1. Không có kì thi nào trong 3 năm học đầu tiên


2. Bữa trưa chuẩn hoá ở trường


3. Không cần người lao công trong trường


Trong hệ thống giáo dục Nhật Bản, việc mặc đồng phục không chỉ là nét đẹp của tuổi trẻ mà còn là một phần quan trọng của văn hóa học đường. Được xem là biểu tượng của sự kỷ luật và sự đoàn kết, đồng phục giáo sinh đã trở thành một trong những đặc trưng độc đáo của đất nước mặt trời mọc.
Không chỉ mang đến sự thống nhất và nhận diện, đồng phục còn góp phần tạo nên không khí học đường tích cực và kích thích tinh thần học tập. Khác với nhiều quốc gia khác, học sinh Nhật Bản thường xuyên chủ động tham gia vào quá trình duy trì sạch sẽ của lớp học và trường học nói chung.


Trong giáo dục Nhật Bản, ngoài các môn học thông thường, học sinh còn được dạy những giá trị văn hóa và nghệ thuật truyền thống đặc sắc của quốc gia. Điều này không chỉ giúp họ phát triển kiến thức mà còn tạo nên sự kết nối sâu sắc với văn hóa của mình, giữ gìn và truyền承 những giá trị truyền统 thống qua hàng thế hệ.


Học sinh Nhật Bản tham gia nhiều hoạt động ngoại khóa đa dạng như bơi lội, học tiếng Anh, khiêu vũ hip-hop, và nhiều khóa học khoa học, công nghệ, kỹ thuật, nghệ thuật và toán học. Chương trình giáo dục linh hoạt và đa dạng giúp họ phát triển không chỉ kiến thức mà còn kỹ năng sống, tạo nên thế hệ trẻ đa tài và sáng tạo.


Lịch học tập tại Nhật Bản bắt đầu vào tháng 4 và kết thúc vào tháng 3 năm sau, được chia thành 3 kỳ (một số trường chỉ có 2 kỳ). Buổi lễ khai giảng vào đầu tháng 4 không chỉ là dịp để các học sinh suy nghĩ về năm học mới mà còn là cơ hội để các bạn học mới làm quen với trường và nhận được sự chào đón của các bạn học lớn hơn. Buổi lễ kết thúc với bài hát của trường và học sinh mới được dẫn đến lớp học để bắt đầu hành trình mới của mình.


Kỳ thi Trung tâm Quốc gia về Tuyển sinh Đại học là một sự kiện quan trọng được diễn ra hàng năm ở Nhật Bản vào giữa tháng Giêng. Kiểm tra trung tâm trở thành một nguồn thông tin quan trọng, quyết định tương lai đại học của nhiều học sinh. Bài kiểm tra diễn ra trong môi trường tuyết rơi, đôi khi ảnh hưởng đến kế hoạch của thí sinh. Với sự cạnh tranh khốc liệt, kỳ thi này đóng vai trò quan trọng trong cuộc đua đại học của học sinh Nhật Bản.


Chương trình giáo dục bắt buộc ở Nhật Bản đã đạt tỷ lệ nhập học gần như 100%. Hệ thống giáo dục coi trọng sự nỗ lực và mục tiêu của học sinh, không chỉ là 'sự thông minh'. Học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở có thể chọn tiếp tục học tại các trường trung học phổ thông, cao đẳng kỹ thuật hoặc đại học. Ở Nhật Bản, giáo viên tập trung vào việc thúc đẩy thảo luận và tự học, kết hợp đạo đức học thuật và công nghệ trong quá trình giảng dạy. Với một trong những hệ thống giáo dục hàng đầu thế giới, Nhật Bản đặt nền tảng vững chắc cho sự phát triển giáo dục của mọi người.


Nhật Bản nằm trong nhóm 1/4 quốc gia có mức chi tiêu cho giáo dục trên GDP thấp nhất trong các nước OECD. Năm 2018, Nhật Bản chi 4% GDP cho giáo dục từ tiểu học đến đại học, thấp hơn mức trung bình 4,9% của các nước OECD. Chính phủ Nhật Bản thực hiện chi tiêu tiết kiệm, ví dụ như đầu tư vào các tòa nhà trường học đơn giản thay vì những tòa nhà trang trí. Mức chi tiêu thấp này còn phản ánh ở việc yêu cầu sách giáo khoa bìa mềm và ít quản trị viên trường. Chính sách chi tiêu của Nhật Bản cũng dẫn đến việc bãi bỏ chương trình giáo dục miễn phí cho trường trung học công lập và giới hạn thu nhập đối với học phí.


Vào cuối thời kỳ Edo và đầu thời Minh Trị, tư tưởng phương Tây bắt đầu tràn ngập Nhật Bản. Người lính bắt đầu sử dụng ba lô kiểu Hà Lan, hay ransel, một loại hành lý chính của bộ binh. Năm 1885, Gakushuuin, ngôi trường dành cho giới thượng lưu, đề xuất sử dụng ba lô này. Ba lô randoseru, được thiết kế theo kiểu này để tôn vinh lính Nhật Bản, trở thành mốt và sau đó trở thành truyền thống cho học sinh ở khắp Nhật Bản.
Mặc dù chiếc ba lô ngay lập tức trở thành biểu tượng của tầng lớp thượng lưu, nhưng nó chỉ trở nên phổ biến với mọi người từ Thế chiến II trở đi. Màu sắc truyền thống và thiết kế của chiếc ba lô này vẫn giữ nguyên, đại diện cho sự vô tư, hồn nhiên và truyền thống trong tuổi thơ của người Nhật.


Trong giáo dục Nhật Bản, sự nhấn mạnh vào đạo đức và luân lý là điểm độc đáo. Các khóa học về kỹ năng cơ bản như đọc và viết vẫn quan trọng, nhưng ưu tiên cao nhất là phát triển đạo đức con người. Môn “dotoku” (giáo dục đạo đức) trở thành một phần chính thức của giáo trình từ năm học 2018, thay vì chỉ là hoạt động không chấm điểm như trước đây.
Giáo dục đạo đức không chỉ là việc truyền đạt quy tắc, mà là tạo điều kiện cho cuộc thảo luận về những thách thức đạo đức. Học sinh được khuyến khích tư duy đạo đức, óc phán đoán, sự tham gia và thái độ. Mục tiêu của giáo dục đạo đức là nuôi dưỡng tinh thần ngăn nắp, chánh niệm, chăm chỉ và công bằng trong mối quan hệ và với thiên nhiên.


Làm giáo viên ở Nhật Bản không dễ dàng nhưng lại mang lại nhiều lợi ích. Giáo viên không chỉ được trả lương cao mà còn nhận được sự hỗ trợ và tôn trọng. Họ phải trải qua quá trình đào tạo chuyên sâu và vượt qua kỳ thi cạnh tranh để có thể trở thành giáo viên. Mặc dù khó khăn, khoảng 900.000 giáo viên ở Nhật Bản đang làm việc với niềm đam mê. Cuộc cạnh tranh để giảng dạy là gay go, nhất là khi vị trí giáo viên cấp tỉnh rất khan hiếm.
Vượt qua kỳ thi cấp tỉnh không dễ dàng vì chỉ có một tỷ lệ nhỏ mới có thể đỗ. Sự cạnh tranh trở nên khốc liệt hơn do sự phổ biến của ngành nghề giảng dạy trong bối cảnh kinh tế khó khăn. Mặc dù khó khăn, việc làm giáo viên vẫn là một trong những công việc được tôn trọng và có uy tín cao trong xã hội Nhật Bản.


