1. Cộng đồng trong “Vùng biển bên kia”
Sau thời kỳ chiến tranh, cảm giác an ninh và ổn định chưa bao giờ đến với cộng đồng nhỏ ven biển này. Cuộc sống hiện đại đang đối mặt với những thách thức mà người dân nơi đây không thể tránh khỏi. Bộ trưởng Đại học Nguyễn Minh Châu tận dụng câu chuyện ngắn “Vùng biển bên kia” để bóc trần những khía cạnh gian truân trong cộng đồng nhỏ này.
Liên hệ:
- “Bến bờ xô bồ” - Vũ Thị Thanh Liêm: Một thời kỳ đau khổ, nhưng những thử thách này không phải là điều duy nhất mà cộng đồng phải đối mặt. Mối quan hệ giữa những người dân là vô cùng phức tạp và rối ren, đặc biệt là trong bối cảnh khó khăn và thiếu thốn.
- “Những cơn sóng biển” - Lê Minh Quốc: Biển cả đằng sau là một thách thức lớn, là nơi thử thách tâm hồn và sức mạnh của con người. Cộng đồng nhỏ này phải đối mặt với biển cả đầy khắc nghiệt nhưng cũng chứa đựng những bí mật khó lý giải.
Hướng dẫn viết:
Khi bức tranh xã hội mở ra, những thử thách mới hiện lên. Không còn là thời chiến tranh, cộng đồng nhỏ ven biển đối mặt với những vấn đề phức tạp và đa dạng. Bộ trưởng Đại học Nguyễn Minh Châu sử dụng câu chuyện ngắn “Vùng biển bên kia” để phản ánh sự khó khăn và những mâu thuẫn trong cuộc sống hàng ngày của cộng đồng này.


2. Người phụ nữ - trải nghiệm sự biến đổi của đời sống.
Liên hệ:
- Nhân vật Hồng trong truyện ngắn cùng tên của Thanh Thảo: Cuộc sống hiện đại và áp lực công việc đã biến đổi một cô gái mộng mơ ngày nào thành một người phụ nữ đầy thách thức, đối mặt với những khó khăn về mặt tâm lý và tình cảm.
- Nhân vật Trúc trong tác phẩm “Cuộc đời không bao giờ như mơ”: Trải qua nhiều sóng gió và thăng trầm của cuộc đời, Trúc đã trở thành biểu tượng của sự mạnh mẽ và kiên cường, đối mặt với mọi khó khăn mà đời đưa đến.
Hướng dẫn viết:
Dumas đã từng nói: “Nhà văn là nhân vật chính của thế giới”. Trong tác phẩm của Đào Vũ, ánh sáng của tâm hồn và trái tim biết yêu thương nhấn mạnh sự biến đổi của con người trước những thách thức cuộc sống. Cuộc sống năng động của thành phố đã biến Hồng, một cô gái mộng mơ ngày nào, trở thành một người phụ nữ đầy thách thức, phải đối mặt với áp lực công việc và khó khăn về mặt tâm lý và tình cảm.


3. Người đàn ông - sống chấp nhận sự thống trị của tình cảm.
Liên hệ
- Con người mất mát danh tính: không còn tên, tuổi: Liên hệ nhân vật ông lái đò trong “Người lái đò sông Đà” của Nguyễn Tuân. Cuộc sống thường lặp đi lặp lại, nhưng người lao động thầm lặng, vô danh, vẫn giữ mãi trong mình những câu chuyện ký ức, những nỗi buồn vui.
- Người mẹ yêu thương con hết mực: Liên hệ bà cụ Tứ - “Vợ nhặt”; một người mẹ biểu tượng của tình thương, hy sinh vô điều kiện cho gia đình.
- Con người đối diện với khó khăn thời hậu chiến: Liên hệ nhân vật Quỳ - “Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành”.
Hướng dẫn viết:
Chiến tranh đã kết thúc, nhưng những hệ lụy và đau thương vẫn còn đọng lại. Cảm xúc đối diện với những khó khăn và thất bại không ngừng hiện hình trong những hồi tưởng và trải nghiệm cuộc sống. Cuộc sống thường trôi qua đơn giản nhưng những người lao động, mặc cho vô danh và lặp lại, vẫn mang theo những câu chuyện ký ức, những nỗi buồn vui.


4. Hình tượng nhân vật Phùng qua những khám phá mới
Liên hệ:
- Vũ Như Tô nổi tiếng nhờ đoạn trích Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài, là một kiến trúc sư thiên tài và đam mê nghệ thuật siêu phàm. Ông bị hôn quân Lê Tương Dực buộc phải xây dựng Cửu Trùng Đài để làm nơi giải trí cho cung nữ. Tuy nhiên, ông không phải là người tham sống sợ chết hay chỉ vì danh vọng mà hy sinh nghệ thuật. Ban đầu, ông quyết định chết còn hơn là xây dựng Cửu Trùng Đài cho vị vua tàn bạo. Nhưng khi nhận ra giá trị nghệ thuật mang lại cho cuộc sống, ông đã quên mất rằng nhân dân đang chịu đau khổ.
- Cửu Trùng Đài càng cao, mồ hôi, nước mắt và máu xương của nhân dân càng tăng lên. Vũ Như Tô ngày càng quyết tâm xây dựng Cửu Trùng Đài, nhưng mâu thuẫn giữa người nông dân và người nghệ sĩ ngày càng khó giải quyết. Đan Thiềm khuyến khích Vũ Như Tô xây Cửu Trùng Đài, nhưng xung đột giữa họ càng leo thang. Đó là khát vọng chân chính nhưng đặt sai chỗ, không kịp thời, không chú ý đến giá trị cuộc sống, khiến nó trở thành một thảm họa.
- Trong quá trình xây dựng Cửu Trùng Đài, Vũ Như Tô vừa là tù nhân vừa là nạn nhân. Mâu thuẫn trong tâm hồn ông và Đan Thiềm, mặc dù giải quyết, nhưng chưa thỏa đáng. Vũ Như Tô bị giết mặc dù không có ý định hại nhân dân, nhưng khi ông qua đời, ông vẫn chưa nhận ra sai lầm của mình.
Hướng dẫn viết:
Nghệ thuật phải xuất hiện từ góc nhìn phù hợp. Khi nói về nghệ thuật, không thể không nhắc đến cuộc sống vì hai điều này luôn gắn liền. Nguyễn Huy Tưởng và Nguyễn Minh Châu, mỗi người một giai đoạn, nhưng chung một quan điểm về nghệ thuật. Ý tưởng này được thể hiện qua hình ảnh của nhân vật Phùng và Vũ Như Tô.
Nguyễn Minh Châu, nhà văn tiên phong, coi đổi mới văn hóa là bắt nguồn từ thực tế cuộc sống. Phùng, nhiếp ảnh gia, phát hiện ra một thuyền trên bờ biển trong sương mù, và qua bức ảnh, anh thấy những nét đẹp và đau thương của cuộc sống. Sự tương phản giữa nghệ thuật và cuộc sống, nghệ thuật xa xôi và cuộc sống gần gũi, đẹp nhưng đầy bất công, là điểm mà Châu muốn chia sẻ.
Nguyễn Huy Tưởng, khai thác lịch sử, thông qua Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài, thể hiện mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống. Vũ Như Tô, kiến trúc sư và người yêu nghệ thuật, buộc phải xây dựng Cửu Trùng Đài, làm nổi bật mối quan hệ giữa họ.
Dù viết trong hai bối cảnh khác nhau, nhưng cả hai tác phẩm đều xây dựng nhân vật đam mê nghệ thuật, nhưng đối mặt với đối lập không rõ ràng và kết cục buồn. Nghệ thuật cần gắn liền với cuộc sống, phục vụ cuộc sống. Nếu nó xa rời cuộc sống, nó chỉ mang lại bi kịch như của Vũ Như Tô hay cái nhìn hời hợt về cuộc đời của Phùng.
Mặc dù nghệ thuật là vẻ đẹp của cuộc sống, nhưng nó không luôn đẹp. Mặt sau của huy chương rạng rỡ luôn ẩn chứa nhược điểm. Nghệ thuật chân chính phục vụ cuộc sống, không chỉ cho nghệ thuật. Như Tố Hữu từng nói:
Nhân dân là bể
Văn nghệ là thuyền
Thuyền xô sóng dậy
Sóng đẩy thuyền lên


