Top 10 Sa mạc độc đáo thế giới bạn cần khám phá

Vùng Nam Cực hay còn gọi là châu Nam Cực, không chỉ là một sa mạc lớn mà còn là một trong những nơi đặc biệt nhất trên hành tinh. Đây không phải là một sa mạc cát khô cằn, nhưng thực tế lại là một sa mạc băng tuyết, với ánh mặt trời không bao giờ xuất hiện suốt cả năm. Lượng mưa ở đây cực kỳ thấp, chỉ 50mm mỗi năm, và nước xuất hiện dưới dạng tuyết, không phải dạng nước, tạo nên một môi trường cực kỳ khắc nghiệt và khan hiếm nước. Với diện tích khoảng 14 triệu km2, chủ yếu được phủ bởi lớp băng vĩnh hằng dày tới 1,6km, Vùng Nam Cực là ngôi nhà của nhiều loài động vật độc đáo như chim cánh cụt, hải cẩu, và nơi đóng quân của hàng nghìn nhà khoa học tham gia các cuộc nghiên cứu về môi trường sống và biến đổi khí hậu.

Đồng bằng cát Ả Rập là một vùng đất hoang sơ rộng lớn ở Tây Á. Khu vực này kéo dài từ Yemen đến vịnh Ba Tư và từ Oman đến Jordan và Iraq. Đây là một trong những đồng bằng cát lớn nhất thế giới, chiếm diện tích 2,33 triệu km². Nó là đồng bằng cát lớn thứ tư trên toàn cầu và lớn nhất ở châu Á. Tại trung tâm của đồng bằng cát này là Rub' al-Khali, một trong những khu vực cát liên tục lớn nhất trên thế giới. Khu vực này có nền văn hoá, ngôn ngữ và dân tộc đa dạng, với đạo Hồi là tôn giáo chủ đạo. Dân tộc chính ở khu vực này là người Ả Rập, và tiếng Ả Rập là ngôn ngữ chính của họ.

Đồng bằng cát nằm chủ yếu trên lãnh thổ của Ả Rập Xê Út, mở rộng sang Ai Cập (Sinai), miền nam Iraq và miền nam Jordan. Nó giáp ranh với 5 quốc gia và mở rộng đến Qatar ở phía tây vịnh Ba Tư. Ở phía đông, đồng bằng cát này bao phủ hầu hết tiểu vương quốc Abu Dhabi thuộc Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Rub' al-Khali trải dài từ Ả Rập Xê Út sang phía tây Oman và phía đông Yemen.

• Một hành lang địa thế cát, được gọi là sa mạc Ad-Dahna, nối sa mạc An-Nafud (65.000 km2) ở phía bắc của Ả Rập Xê Út đến Rub' Al-Khali ở phía đông nam.
• Vách đứng Tuwaiq là một khu vực dài 800 km, bao gồm các vách đá, cao nguyên và hẻm núi.
• Các vùng bằng phẳng muối mặn: Vùng cát lún Umm al Samim. Bãi cát Wahiba ở Oman: Một biển cát cô lập ven bờ biển phía đông.
• Sa mạc Rub' Al-Khali là một bồn trầm tích kéo dài theo trục tây nam-đông bắc ngang qua thềm Ả Rập, điểm cực nam vượt ra miền trung Yemen.
• Các đồng bằng sỏi hoặc thạch cao phủ cát và các đụn cát đạt đến chiều cao tối đa là 250 m.
• Các bãi cát chủ yếu là silicat, gồm 80-90% thạch anh và phần còn lại là fenspat.
• Đồng bằng cát Ả Rập có một số tài nguyên tự nhiên như dầu mỏ, khí đốt tự nhiên, phosphat và lưu huỳnh.

Đồng bằng cát Ả Rập có khí hậu cận nhiệt đới và nóng, tương tự như khí hậu của sa mạc Sahara ở Bắc Phi. Thực tế, đây là một phần của sa mạc Sahara mở rộng trên bán đảo Ả Rập. Khí hậu chủ yếu là nóng và khô, với ánh nắng mặt trời mạnh suốt cả năm.

Sahara (tiếng Ả Rập: الصحراء الكبرى‎, aṣ-Ṣaḥrāʾ al-Kubrā , có nghĩa là sa mạc lớn) là sa mạc lớn nhất trên Trái Đất và là hoang mạc lớn thứ ba (sau Châu Nam Cực và Bắc Cực) với diện tích hơn 9.000.000 km², gần bằng tổng diện tích của Hoa Kỳ và Trung Quốc. Sahara nằm ở phía bắc châu Phi và đã tồn tại khoảng 2,5 triệu năm.

Rợp bởi biển Đại Tây Dương ở phía Tây, dãy núi Atlas và Địa Trung Hải ở phía Bắc, Biển Đỏ (Hồng Hải) và Ai Cập ở phía Đông; Sudan và thung lũng sông Niger ở phía Nam. Đỉnh núi Emi Koussi, cao 3415 m so với mực nước biển, là điểm cao nhất trong sa mạc, thuộc dãy núi Tibesti phía Bắc nước Tchad. Trong thời kỳ băng hà, Sahara đã có điều kiện ẩm ướt hơn và là nơi sinh sống của nhiều loài động và thực vật. Tuy nhiên, hiện nay, ngoại trừ thung lũng sông Niger và một số khu vực như vùng cao nguyên phía Bắc gần Địa Trung Hải, Sahara không thích hợp cho canh tác.

Với diện tích tương đương Hoa Kỳ, nhưng chỉ có khoảng 2,5 triệu người sinh sống. Chủ yếu tập trung ở Ai Cập, Mauritanie, Maroc và Algérie. Các dân tộc chính bao gồm Tuareg, Ả Rập và các nhóm da đen như Tubu, Nubians, Zaghawa, Kanuri, Peul hoặc Fulani, Hausa và Songhai. Thành phố lớn nhất trong vùng là Cairo, thủ đô của Ai Cập nằm ở thung lũng sông Nin. Một số thành phố quan trọng khác bao gồm: Nouakchott thủ đô của Mauritanie, Tamanrasset Algérie, Timbuktu Mali, Agadez Niger, Ghat Libya và Faya Tchad.

Sa mạc Kalahari là một vùng sa mạc được phủ bởi cát, là nơi con người đã hoạt động từ thời đại xa xưa. Với lượng mưa thấp dưới 500mm và đôi nơi chỉ có 200mm, Sa mạc Kalahari đã được nhà khảo cổ học nghiên cứu về sự tồn tại của lửa từ cách đây 1 triệu năm. Diện tích của Sa mạc Kalahari là 930.000 km2. Lớn phần diện tích của Kalahari phủ bởi cát nâu đỏ và không có nguồn nước bề mặt lâu dài. Nước chảy theo các thung lũng khô, các vùng ngập nước theo mùa, và các lòng chảo cát rộng lớn như lòng chảo Makgadikgadi ở Botswana và lòng chảo Etosha ở Namibia.

Tuy nhiên, Kalahari không phải là một sa mạc hoàn toàn. Một số khu vực nhận được trên 250 mm mưa hàng năm và là nơi thích hợp cho sự phát triển của thực vật. Sa mạc chỉ thực sự khô cằn ở phía tây nam (dưới 175 mm mưa hàng năm), làm cho Kalahari trở thành một bức tranh sa mạc hóa thạch. Nhiệt độ mùa hè dao động từ 20 - 40°C, trong khi mùa đông Kalahari có khí hậu khô lạnh với sương muối về đêm. Nhiệt độ trung bình cuối mùa đông có thể giảm xuống dưới 0°C.

Sa mạc Gobi nằm trên lãnh thổ của Trung Quốc và Mông Cổ với diện tích 1,3 triệu km2. Gobi là một trong những sa mạc lớn nhất thế giới và là sa mạc rộng lớn nhất châu Á, đem đến nhiều cảnh đẹp hấp dẫn và trải nghiệm thú vị. Mùa hè, Gobi trở nên khắc nghiệt với nhiệt độ trên 40°C. Mặc dù thời tiết đôi khi khắc nghiệt, nhưng vẫn thu hút du khách muốn khám phá và trải nghiệm. Gobi nổi tiếng với cồn cát, đồng bằng sỏi và những ngọn núi đá hùng vĩ, tạo nên bức tranh thiên nhiên tuyệt vời.

Sa mạc Gobi có lượng mưa trung bình từ 50mm - 200mm và đặc biệt, đã hình thành mùa mưa và mùa khô. Nổi tiếng với thời tiết lạnh, đông nhiệt độ có thể xuống đến -40°C, phủ một lớp tuyết trắng trải dài trên sa mạc. Đối với những người muốn trải nghiệm độ cao, Gobi là điểm đến lý tưởng. Đây cũng là nơi khám phá hóa thạch của loài Khủng Long tuyệt chủng cách đây hàng nghìn năm.

Diện tích của sa mạc này là 647.000km vuông (250.000 dặm vuông), một vùng đất rộng lớn. Sa mạc Great Victoria phủ gần hết nước Úc, chủ yếu là cồn cát và hồ muối. Các đụn cát chủ yếu là cát đỏ từ phía Đông nước Úc, chuyển sang màu trắng khi di chuyển xuống phía Nam do trộn lẫn với cát từ các bãi biển.

Khu vực này có lượng mưa biến đổi khó dự đoán. Theo dõi từ năm 1890 đến 2005, lượng mưa trung bình khoảng 162mm mỗi năm. Với môi trường khắc nghiệt, sa mạc chủ yếu có các vùng đất của thổ dân, khu bảo tồn thiên nhiên hoặc đất trống, không có thành phố.

Một trong những mối đe dọa sinh thái lớn nhất là những chú lạc đà, được nhập khẩu từ Ấn Độ, Afghanistan và Ả Rập trong thế kỷ 19 để phục vụ di chuyển trong sa mạc. Ước tính có khoảng 750.000 con lạc đà hoang dã đang gây hậu quả lâu dài, sử dụng nguồn nước lớn và phá hủy cơ sở hạ tầng. Sa mạc Great Victoria là một phần của nước Úc, có nhiều dân tộc bản địa như Pitjantjatjara, Mirning và Kogara. Tuy nhiên, phần lớn diện tích vẫn hoang sơ vì khí hậu và địa hình khắc nghiệt. Có những khu vực rộng lớn được bảo tồn như Công viên Bảo tồn Mamungari.

Sa mạc Great Victoria rộng lớn, nhưng hãy khám phá sa mạc Patagonia với diện tích khổng lồ là 630.000km vuông (260.000 dặm vuông), thuộc về Argentina. Khu vực này kéo dài từ Đại Tây Dương đến dãy núi Andes, chủ yếu là vùng đồng bằng không cây (theo bách khoa toàn thư Britannica).

Giống như Thung lũng Chết ở California, sa mạc Patagonia nằm ở sườn ít mưa của dãy núi Andes. Khắc nghiệt ở đây không kém thung lũng chết. Lượng mưa trung bình hàng năm chỉ từ 160 đến 200mm.

Theo bà Susan Woodward, giáo sư địa lý sư danh dự tại Đại học Radford Virginia, môi trường khắc nghiệt ở đây chủ yếu do địa hình. Các khối không khí bị ép di chuyển vòng qua núi và các vùng trũng sâu, nâng cao nhiệt độ và giữ hơi nước. Ở sườn ít mưa của dãy núi, nước bốc hơi nhanh tạo nên môi trường sa mạc khô cằn.

Đồng bằng lớn hay Lõi nồi hấp (tiếng Anh: The Great Basin) là một khu vực rộng lớn và khô cằn ở phía tây của Hoa Kỳ. Ranh giới của nó phụ thuộc vào cách mà người ta định nghĩa nó. Định nghĩa phổ biến nhất là lõi nồi (hoặc lõi nồi) chứa nước liền kề. Nó nằm gần giữa dãy núi Wasatch ở Utah và Sierra Nevada và không có con đường tự nhiên nào dẫn ra biển. Do đó, nó là một lõi nồi kín đáo. Sa mạc Đồng Bằng Lớn được tạo hình bởi phạm vi của các loài thực vật đặc trưng và phủ lên một khu vực khá đặc biệt (nhỏ hơn). Vùng văn hóa Đồng Bằng Lớn là nơi sinh sống của một số bộ tộc Shoshonean, mở rộng rộng hơn về phía bắc và phía đông so với lõi nồi thủy văn. 'Vùng lõi nồi và dãy núi' là một khu vực địa lý dễ nhận biết nhất trong Đồng Bằng Lớn, nhưng nó mở rộng vào sa mạc Sonoran và sa mạc Mojave.

Đất hoang mạc Syria (tiếng Ả Rập: بادية الشام‎, Bādiyat al-Shām), hay còn được biết đến với tên gọi thảo nguyên Syria, thảo nguyên Jordania, hoặc Badia, là một vùng hoang mạc, bán hoang mạc và thảo nguyên rộng 500.000km vuông (200.000 dặm vuông Anh) tại Trung Đông. Nó chiếm 85% diện tích đất Jordan và 55% diện tích đất Syria. Vùng này nằm ở miền đông nam Syria, đông bắc Jordan, bắc Ả Rập Xê Út, và tây Iraq. Về phía nam, nó giáp ranh với hoang mạc Ả Rập. Đất đai trong khu vực chủ yếu là đá sỏi, và đôi nơi có wadi xen vào.

Hoang mạc Syria tiếp giáp với thung lũng Orontes và khu vực núi lửa Harrat al-Shamah về phía tây, cùng với dòng sông Euphrates về phía đông. Ở phía bắc, hoang mạc này giáp ranh với một vùng đồng cỏ tương đối phong phú hơn, trong khi về phía nam, nó kết nối với những khu vực hoang mạc của bán đảo Ả Rập.

Một số nguồn cho rằng hoang mạc Syria và hoang mạc Hamad là một thực thể duy nhất, trong khi số khác cho rằng Hamad chỉ là một phần của cao nguyên mạn nam, và số ít lại cho rằng Hamad là tên của toàn bộ khu vực, trong khi hoang mạc Syria chỉ là một phần ở phía bắc. Có nhiều phần của hoang mạc Syria được gọi theo tên riêng, như hoang mạc Palmyra và hoang mạc Homs. Trong ngôn ngữ của người Iraq, khu vực lớn phía đông hoang mạc Syria, nằm trong biên giới với Iraq, được gọi là 'hoang mạc miền Tây'. Một số loại cây phổ biến trong vùng bao gồm Salsola vermiculata, Stipa barbata, Artemisia herba-alba và Atriplex leucoclada. Hệ sinh thái tại đây đang phải đối mặt với những thách thức từ hạn hán, chăn thả gia súc, săn bắn và các hoạt động khác của con người. Một số loài động vật và thực vật bản địa đã biến mất. Ví dụ, loài hamster vàng có nguồn gốc từ hoang mạc Syria.

Chihuahua là một khu vực hoang mạc đặc biệt, nằm ở giữa biên giới Hoa Kỳ - Mexico, thuộc vùng trung tâm và phía bắc của cao nguyên Mexico. Đây là vùng đất chịu ảnh hưởng của dãy núi Sierra Madre Occidental ở phía Tây và Sierra Madre Oriental ở phía Bắc. Trải qua lãnh thổ của Trung và Nam tiểu bang New Mexico ở Hoa Kỳ, một phần của bang Texas về phía tây sông Pecos, và Đông Nam Arizona. Ở phía Mexico, Chihuahua bao gồm nửa phía bắc của bang Chihuahua, phần lớn ở Coahuila, phía Đông Bắc Durango, phần cực bắc Zacatecas và một phần nhỏ về phía tây Nuevo León. Với diện tích khoảng 362.000 km2 (139.769 sq mi), nó là sa mạc lớn thứ ba tại Tây Bán Cầu và lớn thứ hai ở Bắc Mỹ, chỉ sau hoang mạc Bồn Địa Lớn.

Các dãy núi lớn như Sierra Madre, Sierra del Carmen, dãy núi Organ, Franklin, Sacramento, Sandia - Manzano, Magdalena - San Mateo, Chisos, Guadalupe và dãy Davis tạo ra một không gian 'đảo bầu trời' với khí hậu lạnh, ẩm giữa sa mạc. Cả hai thảm thực vật rừng lá kim và lá rộng phát triển ở đây. Chihuahua có độ cao cao hơn so với hoang mạc Sonoran về phía tây, chủ yếu từ 600 - 675 m (1.969 - 5.495 ft). Do đó, khí hậu ở đây ôn hòa hơn một chút vào mùa hè (mặc dù nhiệt độ ban ngày vào tháng 6 thường dao động từ 35 đến 40°C, tương đương 95 đến 104°F). Mùa đông có thể từ ôn hòa đến khá lạnh, tùy thuộc vào độ cao và sự ảnh hưởng của gió bấc. Lượng mưa khá phong phú hơn so với các phần phía Nam của hoang mạc Bồn Địa Lớn, Sonoran và Mojave. Tuy nhiên, lượng mưa vẫn giữ ở mức thấp, khoảng 254 mm (10.0 in) mỗi năm, chủ yếu tập trung vào cuối mùa hè. Lượng mưa trung bình hàng năm của hoang mạc Chihuahua là 235 mm (9,3 in), dao động từ 150 - 400 mm (6 - 16 in). Gần hai phần ba của khu vực này có khí hậu khô cằn, với tổng lượng mưa hàng năm từ 225 đến 275 mm (8.9 và 10.8 in). Tuyết rơi ít, trừ khi ở các khu vực núi cao hơn. Có một số khu đô thị trong sa mạc này, với Ciudad Juárez là đô thị lớn nhất, có gần hai triệu dân. Tiếp theo là Chihuahua và Torreon. Ở Hoa Kỳ, El Paso, Las Cruces và Roswell là những thành phố quan trọng thuộc vùng sinh thái này. Trong khi đó, Albuquerque, Saltillo và Monterrey là các đô thị lân cận sa mạc Chihuahuan.

Theo Quỹ Quốc tế về Bảo vệ Thiên nhiên, Chihuahuan có thể được xem xét là hoang mạc đa dạng sinh học nhất trên thế giới, mặc dù sự giảm sút về đa dạng loài, chủ yếu do chăn thả gia súc. Nhiều loài bản địa đã chịu ảnh hưởng và bị thay thế bởi loài Larrea Tridentata. Đồng thời, sói Mexico (Canis lupus baileyi) - một loài từng phổ biến tại đây, hiện đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng.