Top 5 Điều Cần Biết Quan Trọng về Bệnh do Adenovirus

Vào năm 1953, nhóm nghiên cứu đầu tiên của Rowe đã phân lập thành công chủng Adenovirus từ mô sùi vòm họng và hạch hạnh nhân của con người. Tính đến thời điểm đó, với khả năng gây thoái hóa tế bào, chúng đã được đặt tên là virus A.D (Adenoid degenerative). Đến năm 1956, tên Adenovirus ra đời và vẫn được sử dụng đến ngày nay. Adenovirus thuộc họ Adenoviridae, với hơn 100 loại được phát hiện, trong đó 47 loại gây bệnh ở người và 60 loại gây bệnh ở động vật.

Adenovirus có cấu trúc phức tạp với 3 loại kháng nguyên cấu trúc capsid:

• Hexon có tính chất nhóm, thứ nhóm và typ đặc hiệu
• Penton có tính chất nhóm và thứ nhóm đặc hiệu
• Sợi (fiber) có tính chất thứ nhóm và typ đặc hiệu

Kháng nguyên penton giúp chúng bám chặt lên bề mặt vật chủ ký sinh, trong khi kháng nguyên sợi (fiber) có khả năng làm ngưng kết hồng cầu, đặc biệt ở khỉ và chuột cống.

Adenovirus tồn tại trong môi trường pH rộng từ 2 - 10. Chúng có khả năng tồn tại và gây bệnh lâu dài, đặc biệt ở nhiệt độ phòng trong 30 ngày, 37°C trong 15 ngày. Chúng có thể tồn tại và giảm hoạt động xâm nhiễm ở 4°C trong nhiều tuần và thậm chí ở -25°C trong nhiều năm. Dưới điều kiện đông khô hoặc đông băng, virus vẫn có thể tồn tại lâu dài. Đối với Adenovirus, nước sôi ở 100°C, tia cực tím, và cloramin đều là những phương pháp phá hủy được virus, trong khi este và aceton không có tác động đó.

Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Hà Nội, Adenovirus thể hiện sức mạnh bền bỉ, có thể tồn tại trong phòng 30 ngày, ở 37°C trong 15 ngày và thậm chí nếu ở -25°C, có thể kéo dài đến năm. Nếu xâm nhập cơ thể, đặc biệt là ở tế bào ối, tuyến giáp, thận, chúng nhân lên với tốc độ nhanh, một chu kì nhân lên trung bình là 30 giờ. Sức sống và khả năng nhân cao làm Adenovirus trở thành mối đe dọa lây lan trong cộng đồng.

Adenovirus thường gặp và lây lan chủ yếu ở trẻ em, đặc biệt là tại những nơi có tiếp xúc tập trung như trường học, trung tâm chăm sóc trẻ em, bệnh viện và trại hè.

Thường đi kèm với đường hô hấp, Adenovirus lây truyền qua giọt bắn khi nói chuyện với người bệnh hoặc khi họ hắt hơi. Nguồn nước bị ô nhiễm, đặc biệt là nước bơi lội, cũng là nguồn lây nhiễm quan trọng.

Đường tiêu hóa là con đường lây nhiễm phổ biến khác của Adenovirus. Thói quen đưa đồ chơi vào miệng hoặc không rửa tay trước khi ăn làm tăng rủi ro nhiễm virus. Chạm vào người bệnh hoặc vật dụng của họ cũng là nguồn lây nhiễm, khiến virus có thể tồn tại trên bề mặt đồ vật trong thời gian dài. Do đó, Adenovirus có thể lây lan qua đồ chơi, khăn tắm và mọi thứ nhiễm virus.

Nhiễm Adenovirus có thể gây bệnh tại nhiều cơ quan khác nhau như đường hô hấp, mắt, tiết niệu, tiêu hóa và gan. Biểu hiện của Adenovirus cũng đa dạng, bao gồm:

• Viêm đường hô hấp cấp: Thường gặp ở trẻ sơ sinh và nhỏ, có triệu chứng sốt cao, đau đầu, ho, đau họng, hạch cổ sưng đau. Bệnh thường kéo dài 3-4 ngày, nếu không chẩn đoán và điều trị kịp thời, có thể dẫn đến viêm phổi
• Viêm họng cấp: Phổ biến ở trẻ nhỏ, với triệu chứng ho, viêm họng, chảy nước mũi, sốt cao đến 39°C. Có thể nhanh chóng lan thành dịch bệnh
• Viêm phổi: Gây ra bởi các type 3, 4, 7 và 14, có biểu hiện sốt cao đột ngột, sổ mũi, ho, tổn thương phổi. Viêm phổi do Adenovirus có thể nguy hiểm và gây tử vong ở tỉ lệ 8-10%
• Viêm kết mạc mắt (đau mắt đỏ): Viêm cấp tính kết giác mạc, kết mạc mắt đỏ, có thể một bên hoặc cả hai bên, chảy dịch trong mắt. Thường bùng phát vào mùa hè qua nước ở bể bơi
• Viêm dạ dày, ruột cấp tính: Gặp ở trẻ nhỏ, do các type 31, 40 và 41. Biểu hiện là đi ngoài phân lỏng, nhiều nước, kéo dài khoảng 7 ngày, có thể kèm theo sốt, đau đầu, buồn nôn
• Viêm bàng quang xuất huyết: Do các type 11 và 21 gây ra, gây chảy máu ở trẻ, đặc biệt là bé trai
• Viêm gan: Adenovirus là nguyên nhân của viêm gan bí ẩn ở trẻ em

Theo PGS. TS Lê Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Trung tâm Hô hấp, Bệnh viện Nhi Trung ương, triệu chứng của trẻ nhiễm Adenovirus thường dễ nhầm lẫn với cúm thông thường. Do đó, khi phát hiện triệu chứng nghi ngờ, cần theo dõi sức khỏe thường xuyên và đưa đến cơ sở y tế để được kiểm tra và điều trị kịp thời.

Hiện tại, tại Việt Nam vẫn chưa có vắc-xin phòng ngừa Adenovirus, do đó, để kiểm soát sự lây lan của bệnh, quan trọng nhất là tăng cường tuyên truyền và giáo dục cộng đồng về những nguy cơ từ Adenovirus.

Để phòng ngừa bệnh do Adenovirus, mọi người cần chủ động áp dụng các biện pháp sau:

• Đảm bảo vệ sinh cá nhân thường xuyên
• Sử dụng nước muối hoặc dung dịch súc miệng chống khuẩn
• Khuyến khích trẻ em rửa tay đúng cách và thường xuyên
• Vệ sinh nhà cửa thường xuyên, đặc biệt là các bề mặt tiếp xúc nhiều như bàn, ghế, đồ chơi của trẻ nhỏ
• Đảm bảo nguồn nước sạch sẽ trong gia đình
• Uống đủ nước, duy trì chế độ ăn uống lành mạnh và đảm bảo giấc ngủ đủ
• Sử dụng khăn mặt cá nhân, tránh sử dụng chung và luôn giữ khăn mặt sạch sẽ, khô ráo
• Khi chăm sóc người bệnh, lưu ý về việc sát khuẩn đồ dùng cá nhân bằng Cloramin B
• Đeo khẩu trang khi tiếp xúc nơi đông người
• Tránh chạm tay vào mắt, mũi, miệng để giảm nguy cơ lây nhiễm
• Trẻ em cần tiêm ngừa vắc-xin 6 trong 1, phòng cúm và phế cầu, giúp giảm nguy cơ mắc nhiễm Adenovirus và các bệnh liên quan

Hiện nay, vẫn chưa có loại thuốc đặc hiệu để chữa trị Adenovirus. Đa số các loại thuốc trị bệnh chỉ giúp giảm triệu chứng và cải thiện tình trạng sức khỏe tổng thể.

Bệnh có thể tự khỏi sau vài ngày nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Tuy nhiên, nếu gặp các vấn đề như đau mắt đỏ, viêm phổi,... thì bệnh có thể kéo dài tới 1 tuần hoặc lâu hơn.

Sau khi mắc bệnh, cần thực hiện các biện pháp chăm sóc sức khỏe như:

• Uống nhiều nước, đặc biệt là nước trái cây và Oresol để bù nước do sốt, nôn mửa và tiêu chảy
• Đối với trẻ sốt từ 38.5°C trở lên, cần sử dụng thuốc hạ sốt và áp dụng các phương pháp vật lý như lau cho trẻ bằng khăn ấm, mặc đồ thoáng khí, nới lỏng quần áo
• Bổ sung dinh dưỡng lành mạnh, vitamin C đặc biệt quan trọng
• Đảm bảo trẻ được nghỉ ngơi đủ
• Sử dụng xịt mũi cho trẻ. Đối với trẻ nhỏ, có thể nhỏ vài giọt nước muối sinh lý vào mũi, sau đó hút mũi bằng xi lanh
• Sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng để giảm tắc nghẽn mũi và hỗ trợ hô hấp

Lưu ý: Nếu nghi ngờ trẻ nhiễm Adenovirus hoặc có các triệu chứng như sốt cao, ho, khó thở, đau mắt đỏ và rối loạn tiêu hóa, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế để được kiểm tra và chữa trị đúng cách. Tránh tự y áp dụng các loại thuốc mà không có sự giám sát của bác sĩ để tránh gây biến chứng nặng.