Top 5 Bài văn phân tích bức tranh thiên nhiên trong bài 'Khi con tu hú của Tố Hữu' - Đánh giá tốt

Bài thơ mang đến một bức tranh mùa hè tươi tắn, gắn liền với niềm tin vào sự sống và khao khát tự do. Khi con tu hú gọi bầy, lúa chiêm đang chín, trái cây ngọt dần, vườn râm dậy tiếng ve ngân, bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào, trời xanh càng rộng càng cao, đôi con diều sáo lộn nhào từng không...

Đây là cảnh mùa hè tiêu biểu ở các làng quê. Bức tranh hiện thực mở ra bằng sự lắng nghe và hồi tưởng, kết hợp giữa hiện tại và quá khứ, cái đang tới và cái đã qua. Mùa hè xuất hiện trong tâm trí nhà thơ với sự hài hòa của âm thanh, hương vị, và màu sắc.

Những câu thơ đầu tiên là một cuộc sống bên trong, từ chính nguyên cớ của niềm vui. Tiếng chim gọi bầy là sự báo hiệu của mùa màng, và sự hồi sinh của tự nhiên. Tình cảm dồi dào, sự tưởng tượng phong phú của nhà thơ hiện lên trong từng dòng thơ.

Một điểm độc đáo của bài thơ là sự kết hợp linh hoạt giữa hình thức cố định của thơ lục bát và sự biến hóa động của thơ mới. Câu thơ uyển chuyển, giàu khả năng diễn đạt tâm tình, và mang đến cho độc giả cảm giác sống động, thụ hưởng vẻ đẹp hòa quyện của thiên nhiên.

Bức tranh nông thôn hiện ra rất thực và đẹp, gợi lên hình ảnh ấm áp, hạnh phúc của cuộc sống nông dân. Từ việc miêu tả ngoại cảnh đến diễn tả tâm trạng, Tố Hữu đã thành công trong việc hòa quyện cảm xúc và tưởng tượng, tạo nên một bức tranh tự do và đẹp đẽ.

Bài thơ không chỉ là ca dao, mà còn là sự kết hợp tinh tế giữa truyền thống và hiện đại, đem đến một trải nghiệm đọc thơ đầy sáng tạo và độc đáo.

Ấy là chưa nói đến ưu thế uyển chuyển, nhịp nhàng, giàu khả năng diễn đạt tâm tình của thơ lục bát. Thơ lục bát vừa có hình thức cố định lại vô cùng biến hóa. Chẳng hạn, trong bốn câu thơ đầu, nếu lấy tiêu chí giác quan mà nhìn vào kết cấu thì ta thấy mỗi cặp câu 6/8 có đủ cả thính giác và thị giác, từng đôi một, tạo cảm giác âm thanh giục giã mùa màng bước vào ngày hội:

Khi con tu hú gọi bầy

Lúa chiêm đang chín, trái cây ngọt dần

Vườn râm dậy tiếng ve ngân

Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào

Nếu bốn câu thơ đầu là bốn câu thơ đẹp, nó nói được cái ríu rít của mùa hè, của cây trái xum xuê thì hai câu sau tưởng như không ăn nhập gì với không khí ấy bởi nó nói đến những con diều sáo, một sắc trời xanh. Nguyễn Trãi xưa vì mừng thấy dân khắp nơi “giàu đủ” mà nghĩ đến cây đàn của vua Thuấn. Cây đàn với bát cơm, tấm áo trên một phương diện nào đó là khá xa nhau, nhưng thực thì chúng lại rất gần nhau, ở cảnh thanh bình, hạnh phúc. Vậy thì hai câu “Trời xanh càng rộng càng cao/ Đôi con diều sáo lộn nhào từng không” phải chăng là những âm thanh vút cao lên từ một giai điệu bè trầm là bốn câu trước đó.

Để cắt nghĩa vì sao bức tranh nông thôn hiện ra trong thơ rất thực và rất đẹp, ta nghĩ đến hai điều: bản thân cảnh nông thôn, nhất là vào dịp mùa màng là rất đẹp, nó gợi cái ấm, cái no của người cày cuốc một nắng hai sương. Song điều thứ hai, trong trường hợp bài thơ này, mới là quan trọng: nhà thơ chiến sĩ bị giam cầm vi yêu nó, đang mơ thấy nó, thấy nó như đang ở tầm tay. Yêu nó, không được gần mà nhớ đã đành (đã bao lần ở trong tù, người thanh niên ấy đã nhớ người, nhớ đồng?), cái chính thức: bức tranh ấy là bức tranh tự do, thứ tự do vừa lớn lao vừa bình dị như một chân lí đơn sơ.

Để vừa miêu tả (ngoại cảnh) vừa diễn tả (tâm cảnh, tâm trạng), với một độ hấp dẫn đến xúc động lòng người, Tố Hữu đã huy động cả thành tựu của thơ dân gian (thể lục bát của ca dao), cả thành tựu của Thơ mới. Riêng về hình ảnh của Thơ mới, thành công của Tố Hữu ở đây trước hết là biết phát huy mạnh mẽ cái tôi nội cảm, cái tôi của cảm xúc dồi dào, của sức tưởng tượng phong phú. Sáu câu đầu giống như một đời sống bên trong của nó. Ngay câu thơ đầu thôi, cái nguyên cớ, cái nguồn cơn để từ đó cảm xúc trào dâng như một giây phút “chạnh lòng” (tên một bài thơ của Thế Lữ). Một âm thanh nhỏ của cuộc đời mấy ai để ý mà với Tố Hữu, tiếng “gọi bầy” ấy có sức gợi rất lớn, sức gợi tức thời. Sự nhạy cảm ở đây là của thơ nói chung, trước hết là của thơ mới. Đọc Khi con tu hú, ta có cảm giác vừa là ca dao, vừa không phải là ca dao chính bởi sự kết hợp của hai thành tựu vừa nêu.

Khám phá đoạn thơ mang đến cái nhìn sâu sắc hơn về tâm hồn của những người trẻ cộng sản. Các chiến sĩ hy sinh vì lý tưởng cao cả đó không chỉ sở hữu một thế giới nội tâm phong phú mà còn đong đầy cảm xúc mạnh mẽ, nhịp đập hài hòa với nhịp sống

“Nơi hầm tối là nơi sáng nhất

Nơi con tìm ra sức mạnh Việt Nam”

Trong những thời kỳ khó khăn của dân tộc, nhiều chiến sĩ kiên cường của cách mạng Việt Nam đã phải chịu đựng những ngày tù tội đau thương dưới tay thực dân. Tuy nhiên, giữa bóng tối căm hận, những âm thanh thơ mộng vẫn vang lên, diễn đạt niềm say mê và khao khát với cuộc sống. Bài thơ “Khi con tu hú” của Tố Hữu là một ví dụ điển hình. Sáu dòng thơ đầu tiên của bài thơ là một bức tranh tươi sáng về thiên nhiên, thể hiện sự phong phú, sôi động và tình yêu đời sôi nổi của người chiến sĩ cộng sản trẻ:

Khi con tu hú gọi bầy

Lúa chiêm đương chín, trái cày ngọt dần.

Vườn răm dậy tiếng ve ngân

Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào

Trời xanh càng rộng càng cao

Đôi con diều sáo lộn nhào từng không...

Bài thơ 'Khi con tu hú' được sáng tác vào tháng 7 năm 1939, khi nhà thơ đang bị giam giữ trong nhà tù Thừa Thiên - Huế (Tố Hữu bị bắt tháng 4-1939 - lúc ông mới 19 tuổi). Bài thơ này thể hiện tâm trạng chật vật của người cộng sản trẻ tuổi, đầy yêu đời, bị giam cầm giữa bốn bức tường lạnh lẽo. Tâm trạng trở nên căng trở khi nhà thơ hướng tâm hồn về bầu trời tự do bên ngoài.

Giữa tháng hè bỏng lửa, giữa cái im lặng đáng sợ của nhà tù, tiếng tu hú gọi bầy vang lên:

“Khi con tu hú gọi bầy”

Trong tiềm thức của người Việt Nam, tiếng tu hú là tiếng gọi của mùa hè: 'Tu hú kêu, tu hú kêu, hoa phượng nở, hoa gạo đỏ đầy ước mơ hi vọng...'. Đó là mùa hè rực rỡ với ánh nắng và những màu sắc tươi tắn của thiên nhiên. Tiếng tu hú thân quen bất chợt vang lên, khơi dậy trong tâm hồn người thanh niên trẻ tuổi niềm tin, khát khao nhưng cũng nỗi nhớ về tự do đã mất.

Lúa chiêm đương chín, trái cây ngọt dần.

Vườn răm dậy tiếng ve ngân

Bắp rây vàng hat đầy sân nắng đào

Trời xanh càng rộng càng cao

Đôi con diều sáo lộn nhào từng không.

Mùa hè hiện lên trong tâm trí người tù rất chân thực, màu sắc hòa quyện với âm thanh sống động. Đó là màu vàng của lúa chín, sắc đỏ rực rỡ của quả ngọt, màu vàng tươi của bắp ngô, sắc đào tươi của nắng, màu xanh thẳm của bầu trời... tiếng ve ngân râm ran, tiếng sáo diều vút lên... Quả thực! Đẹp đẽ quá! Mơ ước quá! Chỉ cần hồi tưởng, người ta đã cảm nhận được sự hứng khởi, nhảy múa và hát ca. Tác giả đã tạo ra một bức tranh mùa hè sống động và tươi mới với những từ ngữ giản dị, nhưng đầy ý nghĩa và gợi cảm. Nếu không có sự kết nối mạnh mẽ với cuộc sống, không có lòng khát khao tự do mãnh liệt, không có tâm hồn nhạy bén và trí tưởng tượng phong phú, nhà thơ sẽ không thể sáng tác ra những câu thơ tuyệt vời như thế....

Đoạn thơ sử dụng nghệ thuật tả cảnh rất sinh động, chi tiết và hấp dẫn, các từ ngữ được chọn có giá trị sáng tạo hình. Đặc biệt, phong cách liệt kê được sử dụng để tạo ra những ấn tượng hùng vĩ về một mùa hè tràn ngập ấn tượng và lòng khao khát của tuổi trẻ.

Hình ảnh của thiên nhiên mùa hè hiện lên trong tâm hồn nhà thơ, người chiến sĩ đang trải qua những ngày tháng tù tội, đã thể hiện niềm khao khát tự do cháy bỏng không thể kìm nén. Đoạn thơ đã làm cho chúng ta hiểu rõ hơn về vẻ đẹp trong tâm hồn của người cộng sản trẻ tuổi. Những người chiến sĩ hy sinh vì lý tưởng cao đẹp kia không chỉ sở hữu một thế giới nội tâm phong phú, mà còn một mối liên kết sâu sắc với quê hương ruộng đồng.

Trong những ngày tăm tối của ngục tù, nếu Bác Hồ có ánh trăng làm bạn, thì với Tố Hữu, tiếng chim tu hú kêu đã đánh thức một mùa hè thôn quê bình dị, vui tươi và sôi động. Bài thơ Khi con tu hú được sáng tác trong những ngày ông ở nhà lao Thừa Phủ. Sáu câu thơ đầu tiên đã tạo nên một bức tranh tuyệt vời về thiên nhiên mùa hạ ở xứ Huế:

Khi con tu hú gọi bầy

Lúa chiêm đương chín, trái cây ngọt dần.

Vườn râm dậy tiếng ve ngân

Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào

Trời xanh càng rộng càng cao

Đôi con diều sáo lộn nhào từng không...

Với giai điệu du dương, trầm bổng cùng nhịp nhàng của thơ lục bát, bức tranh mùa hạ hiện lên tràn ngập âm thanh. Tiếng chim tu hú như là một bản giao hưởng của niềm vui, chào đón mùa mới. Tiếng ve râm ran trong vườn răm, như là lời hòa nhạc sôi động báo hiệu mùa hè. Và giữa bầu trời rộng lớn, là tiếng sáo của đôi diều, du dương, tinh nghịch, lộn nhào giữa không trung. Những âm thanh sống động, hứng khởi kia đã tác động sâu sắc vào tâm hồn nhà thơ, gợi lên những tưởng tượng thú vị về thôn quê mùa hạ.

Bức tranh tự nhiên được làm phong phú hơn với những gam màu tươi sáng. Tất cả như một lời hứa hẹn, ở thời kỳ tươi trẻ nhất: là màu vàng của lúa chín, là trái cây chuyển sang sắc đỏ và chín mọng, mang đến hương vị ngọt ngào, tinh tế nhất. Giữa ánh nắng hồng rực rỡ là sân bắp với những hạt mẩy, căng tròn, vàng rơm. Bức tranh tự nhiên được đưa lên cao vút với bầu trời mang đầy màu sắc thiên nhiên. Chao ôi! Tuyệt vời biết bao! Một mùa hè giản dị, gần gũi, thân thương trong trái tim người đọc, như mời gọi chúng ta trở về với quê hương thân yêu ấy.

Ẩn sau bức tranh thiên nhiên mùa hạ tràn ngập niềm vui, đa dạng âm thanh, là một tâm hồn khao khát tự do cháy bỏng. Khi viết bài thơ, tác giả đang bị giam giữ trong bóng tối. Ông viết về mùa hạ, hồi tưởng về sự tươi đẹp, rực rỡ. Tất cả, từ tiếng chim hót đến 'đôi con diều sáo lộn nhào tầng không' đều đang trải qua cuộc sống tự do giữa bầu trời cao vút.

Thong qua sáu câu thơ đầu, người đọc đã được tận hưởng một bức tranh thân quen, giản dị và sống động về thiên nhiên mùa hạ ở Huế. Người đọc cảm nhận như tác giả đang sống ngay trong đó, mô tả trực tiếp với sự tinh tế của tất cả các giác quan, từ thính giác, thị giác, đến vị giác, khứu giác... Để tạo ra bức tranh mùa hạ đẹp, sống động như vậy, chắc chắn phải có niềm đam mê sâu sắc, tình yêu sự sống mãnh liệt, mới có thể tạo nên bài thơ đẹp như vậy.

Tố Hữu, một nhà thơ lớn ảnh hưởng sâu sắc đến văn hóa Việt Nam, để lại nhiều tác phẩm nổi tiếng, trong đó có Khi con tu hú - một trong những sáng tác quan trọng nhất được ông viết khi ngồi trong ngục tù. Những năm tháng đau buồn và tù tội, nhưng vẫn tràn đầy lạc quan và khao khát tự do.

Bài thơ Khi con tu hú của Tố Hữu bao gồm 10 câu, và 6 câu đầu tiên tạo ra một bức tranh tuyệt vời về vẻ đẹp của thiên nhiên trong mùa hè sắp bắt đầu.

“Khi con tu hú gọi bầy”

Tiếng tu hú, theo quan điểm dân gian, là bắt đầu của mùa hè, mùa của ánh sáng rực rỡ và ấm áp. Tiếng tu hú quen thuộc vang lên từ đâu đó, đánh thức mạch cảm xúc trong tâm hồn của nhà thơ, những cảm xúc khó diễn đạt, những kí ức ùa về.

“Lúa chiêm đang chín, trái cây ngọt dần

Vườn râm dậy tiếng ve ngân

Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào

Trời xanh càng rộng càng cao

Đôi con diều sáo lộn nhào từng không”

Trong tâm trí của tác giả, mùa hè là một thế giới sinh động và tuyệt vời, với màu vàng của lúa chín và quả ngọt, âm thanh hăng hái của tiếng ve như là lời chào đón mùa hè, và tiếng sáo của diều... Tất cả đều xuất hiện tươi tắn và sống động, tạo ra nhiều cảm xúc hứng khởi cho thanh niên. Tác giả chắc chắn là người yêu thiên nhiên, có khả năng cảm nhận tinh tế mới có thể viết ra những bài thơ đầy sức gợi hình và cuốn hút như vậy.

Trong 6 câu đầu, tác giả đã mô tả những hình ảnh quen thuộc của mùa hè bằng cách sử dụng miêu tả cảnh, với nhiều từ ngữ sinh động và gợi hình. Tất cả đều thể hiện vẻ đẹp của mùa hè, mùa của tuổi trẻ và lòng khao khát tự do.

Hình ảnh mùa hè được tác giả mô phỏng đi kèm với hiện thực của việc bị giam giữ trong ngục tối, tạo nên sự khao khát mãnh liệt, lòng khao khát tự do của tuổi trẻ. Đây cũng là vẻ đẹp trong tâm hồn của nhà thơ.

Phía sau những hàng sắt của nhà tù thực dân, nơi có vẻ như có thể giữ giam và kiềm chế tinh thần chiến sĩ cách mạng, nhưng trong đó, tình yêu quê hương vẫn đốt cháy, trí óc chiến đấu vẫn hòa quyện vào từng dòng thơ trong tác phẩm 'Khi con tu hú' của Tố Hữu. Đặc biệt, với tình yêu mãnh liệt đối với thiên nhiên, nhà thơ đã sáng tác nên bức tranh hùng vĩ về mùa hè ở Huế, phong phú và khao khát tự do đến nổi cháy bỏng qua sáu dòng thơ:

Khi con tu hú gọi bầy

Lúa chiêm đương chín, trái cây ngọt dần.

Vườn râm dậy tiếng ve ngân
Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào

Trời xanh càng rộng càng cao

Đôi con diều sáo lộn nhào từng không...

Bài thơ được sáng tác trên con đường của nhà thơ hoạt động cách mạng và bị bắt giam tại nhà lao Thừa Phủ của Huế. Trong bức tranh đầy màu sắc, chúng ta có thể cảm nhận được tác giả truyền đạt nhiều cảm xúc thông qua nghệ thuật mô tả sinh động. Bức tranh về thiên nhiên hiện lên rõ ràng với sự sử dụng từ ngữ tinh tế như 'chín, ngọt', các từ miêu tả màu sắc như 'vàng, đào, xanh', và các từ chỉ không gian như 'rộng, cao' được kết hợp với phong cách liệt kê, giúp độc giả hình dung được bức tranh mùa hè với mùi vị, âm thanh, và sắc màu đa dạng. Ngoài ra, việc sử dụng thể thơ gần gũi với dân gian giúp nhà thơ truyền đạt tâm trạng và khao khát tự do một cách dễ dàng.

Bức tranh về thiên nhiên hiện lên trong tâm trí của thi nhân với đầy đủ màu sắc, ánh sáng và âm thanh. Bức tranh đó rực rỡ khi bất chợt nghe:

'Khi con tu hú gọi bầy'

Âm thanh 'tu hú' là dấu hiệu của mùa hè đến, khi cây phượng đang nở đỏ rực, bằng lăng mở ra tím mọng báo hiệu ánh nắng chói chang của mùa hạ. Tiếng 'tu hú' đánh thức tâm hồn thi nhân, làm nóng bừng lòng khao khát tự do. Bức tranh thiên nhiên không chỉ có âm thanh của 'tu hú', mà còn có âm thanh râm ran của những con ve trong tán lá:

'Vườn râm dậy tiếng ve ngân'

Tất cả hòa quyện với tiếng sáo diều trên bầu trời xanh thẳm:

'Đôi con diều sáo lộn nhào từng không'

Không chỉ có âm thanh của 'tiếng tu hú', 'tiếng ve ngân', và tiếng 'con diều sáo' di chuyển trên bầu trời, bức tranh đó còn tràn ngập sắc màu tươi vui khi:

'Lúa chiêm đang chín, trái cây ngọt dần'

Những cánh đồng lúa chín vàng trải dài bát ngát, báo hiệu một mùa thu hoạch phong phú. Trong làn gió của mùa hè, nhà thơ ngửi mùi hương quen thuộc của quê hương, là mùi hoa quả chín tác động lên khứu giác, khiến chúng ta bất chợt nhớ đến 'hương ổi' trong bài thơ 'Sang thu' của nhà thơ Hữu Thỉnh:

'Bỗng nhận ra hương ổi'

Phả vào trong gió se'

đánh dấu sự gần kề của mùa thu. Với Tố Hữu, nhà thơ đã nhận thức được mùi hương của quả chín, đánh dấu sự đến gần của mùa hè mong đợi. Không chỉ có màu vàng của lúa chín, bức tranh thiên nhiên ấy còn có màu vàng của những cánh ngô, màu xanh hy vọng của bầu trời cao:

'Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào

Trời xanh càng rộng càng cao'.

Với tất cả tình yêu, nhà thơ đã sáng tạo ra bức tranh về thiên nhiên sống động, đầy mới mẻ và phấn khích. Chắc chắn nhà thơ là người yêu thiên nhiên, yêu quê hương, yêu đất nước đến mức cháy bỏng, đó mới là lý do khiến cho những cảm nhận tuyệt vời như vậy. 'Thơ ca là sự thăng hoa của cảm xúc'. Bởi vậy, bức tranh thiên nhiên ấy chứa đựng những động đậy mãnh liệt của tâm hồn. Nhà thơ như muốn phá vỡ những hàng sắt để bước vào thiên nhiên, để cảm nhận và hòa mình vào những tinh túy của đất trời. Có lẽ, tiếng chim 'tu hú gọi bầy', 'tiếng ve ngân' đã làm cho tâm hồn nhà thơ xôn xao đến như vậy?

Với ngòi bút tinh tế, nhà thơ đã vẽ nên bức tranh về thiên nhiên với đầy đủ màu sắc, hương vị và âm thanh. Bằng cách mô tả cảnh sinh động, từ ngữ giản dị nhưng giàu ý tạo hình cùng với việc liệt kê, nhà thơ đã tạo ra những ấn tượng khó phai trong trái tim độc giả. Với giọng điệu sôi nổi, hào hứng như đang hòa mình vào mùa hè, bức tranh thiên nhiên đầy rực rỡ đã làm cho chúng ta bị cuốn hút mênh mông bởi hình ảnh tươi mới đó.

Qua bức tranh về thiên nhiên, chúng ta có thể cảm nhận được tình yêu thiên nhiên và quê hương sâu sắc của nhà thơ. Nhưng bức tranh còn là nơi chứa đựng những nỗi niềm, khao khát tự do của thi nhân. Nhà thơ như muốn vượt qua những hàng sắt để bước vào thế giới tự nhiên, để cảm nhận và hòa mình vào những vẻ đẹp tinh tế của đất trời. Bài thơ đã giúp chúng ta hiểu sâu hơn về vẻ đẹp trong tâm hồn của người chiến sĩ cộng sản, những xúc cảm mạnh mẽ đến từ hơi thở tự nhiên.