Tổng kết 

Shadow Banking (Ngân hàng Bóng Đêm) là thuật ngữ chỉ tập hợp các tổ chức trung gian tài chính phi ngân hàng (NBFIs) cung cấp các dịch vụ tương tự như ngân hàng truyền thống nhưng không tuân theo quy định và giám sát từ cơ quan quản lý tài chính. Shadow Banking là một trong những nguyên nhân chủ yếu tạo nên cuộc khủng hoảng tài chính năm 2007-2008 và thời kỳ suy thoái của thị trường tiền điện tử năm 2022. Hãy cùng Mytour khám phá về Shadow Banking qua bài viết dưới đây nhé!

Shadow Banking (Ngân hàng Bóng Đêm) là thuật ngữ chỉ tập hợp các tổ chức trung gian tài chính phi ngân hàng (Non-Bank Financial Institutions - NBFIs) cung cấp các dịch vụ tương tự như ngân hàng truyền thống nhưng không tuân theo các quy định và giám sát từ các cơ quan quản lý tài chính.

Một số ví dụ về NBFIs có thể là quỹ đầu tư mạo hiểm, công ty bảo hiểm, cửa hàng cầm đồ, tổ chức tài chính cho vay, cung cấp các sản phẩm phái sinh,... Thậm chí, các ngân hàng truyền thống cũng có thể thành lập các công ty con để thực hiện những hoạt động nằm ngoài tầm kiểm soát của các cơ quan quản lý tài chính.

Shadow Banking là một trong những nguyên nhân chính gây ra cuộc khủng hoảng tài chính năm 2007-2008 khi sự sụp đổ của các tổ chức như Lehman Brothers và American International Group (AIG) làm cho tình hình trở nên tồi tệ hơn. Ngoài ra, Shadow Banking cũng đóng góp vào việc tạo ra khoảng thời gian downtrend tồi tệ trong năm 2022 với sự sụp đổ của Terra-Luna, Celsius, Voyager, Three Arrows Capital và FTX.

Thị trường tài chính truyền thống

Lehman Brothers

Lehman Brothers là một ngân hàng đầu tư lớn thứ 4 tại Hoa Kỳ trước khi gặp khủng hoảng vào năm 2008. Sự suy thoái của Lehman Brothers bắt đầu từ năm 2003 - 2004, khi thị trường bất động sản ở Mỹ đang phát triển mạnh mẽ. Trong thời gian này, Lehman Brothers đã mua lại 5 công ty cho vay thế chấp cùng với BNC Mortgage và Aurora Loan Services. Từ đó, Lehman Brothers cung cấp các khoản vay Alt-A cho người vay mà không cần giấy tờ đầy đủ, sau đó chuyển chúng thành giấy nợ có tài sản đảm bảo (CDO). Bằng cách kết hợp CDO và MBS thành các gói trái phiếu, Lehman Brothers đã bán chúng cho nhà đầu tư.

Vào thời điểm đó, thị trường bất động sản ở Mỹ đang ở đỉnh cao, giá nhà liên tục tăng, giúp cho các sản phẩm tài chính của Lehman Brothers nhận được sự chú ý. Công ty đã ghi nhận lợi nhuận hàng năm tăng kỷ lục trong giai đoạn từ 2005 đến 2007. Đặc biệt, lợi nhuận ròng của Lehman Brothers vào năm 2007 là 4,2 tỷ USD trên doanh thu 19,3 tỷ USD. Vào tháng 02/2007, giá cổ phiếu của Lehman Brothers đạt mức kỷ lục là 86,18 USD mỗi cổ phiếu và giá trị vốn hóa thị trường lúc đó của công ty gần 60 tỷ USD.

Tuy nhiên, sự kiện xảy ra khi bong bóng bất động sản ở Mỹ 'phình to' và các khoản nợ thế chấp dưới chuẩn bắt đầu tăng lên mức cao nhất trong 7 năm. Do đó, giá trị của CDO giảm mạnh, khiến Lehman Brothers mất khoảng 20 tỷ USD chỉ trong thời gian ngắn. Ngoài ra, cổ phiếu của Lehman Brothers cũng giảm mạnh khi cuộc khủng hoảng tín dụng nổ ra vào tháng 08/2007 do sự thất bại của Bear Stearns - một quỹ đầu cơ dưới sự quản lý của Lehman Brothers.

Đối diện với tình hình tồi tệ đó, Lehman Brothers đã phát hành nhiều chứng khoán được bảo đảm bằng tài sản thế chấp và tích lũy danh mục đầu tư trị giá 85 tỷ USD, cao gấp 4 lần vốn chủ sở hữu của cổ đông. Tuy nhiên, việc sử dụng quá nhiều tài sản thế chấp với tỷ lệ đòn bẩy lên đến mức cao nhất là 31 đã khiến Lehman Brothers vỡ nợ và tuyên bố phá sản vào ngày 15/09/2008. Sự sụp đổ của Lehman Brothers đã làm dao động các thị trường tài chính toàn cầu và được xem là một trong những tác nhân quan trọng góp phần tạo nên cuộc khủng hoảng tài chính 2007-2008.

Bạn có thể tìm hiểu thêm về Lehman Brothers qua bài viết sau: Nhìn lại sự sụp đổ của ngân hàng Lehman Brothers và những bài học dành cho các nhà đầu tư Crypto

American International Group (AIG)

American International Group (AIG) là một công ty bảo hiểm và tài chính đa quốc gia của Mỹ. Trước khi xảy ra cuộc khủng hoảng tài chính 2007-2008, AIG đã cung cấp các sản phẩm hợp đồng hoán đổi rủi ro tín dụng (Credit Default Swap - CDS) và đồng thời đầu tư vào chứng khoán dựa trên nợ thế chấp.

Khi xảy ra cuộc khủng hoảng tài chính năm 2007-2008, AIG phải chịu những tổn thất từ việc đầu tư vào chứng khoán dựa trên nợ thế chấp và chi trả bồi thường bảo hiểm sản phẩm tài chính CDS của công ty. AIG bị giảm hạng tín dụng và yêu cầu bổ sung ký quỹ với các đối tác giao dịch. Điều này dẫn đến cuộc khủng hoảng thanh khoản vào ngày 16/09/2008 và khiến AIG đứng trước nguy cơ sụp đổ. Tuy nhiên, vụ phá sản của Lehman Brothers đã gây ra tác động quá lớn và buộc Chính phủ Hoa Kỳ phải can thiệp để ngăn chặn sự sụp đổ của AIG, vì công ty này cung cấp dịch vụ bảo hiểm và tài chính ở 130 quốc gia. Sự sụp đổ của AIG sẽ có tác động toàn cầu nghiêm trọng hơn nhiều so với Lehman Brothers.

Nhằm ngăn chặn sự sụp đổ và cung cấp điều kiện cho AIG để bổ sung thế chấp cho các đối tác giao dịch CDS, chính phủ Hoa Kỳ đã công bố việc thiết lập một quỹ tín dụng bảo đảm lên đến 85 tỷ USD cho AIG vay trong 2 năm. Trong đó, chính phủ Hoa Kỳ sẽ nắm giữ 79,9% cổ phần của công ty, với quyền đình chỉ cổ tức của các cổ phiếu ưu đãi và cổ phiếu phổ thông đã phát hành trước đó. Từ tháng 9/2008, AIG đã bắt đầu bán tài sản để trả nợ cho chính phủ. Tháng 5/2012, AIG đã bắt đầu ổn định và chính phủ Hoa Kỳ bắt đầu bán dần cổ phần của mình trong AIG. Mặc dù vẫn hoạt động ổn định, nhưng AIG vẫn được xem là một trong những tổ chức tài chính bóng tối tiêu biểu vì các sản phẩm mà công ty đã cung cấp trong quá khứ.

Tập đoàn GE Capital

GE Capital là một công ty tài chính và là một phần của Tập đoàn General Electric (GE) - một biểu tượng trong lịch sử công nghiệp của Mỹ. Dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch kiêm CEO Jack Welch trong hai thập kỷ từ năm 1981-2001, GE đã tiến hành 600 vụ thâu tóm và mỗi tháng trung bình GE lại mua thêm 2,5 công ty. Nhờ đó, GE đã mở rộng ra nhiều lĩnh vực kinh doanh, bao gồm cả lĩnh vực tài chính và GE Capital đã ra đời.

GE Capital là ngân hàng cho vay lớn thứ 5 tại Mỹ vào năm 2008. Khác với các ngân hàng truyền thống, GE Capital không thu tiền gửi từ khách hàng thông thường mà huy động vốn thông qua thương phiếu với lãi suất thấp và sau đó cho vay với lãi suất cao hơn. Vào năm 2008, GE Capital chiếm 4% tổng số thương phiếu ở Mỹ. Khi khủng hoảng tài chính năm 2007-2008 bùng nổ, GE Capital không thể thu tiền từ khách hàng vay mượn cũng như không có khả năng trả nợ. Đứng trước nguy cơ sụp đổ, GE Capital đã nhận được sự cứu trợ lớn lên đến 139 tỷ USD từ chính phủ để cứu vãn tình hình.

Trong những năm tiếp theo, họ đã bán gần như mọi thứ, bao gồm cả GE Appliances - một công ty trong lĩnh vực kinh doanh ban đầu là đồ gia dụng. Ngoài ra, GE cũng đã rút vốn khỏi nhiều khoản vay, bất động sản, cũng như NBC Universal, GE Plastics, GE Water và GE Capital. Ngày 26/6/2018, GE chính thức bị loại bỏ khỏi Chỉ số Dow Jones Industrial Average sau 111 năm tham gia, và đây được coi là một trong những tổ chức tài chính bóng tối tiêu biểu trên thị trường.

Thị trường tiền điện tử

Terra - Luna

Terra là một chuỗi khối được xây dựng bởi Terraform Labs với 2 loại token chính là LUNA và UST - đồng stablecoin sử dụng cơ chế Rebase giúp duy trì giá ổn định ở mức 1 USD bằng cách điều chỉnh lượng cung cấp của token. Mối quan hệ giữa 2 loại token này được mô tả như sau:

• Nếu giá UST > 1 USD: Hệ thống sẽ đốt LUNA với giá trị tương ứng vào thời điểm đó để phát hành thêm UST. Khi cung cấp tăng lên, UST sẽ tự động giảm về mức 1 USD.

• Nếu giá UST < 1 USD: Hệ thống sẽ đổi lại UST thành LUNA. Hành động này sẽ giảm cung cấp UST và đưa nó trở lại mức 1 USD. 

Giải pháp của Terra là sử dụng cơ chế tạo và đốt token để ổn định giá của stablecoin trong giao thức. Tuy nhiên, giải pháp này của Terra đang đối mặt với nhiều rủi ro về tính ổn định trong bối cảnh biến động của thị trường tiền điện tử.

Không khó hiểu khi mối liên kết giữa LUNA - UST chỉ tồn tại trong 1 tuần từ 08/05 đến 14/05/2022 nhưng đã gây ra sự biến mất của 400 tỷ USD vốn hóa và kích hoạt cuộc “khủng hoảng thanh khoản” lan rộng trên toàn thị trường tiền điện tử. Nhiều tổ chức lớn như Binance báo lỗ 1,6 tỷ USD, Galaxy Digital, Delphi Digital, Pantera Capital, Jump Crypto,...

Mặc dù Terra đã phải đối mặt với sự sụp đổ nhưng Do Kwon vẫn không chịu từ bỏ và tiếp tục ra mắt Terra 2.0 vào ngày 28/05/2022. Tuy nhiên, Do Kwon đã bị truy nã mạnh mẽ bởi nhiều quốc gia và bị bắt tại Montenegro sau 1 năm truy nã gay gắt vì cố gắng sử dụng hộ chiếu giả, phải đối mặt với hình phạt từ 3 tháng đến 5 năm tù. Với sự việc này, LUNA-UST trở thành một “vết nhơ” và Terraform Labs được xem là một Shadow Banking trong thị trường tiền điện tử. 

Bạn có thể tìm hiểu thêm về sự sụp đổ của LUNA-UST qua bài viết: Một năm nhìn lại: Còn gì sau sự sụp đổ của LUNA-UST? 

Tether

Vào cuối năm 2021, một số cơ quan quản lý tài chính trên toàn cầu đã bắt đầu bày tỏ mối lo ngại về stablecoin và cho rằng chúng có thể là một dạng shadow banking mới. Điều này đưa những tổ chức phát hành stablecoin trở thành một phần của mạng lưới Shadow banking, trong đó có Tether - công ty phát hành stablecoin USDT. Tether lưu trữ các khoản tiền gửi USD tại Deltec Bank - một ngân hàng đặt trụ sở tại Bahamas. Deltec Bank không được Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) hỗ trợ và USD mà họ lưu trữ được coi là eurodollar - USD được giữ trong các tài khoản tiền gửi có kỳ hạn tại các ngân hàng ngoài Hoa Kỳ, do đó không chịu sự giám sát của FED.

Về USDT, đây là stablecoin neo giá theo USD ngoài thực tế với tỷ lệ quy đổi 1:1, nhưng điều này chỉ đúng khi Tether có đủ USD để bảo đảm số lượng USDT phát hành. Tuy nhiên, đã có thời điểm Tether không thể duy trì mục tiêu 'Stablecoin 100% được bảo chứng bởi USD' hay chưa? Câu trả lời là có, vào tháng 5/2019, Tether đã tiết lộ rằng chỉ có 74% tổng cung của USDT được bảo chứng bằng tiền mặt là USD. Điều này đã trái ngược với cam kết trước đó của Tether khi tuyên bố rằng tất cả USDT đều được bảo chứng bằng USD. Kể từ đó, tài sản bảo chứng của USDT đã bao gồm thêm tín phiếu kho bạc Mỹ, thương phiếu, quỹ thị trường tiền tệ, tài sản cho vay và các khoản đầu tư khác.

Từ đây, có thể kết luận rằng khả năng USDT có thể quy đổi thành USD với tỷ lệ 1:1 hoàn toàn phụ thuộc vào số dự trữ USD và khả năng thanh khoản của Tether. Trong trường hợp Tether không đủ USD thực tế để trả cho tất cả người muốn rút tiền theo tỷ lệ quy đổi 1:1, người nắm giữ USDT sẽ không thể rút lại toàn bộ số tiền của họ. Mặc dù viễn cảnh USDT sụp đổ khó xảy ra, nhưng nếu xảy ra, sẽ gây thiệt hại lớn khi USDT là stablecoin lớn thứ hai sau Bitcoin và Ethereum.

Binance

Binance hiện là sàn giao dịch crypto lớn nhất với khối lượng giao dịch cao nhất trong các sàn CEX hiện tại dựa trên dữ liệu của CoinMarketCap và Coingecko. Sàn được sáng lập bởi Changpeng Zhao (CZ) và cung cấp nhiều sản phẩm và dịch vụ cho người dùng với 740 cặp coin/token. Với quy mô và dịch vụ hiện tại, câu hỏi đặt ra là: “Binance có phải là Shadow Banking lớn nhất trong thị trường crypto?”.

Xem xét Binance là Shadow Banking hoặc không phụ thuộc vào định nghĩa và tiêu chí của mỗi người. Tuy nhiên, Binance có một số đặc điểm tương tự với tổ chức Shadow Banking khi cung cấp các sản phẩm, dịch vụ tài chính rủi ro như Margin, hợp đồng tương lai, cho vay,... Binance đối mặt với vấn đề pháp lý từ SEC và CFTC cùng với nguy cơ bị kết án bởi Bộ Tư pháp Mỹ. Mặc dù vậy, các biện pháp phòng ngừa có thể được áp dụng bởi người dùng để đối phó với rủi ro tiềm ẩn từ Binance.

Một số KOL nước ngoài đã bàn tán về khả năng thanh toán của Binance đối với khoản vay thế chấp bằng BNB trên Venus. Tuy có thể là chiến lược PR từ các đối thủ cạnh tranh, nhưng cũng không loại trừ khả năng Binance đang đối diện với nguy cơ thực sự. Người dùng có thể chuyển tài sản sang các sàn CEX khác hoặc ví blockchain để đề phòng tình huống tồi tệ nhất. Nếu Binance sụp đổ, đây có thể là sự tái diễn của 'FTX 2.0' và là một Shadow Banking gây ra thiệt hại nặng nề nhất trong thị trường crypto.

FTX

FTX trước đây là một trong những sàn giao dịch crypto lớn nhất thế giới, nhưng đã sụp đổ vào tháng 11/2022, gây ra nhiều thiệt hại cho thị trường crypto. Sự sụp đổ của FTX bắt đầu từ việc Alameda Research cho vay 500 triệu USD cho Voyager Digital, một công ty cho vay crypto, rồi sau đó tuyên bố phá sản vào tháng 07/2022. Điều này khiến chuỗi sự kiện lan tỏa lên sàn FTX. Alameda Research và FTX được biết đến với mối liên kết chặt chẽ, dù chúng luôn khẳng định là hai thực thể độc lập.

Alameda Research bị ảnh hưởng bởi cuộc khủng hoảng thanh khoản sau khi Voyager phá sản, khiến các tổ chức crypto lớn khác cũng gặp khó khăn tài chính. Dù nắm giữ tài sản trị giá 15 tỷ USD, Alameda Research vẫn gặp khó khăn đến mức CEO FTX Sam Bankman-Fried phải giúp đỡ. Sam Bankman-Fried đã chuyển ít nhất 4 tỷ USD của FTX sang cho Alameda Research, thế chấp bằng token FTT và 7.6% cổ phần trên sàn giao dịch Robinhood.

Một phần trong số 4 tỷ USD này là tiền gửi của khách hàng. Thông tin cho biết Sam Bankman-Fried đã không thông báo cho lãnh đạo khác của FTX về việc hỗ trợ Alameda Research. Ngày 02/11/2022, CoinDesk rò rỉ bảng cân đối kế toán, cho thấy hầu hết tài sản 14.6 tỷ USD của Alameda là token FTT. CEO Alameda Research Caroline Ellison đã phản hồi rằng bảng cân đối kế toán này 'chưa đầy đủ', quỹ vẫn còn 10 tỷ USD tài sản chưa được ghi lại.

Tuy nhiên, điều này gây lo ngại về tình hình tài chính của Alameda Research và sau đó, CEO Binance CZ đã tuyên bố bán toàn bộ FTT đã nắm giữ kể từ khi 'sự thật đang dần được đưa ra ánh sáng'. FTX sau đó bị người dùng rút tiền và buộc phải ngừng xử lý rút tiền. Ngày 11/11/2022, FTX tuyên bố bảo hộ phá sản và kết thúc đế chế huy hoàng từng được xem là đối trọng lớn của Binance.

Thị trường tài chính truyền thống đã trải qua biến động lớn trong lịch sử.

Phát triển của Shadow Banking đã góp phần vào cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2007-2008.

Chính sách cứu trợ và điều chỉnh tài khóa sau cuộc khủng hoảng tài chính không thể ngăn chặn được sự lan rộng của tác động tiêu cực.

Thị trường tiền điện tử đang phát triển mạnh mẽ.

Shadow Banking là một trong những nguyên nhân chính gây ra sự suy giảm nghiêm trọng của thị trường tiền điện tử trong năm 2022.

Sự sụp đổ của FTX và Alameda Research đã gây ra tổn thất lớn cho nhiều quỹ đầu tư hàng đầu như Sequoia Capital và Galaxy Digital.

Shadow Banking vẫn tồn tại và hoạt động đến ngày nay với cả ưu và nhược điểm của nó.

Ưu điểm

Shadow Banking cung cấp nhiều lựa chọn hơn về sản phẩm và dịch vụ so với các tổ chức tài chính truyền thống.

Shadow Banking xử lý nhanh chóng các nhu cầu của người dùng, thu hút và giữ chân họ một cách hiệu quả.

Người dùng chi trả ít chi phí hơn cho dịch vụ của Shadow Banking và có lợi nhuận cao hơn.

Shadow Banking mang lại cơ hội sinh lời cao hơn so với các sản phẩm tài chính truyền thống.

Nhược điểm

Shadow Banking thiếu sự kiểm soát chặt chẽ của cơ quan tài chính, có nguy cơ gây ra sự sụp đổ hệ thống tài chính và lan truyền rủi ro đến toàn cầu.

Shadow Banking thường không minh bạch trong hoạt động và cung cấp thông tin không đầy đủ về rủi ro, tăng nguy cơ xảy ra các vấn đề tài chính không mong muốn.

Tính không ổn định và liên kết phức tạp trong Shadow Banking có thể ảnh hưởng và lan rộng đến toàn bộ hệ thống tài chính.

Shadow Banking là nguyên nhân chủ yếu của cuộc khủng hoảng tài chính năm 2007-2008 và thời kỳ suy giảm của thị trường crypto năm 2022.

Shadow Banking vẫn tồn tại và hoạt động, mang theo cả nhược điểm và ưu điểm. Hy vọng bạn đã nắm được thông tin liên quan và thành công trong thị trường này!