Top 10 Bệnh quan trọng cần được tiêm chủng ở người trưởng thành

Bệnh cảm cúm, hay còn được biết đến với tên gọi cúm, là một loại nhiễm trùng đường hô hấp được gây ra bởi các loại virus cúm. Bệnh xuất hiện đột ngột và thường kéo dài từ 7 đến 10 ngày. Đa số mọi người đều hồi phục hoàn toàn, nhưng đối với người già, trẻ em và những người có hệ miễn dịch suy giảm, cúm có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng, thậm chí dẫn đến tử vong. Hiện nay, có nhiều loại virus cúm nguy hiểm đang lan truyền rộng rãi, chẳng hạn như H5N1, H1N1, H7N9... Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 10-15% dân số mỗi năm mắc cúm, với tỷ lệ tử vong ước tính từ 250.000 đến 500.000 người. Dịch cúm A/H1N1 năm 2009 đã làm hàng trăm người tử vong ở nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Theo khuyến nghị của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật Hoa Kỳ (CDC), tất cả mọi người nên được tiêm vắc xin phòng cúm hàng năm, đặc biệt là trước thời kỳ cúm bùng phát. Vì vậy, việc đưa gia đình đi tiêm phòng cúm là hết sức quan trọng để bảo vệ sức khỏe. Ở Việt Nam, đỉnh điểm của mùa cúm thường là vào tháng 3-4 và tháng 9-10 hàng năm. Đề xuất tiêm phòng gia đình vào những khoảng thời gian này. Việc tiêm vắc xin phòng cúm cần được thực hiện mỗi năm một lần, do thời gian miễn dịch trung bình chỉ kéo dài một năm. Ngoài ra, các loại virus gây cúm cũng thay đổi mỗi năm, và thành phần của vắc xin chống cúm thường được điều chỉnh để phù hợp với các chủng virus xuất hiện trong từng giai đoạn. Hiệu quả của loại vắc xin này dao động từ 70-90%, và hầu như không có tác dụng phụ.

Viêm gan siêu vi B (viết tắt là viêm gan B) là một bệnh lý phổ biến và đang là mối quan tâm nghiêm trọng về sức khỏe cộng đồng trên toàn cầu. Nếu không tiêm phòng, nhiễm viêm gan B có thể dẫn đến xơ gan, ung thư gan và thậm chí là tử vong. Ở Việt Nam, có 1 người nhiễm viêm gan B trong mỗi 8 người. Viêm gan B thường được gọi là kẻ giết người âm thầm. Bệnh do virus viêm gan B gây ra, thường không có triệu chứng rõ ràng, đa phần bệnh nhân không có dấu hiệu gì và vẫn hoạt động bình thường, chỉ phát hiện khi thực hiện xét nghiệm máu ngẫu nhiên.

Những dấu hiệu tiêu biểu của viêm gan B như đau ở phía dưới cạnh phải của xương sườn, da và mắt chuyển sang màu vàng, cảm giác mệt mỏi, mất khẩu phần, buồn nôn, tiêu chảy, đau đầu... thường không xuất hiện hoặc chỉ xuất hiện khi bệnh đã phát triển nặng. Do đó, để phát hiện sớm và xác định liệu mình có nhiễm virus viêm gan B hay không, việc kiểm tra sức khỏe định kỳ và thực hiện các xét nghiệm máu là giải pháp tốt nhất. Viêm gan siêu vi B có thể dẫn đến viêm gan mãn tính, xơ gan, ung thư gan. Việc phòng ngừa bệnh này thường được thực hiện qua chuỗi 5 mũi tiêm để kích thích sự miễn dịch của cơ thể trong nhiều năm.

Bệnh thủy đậu là một bệnh truyền nhiễm trên da do virus Varicella Zoster (VZV) gây ra. Các triệu chứng ban đầu bao gồm các nốt nước trên da và niêm mạc, sốt cao, suy nhược, và mệt mỏi. Bệnh lây lan rất nhanh chóng, trực tiếp từ người này sang người khác và có thể gây ra đợt dịch nếu không kiểm soát kịp thời. Thủy đậu có thể hoàn toàn khỏi sau 1 - 2 tuần với sự điều trị và chăm sóc đúng đắn. Tuy nhiên, nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách, bệnh có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm như viêm não, viêm màng não, viêm phổi.

Người đã từng mắc bệnh thủy đậu rất hiếm khi tái phát bệnh, vì cơ thể sẽ tự tạo miễn dịch. Tuy nhiên, virus Varicella Zoster (VZV) vẫn tồn tại trong hệ thống thần kinh và có thể tái phát gây bệnh zona khi hệ miễn dịch suy giảm. Mặc dù có thể điều trị đơn giản, nhưng một số trường hợp vẫn dẫn đến hậu quả khó lường. 'Phòng bệnh hơn chữa bệnh', do đó, việc tiêm vắc xin thủy đậu là cần thiết. Loại vắc xin này được làm từ virus sống giảm độc lực, mang lại hiệu quả từ 85 - 95%.

HPV được coi là nguyên nhân hàng đầu gây ra các bệnh lây truyền qua đường tình dục. Có nhiều chủng virus HPV khác nhau và không phải tất cả đều gây ra bệnh nghiêm trọng. Một số chủng chỉ gây mụn ở khu vực sinh dục và hậu môn. Những chủng nguy hiểm có thể xâm nhập và gây bệnh trong cơ quan sinh dục, dẫn đến ung thư ở cổ tử cung, hậu môn và các bộ phận sinh dục khác. Có hơn 40 chủng virus HPV gây bệnh tại khu vực sinh dục và hậu môn, trong đó có 15 chủng có nguy cơ cao (chủng 16 và 18), có thể dẫn đến ung thư từ cổ tử cung đến hậu môn và các bộ phận sinh dục khác. Các chủng ít nguy hiểm hơn có thể gây ra mụn ở bàn chân (đặc biệt là lòng bàn chân), mụn ở khu vực sinh dục. Một số trường hợp, sau khi quan hệ tình dục với người nhiễm bệnh, mụn mới xuất hiện sau vài tuần đến vài tháng.

HPV (Human Papilloma Virus) chỉ xuất hiện ở những người đã có quan hệ tình dục - con đường lây truyền chủ yếu. Do đó, việc tiêm phòng HPV để phòng ngừa các bệnh như sùi mào gà, nhiễm trùng đường tiết niệu, đặc biệt là ung thư cổ tử cung, là biện pháp hiệu quả nhất hiện nay. Vaccine nên được tiêm cho người từ 11 đến 26 tuổi. Ở phụ nữ, nên tiêm cho bé gái từ 11 - 12 tuổi và có thể sử dụng cho phụ nữ 26 tuổi chưa được tiêm vaccine hoặc chưa đủ liều khi nhỏ. Ở nam giới, vaccine nên tiêm cho bé trai từ 11 - 12 tuổi và cũng có thể sử dụng cho nam giới 21 tuổi chưa được tiêm vaccine hoặc chưa đủ liều khi nhỏ. Vaccine cũng được đề xuất cho nam giới 26 tuổi nếu có quan hệ đồng giới hoặc hệ miễn dịch suy giảm.

Viêm não Nhật Bản là bệnh truyền nhiễm cấp tính, do virus viêm não Nhật Bản thuộc nhóm B họ Togaviridae, giống Flavivirus gây ra. Kích thước của virus là 15 - 22 - 50 nanomet, loại virus không chịu nhiệt và có thể tồn tại trong thời gian lên đến vài năm ở trạng thái đông lạnh. Muỗi là nguồn lây nhiễm chủ yếu, hút máu từ động vật mang mầm bệnh rồi truyền sang người. Viêm não Nhật Bản thường có ổ dịch tự nhiên ở khắp nơi.

Sau giai đoạn ủ bệnh, virus viêm não Nhật Bản xâm nhập vào não và gây phù não. Bệnh khởi phát đột ngột với triệu chứng sốt cao, đau đầu, đau bụng, buồn nôn và nôn. Các dấu hiệu khác có thể bao gồm: cứng cổ, tăng cường cơ bắp, rối loạn vận động mắt, mất ý thức và phản xạ gân xương tăng. Hiện nay, có vắc xin phòng bệnh viêm não Nhật Bản. Biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất là tiêm ngừa đầy đủ và theo lịch trình. Lưu ý, tiêm 2 mũi vắc xin hiệu quả trên 80%, tiêm 3 mũi vắc xin hiệu quả 90% - 95% trong khoảng 3 năm.

Viêm màng não mủ là tình trạng viêm nhiễm các khoang dưới nhện do vi khuẩn sinh mủ. Chẩn đoán và điều trị kịp thời là quan trọng để giảm di chứng và nguy cơ tử vong. Sử dụng kháng sinh là phương pháp chính trong điều trị, nhưng việc này cũng đầy thách thức do cần vượt qua hàng rào máu não. Nhiều loại vi khuẩn có thể gây ra viêm màng não mủ, và tần suất mắc phụ thuộc vào nhiều yếu tố bao gồm tuổi và sức đề kháng cơ thể.

Việc điều trị viêm màng não mủ là phức tạp do thuốc phải vượt qua hàng rào máu não. Viêm màng não mủ là một tình trạng cấp cứu, cần được điều trị sớm và tích cực. Việc tiêm phòng vaccine chống viêm màng não mủ tập trung vào 3 loại vi khuẩn gây bệnh: não mô cầu, phế cầu, Haemophilus Influenzae.

Uốn ván là một bệnh cấp tính nguy hiểm, có thể dẫn đến tử vong, do ngoại độc tố (Tetanus exotoxin) của vi khuẩn uốn ván (Clostridium tetani) phát triển tại vết thương trong điều kiện yếm khí. Vi khuẩn này thường sống trong đất và phân ngựa. Bệnh có thể xảy ra khi vi khuẩn xâm nhập cơ thể qua vết thương trên da. Uốn ván có thể xuất hiện bất kỳ thời điểm nào trong năm và là nguyên nhân tử vong phổ biến ở nhiều khu vực đang phát triển.

Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới, hàng năm có khoảng 500.000 trẻ sơ sinh tử vong do uốn ván ở các nước đang phát triển. Tỷ lệ tử vong có thể lên đến 80% ở trẻ sơ sinh. Việc tiêm Vaccine uốn ván cho phụ nữ mang thai là biện pháp quan trọng và hiệu quả để phòng tránh uốn ván sơ sinh cho cả mẹ và con. Vaccine giúp mẹ sản xuất kháng thể, bảo vệ cả thai nhi trước khi chúng chào đời.

Viêm phổi là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp dưới, có thể ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi. Nguyên nhân phổ biến nhất là nhiễm trùng vi khuẩn, đặc biệt sau khi đã mắc bệnh virus đường hô hấp. Bệnh thường biểu hiện bằng sốt, ho đờm và đau ngực. Đối với người lớn tuổi, triệu chứng có thể không rõ ràng, làm tăng khó khăn trong việc chẩn đoán và điều trị.

Bệnh viêm phổi đang gây ảnh hưởng lớn trên toàn thế giới, đặc biệt là ở các nhóm người dễ bị tổn thương (trẻ dưới 5 tuổi và người trên 75 tuổi). Việc tiêm chủng đều đặn là biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất, giúp giảm tỷ lệ mắc và tử vong do bệnh viêm phổi. Tuy nhiên, việc này đang gặp khó khăn tại một số quốc gia do hạn chế về vaccine.

Bệnh zona thần kinh, hay còn gọi là bệnh Giời Leo, là kết quả của tái hoạt động của virus Herpes Zoster (Varicella-Zoster Virus hoặc VZV). Loại virus này là nguyên nhân của cả bệnh thủy đậu. Sau khi hồi phục từ bệnh thủy đậu, virus vẫn tồn tại ẩn lấp trong tế bào thần kinh. Khi hệ miễn dịch suy giảm, virus tái hoạt động và gây bệnh zona.

Virus lan truyền theo dây thần kinh, gây ra các đốm đỏ và đau rát trên da. Bệnh kéo dài khoảng 2 - 3 tuần và có thể tái phát. Vaccine phòng bệnh Zona đặc biệt dành cho người từ 60 tuổi trở lên. Mặc dù không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ mắc bệnh, nhưng vaccine giúp giảm nghiêm trọng, đồng thời giảm nguy cơ biến chứng và thời gian mắc bệnh. Vaccine này được sản xuất từ virus sống giảm độc lực và chỉ cần tiêm 1 liều duy nhất trên cánh tay.

Quai bị là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus quai bị (Mumps virus), thuộc họ Paramyxoviridae. Virus có khả năng tồn tại ngoài cơ thể trong khoảng 30 - 60 ngày ở nhiệt độ 15 - 200C và bị tiêu diệt ở nhiệt độ trên 560C hoặc dưới tác động của các chất diệt khuẩn. Bệnh lây nhiễm qua đường hô hấp và thường lây nhiễm nhất vào 2 ngày trước khi xuất hiện triệu chứng hoặc 6 ngày sau khi các triệu chứng biến mất. Virus được truyền từ người bệnh sang người khỏe qua nước bọt hoặc dịch tiết mũi họng chứa virus khi người bệnh hắt hơi, hoặc nói chuyện...

Bệnh quai bị thuộc nhóm bệnh truyền nhiễm cấp tính, do một loại siêu virus trong họ Paramyxoviridae gây ra. Triệu chứng thường gồm sốt, sưng và đau ở một hoặc nhiều tuyến nước bọt, đặc biệt là tuyến nước bọt mang tai. Hơn 80% trường hợp xảy ra ở trẻ em dưới 15 tuổi, đặc biệt phổ biến ở trẻ từ 6 - 10 tuổi. Người lớn cũng có nguy cơ mắc bệnh nếu chưa được tiêm phòng trước đó. Hiện nay, không có thuốc đặc trị cho bệnh quai bị, và việc tiêm vaccine phòng bệnh quai bị thường kết hợp với phòng sởi và rubella (Trimovax, MMR).