1. Cúng ông Công, ông Táo
Theo truyền thống, Thần Táo Quân gồm 'hai ông một bà', liên quan đến sự tích đầy cảm xúc của Thị Nhi, Trọng Cao, và Phạm Lang. Người ta tin rằng ông Công, ông Táo là những vị thần ghi chép công ơn - tội lỗi của loài người, và lễ cúng ông Công, ông Táo mang ý nghĩa báo cáo công việc của con người. Mâm cúng đầy đủ và trang trí bằng những bộ mã theo ngũ hành. Cúng xong, các bộ mã được đốt đi như một cách đưa các ông lên trời. Hình tượng cá chép cũng được sử dụng với hy vọng thăng tiến, thành công trong học vấn và sự nghiệp.
Lễ cúng ông Công, ông Táo
Cúng ông Công, ông Táo là phong tục truyền thống của người Việt2. Chơi hoa dịp Tết
Tết Nguyên Đán là dịp quan trọng để tất cả người Việt tạo niềm vui, hân hoan chào đón năm mới. Chơi hoa là một trong những thú vui tao nhã, tuyệt đẹp của dịp lễ này. Hoa đào, hoa mai, cây quất được sử dụng để trang trí, tượng trưng cho sự may mắn, hạnh phúc và thịnh vượng cho gia đình. Các loại hoa khác như hoa lan, hoa ly, hoa cúc cũng được ưa chuộng. Chơi hoa và bày mâm ngũ quả mang đến không khí trang trí trang nhã và ý nghĩa: Vạn sự như ý, an khang thịnh vượng.
Hoa đào, loài hoa đặc trưng cho Tết miền Bắc
Hoa mai, biểu tượng Tết miền Nam3. Gói bánh chưng
Phong tục gói bánh chưng ngày Tết là nét văn hóa truyền thống của người Việt, thể hiện đẹp của nền văn hóa lúa nước. Mỗi khi Tết đến, người người, nhà nhà lại gói bánh chưng ăn Tết, dâng bánh lên bàn thờ tổ tiên. Bánh chưng Việt Nam không lẫn, không phỏng theo bất kỳ thứ bánh nào của các quốc gia khác. Với mỗi người dân Việt Nam, bánh chưng có vị trí đặc biệt trong tâm thức, tượng trưng cho đất, cây cỏ và đất đai màu xanh. Bánh chưng không chỉ là thức ăn truyền thống mà còn là biểu tượng của sự đoàn kết, tình thân, và truyền thống ông cha. Mỗi dịp Tết đến Xuân về, hình ảnh gói bánh chưng thấm nhuần trong tâm hồn mỗi người Việt Nam, là niềm tự hào của dân tộc.
Gói bánh chưng là phong tục lâu đời của người Việt
Mỗi gia đình Việt đều truyền thống gói bánh chưng vào dịp Tết4. Lau dọn nhà cửa
Dọn dẹp nhà cửa ngày Tết là việc quan trọng để tiễn năm cũ, đón năm mới. Mọi đồ đạc trong nhà được dọn ra chùi rửa thật sạch, chén bát mới sẵn sàng cho mâm cỗ tết, và các vật trang trí được bày biện trang hoàng nhà cửa. Các gia đình Việt Nam đều tập trung vào lau dọn, vệ sinh nhà cửa trong những ngày cuối năm để sắp xếp lại những điều chưa ổn thỏa, loại bỏ điều không tốt của năm cũ và chuẩn bị đón chào năm mới với nhiều may mắn và tài lộc. Dọn dẹp nhà cửa không chỉ là để giữ gìn sạch sẽ mà còn là cách để gia đình tổ chức lại mọi thứ và chuẩn bị cho một năm mới tràn đầy tài lộc.
Lau dọn nhà cửa
Dọn dẹp nhà cửa trước Tết đã trở thành phong tục truyền thống của mỗi gia đình Việt5. Bày mâm ngũ quả
Bày mâm ngũ quả trên bàn thờ tổ tiên là một phong tục truyền thống không thể thiếu trong ngày Tết của người Việt. Mâm ngũ quả mang đến nhiều ý nghĩa và không thể thiếu trên bàn thờ mỗi gia đình dịp Tết đến. Tuy nhiên, cách bày mâm ngũ quả có thể khác nhau tùy theo vùng miền. Ở miền Bắc, chuối, bưởi, cam, quất, đào, hồng, táo, lựu là những loại quả chủ yếu được sử dụng. Trong khi đó, ở miền Nam, mâm ngũ quả thường bao gồm mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài, sung. Cách sắp xếp hợp lý giữa màu sắc và kích thước của các loại quả tạo nên sự hài hòa đẹp mắt và phong thủy cho mâm ngũ quả.
Bày mâm ngũ quả
Mâm ngũ quả trong ngày Tết6. Cúng tất niên
Lễ cúng tất niên là nét đặc trưng của Tết Nguyên đán tại Việt Nam. Gia đình Việt thường tổ chức mâm cơm thắp hương, mời thần linh và tổ tiên về ăn tết vào chiều 30 Tết. Đây là dịp để kết thúc một năm cũ, chuẩn bị chào đón năm mới. Tất niên còn là lúc người dân kiểm tra công nợ, trả nhanh nợ nần trước ngày 30 Tết, tránh để nó kéo dài sang năm mới. Lễ cúng tất niên là dịp sum họp gia đình, tưởng nhớ ông bà, tổ tiên và cảm ơn thần linh đã che chở. Bữa cơm tất niên không chỉ tiễn biệt năm cũ mà còn xoá đi muộn phiền, giận hờn. Rước ông Công ông Táo về nhà cũng là một nghi lễ quan trọng trong ngày này.
Cúng tất niên
Cúng tất niên là phong tục Tết của người Việt từ ngàn đời nay7. Thăm mộ tổ tiên
Tâm linh người Việt tin rằng, khi năm mới đến, mọi thứ cần được chuẩn bị, sửa sang mới mẻ, kể cả nơi an nghỉ của ông bà, người thân. Tục thăm mộ tổ tiên như một nét văn hóa ghi chú rằng con cháu phải nhớ đến ông bà gia tiên mỗi khi xuân về. Điều này cũng là sự tri ân nguồn cội. Phần mộ, nơi coi là 'nhà' của người đã khuất, thường được sửa sang sạch sẽ để đón Tết bằng lễ tạ mộ - thể hiện lòng hiếu thảo và mời gia tiên 'về' đoàn tụ. Lễ tạ mộ trước Tết Nguyên đán là một đẹp văn hóa truyền thống, cách để con cháu 'giao lưu' với tổ tiên và mời gia tiền che chở cho mọi công việc trong năm mới. Do đó, mọi gia đình dù bận rộn nhưng vẫn dành thời gian làm lễ tạ mộ cuối năm. Con cháu thường cùng nhau thăm viếng, làm đẹp nơi an nghỉ của ông bà tổ tiên và người thân để thể hiện lòng kính trọng và đạo hiếu.
Thăm mộ tổ tiên
Lễ tạ mộ trước Tết Nguyên đán là phong tục của người Việt8. Hái lộc
Hái lộc đầu xuân là một nét đẹp truyền thống trong năm mới của người Việt. Hái lộc thường được thực hiện vào đêm giao thừa hoặc sáng sớm mùng một Tết để cầu may mắn, mang lộc vào nhà. Việc hái lộc đầu năm là phong tục bẻ cành cây (cành lộc) để mang về nhà, nhằm tạo thêm may mắn cho năm mới. Hái lộc thường được thực hiện vào đêm giao thừa hoặc sáng sớm mùng một Tết để cầu may mắn, rước lộc vào nhà. Cành lộc thường là những cành cây nhỏ như cành đa, cành si, cành lê... được mang về nhà để treo trước hiên nhà, cắm vào bình hoa, treo ở gian giữa hoặc cửa ra vào để trừ ma quỷ, hoặc làm đẹp cho không gian. Hái lộc là một nét đẹp văn hóa, một cách để mọi người chào đón năm mới với niềm tin vào sự may mắn và thịnh vượng. Điều này thể hiện lòng mong muốn của người Việt Nam, mong mọi điều tốt lành và may mắn sẽ đến trong năm mới.
Hái lộc đầu năm
Đi lễ chùa và hái lộc ngày xuân9. Đón giao thừa
Đêm Giao thừa là khoảnh khắc quan trọng đánh dấu sự chuyển giao giữa năm cũ và năm mới. Là thời điểm bắt đầu giờ Tý, đêm Giao thừa là lúc tất cả những muộn phiền của năm cũ được xua đi, để mở ra cho năm mới tràn đầy may mắn và thành công. Trong đêm Giao thừa, mọi gia đình thực hiện lễ cúng để cầu mong một năm mới an lành và hạnh phúc. Cúng Giao thừa không chỉ là cách để tri ân tổ tiên, mà còn là dịp để gia đình sum họp, chia sẻ niềm vui và kỷ niệm của một năm đã qua. Người ta lễ cúng đêm Giao thừa với lòng tôn kính và biết ơn, mong rằng sẽ có một năm mới thịnh vượng và tràn đầy may mắn.
Đón giao thừa
Mâm cúng giao thừa thường được chuẩn bị thịnh soạn để mong một năm mới no đủ10. Chúc Tết và mừng tuổi
Tết Nguyên Đán là thời điểm gia đình sum họp, và những lời chúc tụng, mừng tuổi được trao gửi để diễn đạt lòng hiếu thảo, tôn kính, tình thương yêu và sự thân thiết của mọi người trong gia đình. Chúc Tết và mừng tuổi đầu năm là cách bày tỏ hy vọng về một năm mới tràn đầy an vui, may mắn, hạnh phúc và thăng tiến. Phong tục chúc Tết và mừng tuổi với những lời chúc tốt đẹp và những phong bao lì xì màu đỏ là biểu tượng của may mắn và sức khỏe cho cả năm. Bánh chưng xanh, dưa hấu đỏ, câu đối và những xấp lì xì xinh xắn là những dấu hiệu rõ ràng của sự chuyển giao từ năm cũ sang năm mới. Tục mừng tuổi đầu năm, với những lời chúc và những phong bao lì xì, không chỉ là nét đẹp truyền thống mà còn là cách mà người Việt bày tỏ lòng biết ơn và quan tâm đến nhau trong dịp Tết.
Mừng tuổi
Chúc tết và mừng tuổi đầu năm11. Xông đất
Theo tâm linh truyền thống, sau thời điểm giao thừa, người đầu tiên bước vào nhà cùng lời chúc mừng năm mới được xem là người xông đất. Gia chủ thường mời người nào đó xông đất dựa vào sức khỏe, đức tài, thành đạt để dự đoán vận hạn của gia đình trong năm. Xông đất đầu năm là phong tục lâu đời của người Việt, tin rằng nếu người có vận khí tốt đến nhà, cả năm mọi việc sẽ suôn sẻ, may mắn. Người xông đất mang đến cho gia chủ sự may mắn và an lành cho năm mới.
Xông đất
Xông đất đầu năm12. Phong tục dựng cây nêu ngày Tết
Phong tục dựng cây nêu ngày Tết là một truyền thống phổ biến trong nhiều địa phương. Cây nêu thực chất là một cây tre cao khoảng 5-6 mét, trang trí đa dạng với vàng mã, bùa trừ tà, hình cá chép giấy (để táo quân về trời), cành xương rồng, bầu rượu bện bằng rơm, giải cờ vải tây, tấm vải điều màu đỏ và đôi khi là những chiếc khánh đất tạo ra âm thanh độc đáo khi chạm nhau. Dân gian tin rằng những vật trang trí này và tiếng động của khánh đất là để thông báo cho ma quỷ biết rằng đây là nhà có chủ và không được quấy rối. Vào buổi tối, nhiều gia đình còn treo đèn lồng ở cây nêu để hướng dẫn tổ tiên về nhà ăn Tết cùng con cháu. Đến đêm trừ tịch, nhiều nơi đốt pháo ở cây nêu để chào mừng năm mới và đồng thời xua đuổi ma quỷ hoặc điều xấu xa. Cây nêu thường được dựng từ ngày 23 tháng Chạp đến đêm Giao thừa và hạ cây vào hết ngày mùng Bảy.
Cây nêu ngày Tết
Dựng cây nêu ngày Tết là phong tục truyền thống của người Việt Nam13. Đi lễ chùa đầu năm
Đi lễ chùa đầu năm là một nét văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam. Phần lớn người dân Việt Nam thực hiện thói quen đi lễ chùa theo truyền thống gia đình. Việc này không chỉ là một hoạt động thường ngày mà còn là cách tìm sự bình an cho gia đình, học hỏi giáo lý của Phật để dạy con cháu sống tốt và hướng thiện. Tại chùa, giữa không gian thanh tịnh, mùi khói nhang và sắc màu của đèn hoa, mỗi người cảm thấy lòng trở nên nhẹ nhàng và thanh thản hơn.
Trong tâm thức của người Việt từ xa xưa, Tết không chỉ là sự tiễn đưa năm cũ và chào đón năm mới, mà còn mang đậm nét tâm linh và tín ngưỡng. Ngoài việc cúng gia tiên, người dân thường tìm đến các đền, chùa để cầu phúc, cầu may cho gia đình với hy vọng những điều tốt đẹp nhất sẽ đến trong năm mới. Ngay sau giờ phút đón giao thừa, rất nhiều người đã hành hương đến các đền chùa trên địa bàn để cầu an, cầu tài, và cầu lộc. Năm nào cũng vậy, sau khi cúng gia tiên, nhiều gia đình tổ chức đến chùa để thắp hương đầu năm mới.
Lễ chùa đầu năm
Phong tục xin chữ đầu năm là nét văn hóa truyền thống của người Việt Nam14. Xin chữ
Không biết từ bao đời nay, mỗi khi mùa Tết đến, nhiều tục lệ cổ xưa lại được mọi người thực hiện. Cùng với việc khai bút đầu năm, người Việt truyền thống có thói quen xin chữ trong những ngày Tết. Hành động này không chỉ mang ý nghĩa văn hóa mà còn thể hiện lòng trọng chữ nghĩa tri thức, mong muốn nhận được những chữ mang lại may mắn, phúc thọ cho cả năm mới. Khi đi chợ Tết, mọi người không quên ghé qua cổng chợ để xin chữ thầy đồ, có thể là câu đối hoặc một chữ đơn. Nhiều người xưa thường xin chữ để thờ phượng, hy vọng con cháu sẽ học tốt và trở thành những người có ích. Những chữ được yêu thích như 'Tâm', 'Phúc', 'Đức', 'An', 'Lộc'...
Từ mùng 2 Tết, mọi người bắt đầu rủ nhau đi xin chữ. Từ người lớn đến thanh niên, học sinh, việc này đã trở thành một trào lưu mới, tạo nên một văn hóa chơi chữ thú vị. Những bức chữ như 'rồng bay phượng múa' hiện nay không chỉ có ý nghĩa xin chữ mà còn để thưởng thức nét viết đẹp. Có một câu ngạn ngữ: “Nét chữ nết người”, do đó, những người xin chữ thường là những nho sĩ, thầy giáo có uy tín, trí tuệ và viết chữ đẹp. Họ không chỉ mang lại niềm phúc cho người xin chữ mà còn thấu hiểu tâm nguyện và phấn đấu của gia đình, bản thân.
Phong tục truyền thống xin chữ đầu năm
Vào những ngày đầu năm, Văn Miếu thu hút đám đông người xin chữ15. Bán tranh dân gian
Chợ tết ở khắp mọi nơi đều xuất hiện những người bán tranh dân gian mang giá trị giáo dục cao. Những bức tranh này thường miêu tả sinh hoạt nông thôn, bức tranh về lớp học sôi động với thầy đồ cóc, hoặc những hình ảnh rước lễ của gia đình chuột, trong đó có phu nhân chuột ngồi trong kiệu, tay cầm quạt… Mỗi đứa trẻ nhận được một bức tranh, đặc biệt là tranh Đông Hồ, để dán lên tường như một lời giáo huấn ý nghĩa bên cạnh giường nằm hoặc trong phòng học.
Tranh dân gian Đông Hồ thường được in từ ván gỗ khắc, mỗi màu sẽ tương ứng với một khuôn gỗ và là một loại tranh dân gian của Việt Nam, xuất phát từ làng Đông Hồ, xã Song Hồ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh. Trước đây, mỗi khi Tết đến, tranh Đông Hồ được bày bán khắp nơi để trang trí, nhưng ngày nay, với sự thuận tiện của thời đại, mua bán tranh trở nên dễ dàng hơn và có thể tìm thấy ở nhiều nơi quanh năm.
Bán tranh dân gian là một phong tục truyền thống lâu đời của người Việt.
Tranh Đông Hồ với hình ảnh đàn gà con, biểu tượng của sự sung túc, đông đủ và an nhàn16. Xuất hành
Đơn giản, xuất hành là nghi thức quan trọng khi bước sang năm mới. Cùng gia đình rời khỏi nhà, thăm ông bà, họ hàng vào ngày mùng 1 là điều phổ biến. Tuy nhiên, đừng làm nó một cách thiếu nghiêm túc. Trước khi xuất hành, tìm hiểu về hướng và giờ tốt theo cung mệnh giúp nghi thức trở nên hiệu quả. Chọn hướng phù hợp mang lại may mắn, thuận lợi cho sự nghiệp và hòa thuận gia đình. Xuất hành đúng cách kết nối tốt với mọi mối quan hệ bên ngoài.
Xuất hành
Bắt đầu hành trình
Thị trường Tết không giống như những thị trường thông thường trong năm. Thị trường Tết luôn tấp nập, hân hoan và tràn ngập không khí tươi vui. Mọi người đến thị trường Tết không chỉ để mua sắm mà còn để gặp gỡ, để thưởng thức không khí phấn khích khi Tết đang đến gần. Việc mua sắm để chuẩn bị cho ba ngày Tết không chỉ là để “đảm bảo có đủ ăn” mà còn là một thói quen, tạo nên bầu không khí lễ hội.
Thị trường Tết thường được tổ chức ở những khu đất rộng, có thể là cùng nơi với thị trường hàng ngày. Tuy nhiên, trong thị trường Tết, hầu như tất cả những “món ngon độc đáo” đều có mặt. Không khí Tết tràn ngập trong những ngày này, với hình ảnh người mua hàng với những giỏ đầy đủ đồ.
Thị trường Tết
Thị trường Xuân