.

c. Chi tiết: “Đứa bé đứng dậy, vươn vai một cái bỗng trở thành một anh hùng to lớn, cao hơn trường, trang trọng và oai nghiêm” mang ý nghĩa gì?

d. Mô tả nội dung chính của đoạn trích trên.

Câu 7: Viết một đoạn văn ngắn giới thiệu về nhân vật Thánh Gióng

Câu 8: Qua truyện Thánh Gióng, em cảm thấy như thế nào về tinh thần yêu nước của nhân dân ta khi đất nước bị xâm lược từ bên ngoài.

Hướng dẫn giải

Câu 1: 

Phương pháp:

Đọc kỹ đoạn trích

Lời giải chi tiết:

a. Đoạn trích được lấy từ tác phẩm Sơn Tinh, Thủy Tinh

b. Đoạn trích trên được kể theo ngôi thứ ba

c. Phương pháp chính: tự sự

d. Có tổng cộng 4 cụm động từ:

- Khoan hạ từng đồi

- Dịch chuyển từng dãy núi

- Xây dựng thành đồng bằng

- Ngăn chặn dòng nước lũ

e. Nội dung: Thể hiện sức mạnh vượt trội của Sơn Tinh trong trận chiến với Thuỷ Tinh

Câu 2: 

Phương pháp:

Đọc kỹ văn bản Sơn Tinh, Thuỷ Tinh

Lời giải chi tiết:

Truyền thuyết Sơn Tinh, Thủy Tinh mang ý nghĩa:

- Giải thích các hiện tượng tự nhiên lũ lụt hàng năm: Hành động của Thuỷ Tinh làm nước dâng cao gây ngập nhà cửa, ruộng đồng, làng mạc, gây nên nhiều hậu quả cho đời sống của nhân dân, dịch bệnh hoành hành, mất mùa,... chính là hiện tượng lũ lụt xảy ra hàng năm ở nước ta, đặc biệt ở vùng đồng bằng và duyên hải. Để phòng chống, đối phó với thiên tai này, nhân dân phải xây dựng đê xây đập, xây dựng nhà cửa kiên cố, thu hoạch mùa màng trước khi lũ đến.

- Thể hiện ước mơ chế ngự thiên nhiên của người Việt: Bởi bão lụt, thiên tai khi đến mang theo nhiều hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng lớn không chỉ cho nhân dân mà còn kinh tế của đất nước nên việc dự báo trước thời tiết để đưa ra biện pháp phòng chống hiệu quả, làm giảm những thiệt hại gây, đồng thời kết hợp với việc bảo vệ môi trường để tránh những biến đổi khí hậu là cần thiết.

Câu 3: 

Phương pháp:

Đọc kỹ đoạn trích

Lời giải chi tiết:

a. Đoạn trích mô tả sự kiện Sơn Tinh chiến đấu với Thuỷ Tinh

b.

- Sơn Tinh là biểu tượng của sức mạnh nhân dân chống lại thiên tai (Thần phước)

- Thủy Tinh đại diện cho hiện tượng thiên tai tàn khốc (Thần hưng)

Câu 4: 

Phương pháp:

Đọc kỹ đoạn trích

Lời giải chi tiết:

a. Đoạn trích kể về cuộc chiến giữa Sơn Tinh và Thủy Tinh

b.

- Sơn Tinh là biểu tượng của sức mạnh nhân dân chống lại thiên tai (Thần phước)

- Thủy Tinh đại diện cho hiện tượng thiên tai tàn khốc (Thần hưng)

Câu 5: 

Phương pháp:

Đọc kỹ đoạn trích, chú ý sự kiện được đề cập

Lời giải chi tiết:

a. Phương thức biểu đạt chính: tự sự

b. Đoạn văn trích từ tác phẩm Thánh Gióng

Nhân vật chính trong truyện là Thánh Gióng

c. Ý nghĩa chi tiết: “Lời nói đầu tiên của cậu bé là lời nói đòi đi đánh giặc”

- Ca ngợi ý thức đánh giặc, cứu nước trong hình tượng Gióng

- Ý thức đánh giặc cứu tạo cho người anh hùng những khả năng hành động khác thường, thần kỳ

- Trong thời bình, Gióng là biểu tượng của nhân dân, im lặng, không nói nhiều. Nhưng khi đất nước có kẻ thù xâm lược, họ đứng lên cứu nước

Câu 6: 

Phương pháp:

Đọc kỹ đoạn trích

Lời giải chi tiết:

a.

- Đoạn trích trên được lấy từ tác phẩm Thánh Gióng.

- Tác phẩm thuộc thể loại: truyền thuyết

b.

- Sử dụng ngôi kể thứ ba

- Phương thức biểu đạt chính: tự sự

c. Chi tiết: “Chú bé tỉnh giấc, đưa tay một cái bỗng biến thành một vị chiến sĩ vẻ cao hơn trượng, oai phong, lẫm liệt” mang ý nghĩa: thể hiện quan niệm của người xưa, người anh hùng cần phải có sức mạnh về thể chất để có đủ sức mạnh để chiến đấu và đánh bại kẻ thù.

d. Nội dung chính: Chiến sĩ (Thánh Gióng) ra trận đánh giặc, đánh bại giặc và bay lên trời.

Câu 7: 

Phương pháp:

Đọc kỹ đoạn trích, chú ý các chi tiết miêu tả Thánh Gióng

Lời giải chi tiết:

Thánh Gióng là biểu tượng anh hùng của dân tộc Việt Nam trong việc bảo vệ Tổ quốc, giữ gìn non sông. Gióng khi mới sinh đã ba tuổi nhưng vẫn chưa biết nói hay biết đi. Khi nghe tin giặc xâm lược, tinh thần yêu nước trong Gióng tỉnh dậy, biến cậu bé thành một người anh hùng mạnh mẽ và quyết tâm đánh đuổi giặc ngoại xâm. Sức mạnh phi thường của Gióng cũng là do tinh thần đoàn kết của nhân dân Việt Nam, mong muốn đánh đuổi giặc ra khỏi đất nước. Gióng còn thông minh khi sử dụng tre để đánh giặc, thể hiện sức mạnh kết hợp giữa con người và thiên nhiên. Ông đánh giặc với tâm trạng muốn đất nước yên bình, không mong muốn bất cứ thứ gì khác, điều này chứng tỏ Gióng là một anh hùng thực sự, sẵn sàng đấu tranh mà không ngại nguy hiểm. Gióng là hình tượng đích thực của anh hùng chống giặc ngoại xâm.

Câu 8: 

Phương pháp:

Đọc kỹ đoạn trích, cảm nhận về tinh thần yêu nước của các nhân vật trong truyện và liên hệ với thực tiễn.

Lời giải chi tiết:

Qua truyện Thánh Gióng, ta hiểu rằng dân Việt luôn tỏ ra một tinh thần yêu nước mạnh mẽ. Tinh thần này luôn sẵn có trong lòng mỗi người. Dù im lặng và bình thường nhưng khi đối mặt với giặc ngoại xâm, họ sẽ dũng cảm đứng lên để bảo vệ quê hương. Điều này rõ ràng qua việc Thánh Gióng, mặc dù đã ba tuổi nhưng chỉ khi biết đất nước đang gặp nguy hiểm, cậu bé mới nói lên lời yêu nước. Ngoài ra, ta cũng thấy rằng dân ta luôn đoàn kết để đối phó với mọi kẻ thù, vì đoàn kết là sức mạnh. Thể hiện qua việc dân làng cùng nhau góp gạo nuôi Gióng trong truyện. Ta tự hào và biết ơn về tinh thần yêu nước của dân tộc Việt Nam khi phải đối mặt với giặc ngoại xâm.