Top 6 Bài luận 'Người kể trong văn bản tự sự' lớp 9 tuyệt vời

I. Vai trò của người kể chuyện trong văn bản tự sự

1. Đọc đoạn trích

2.

- Trong đoạn trích, mô tả về khoảnh khắc chia tay giữa anh thanh niên, ông họa sĩ, cô kĩ sư

- Người kể là người giấu mặt, không phải là nhân vật trong câu chuyện

- Câu văn như “giọng cười nhưng đầy tiếc rẻ”, “những người con gái sắp xa ta, biết không bao giờ gặp ta nữa, hay nhìn ta như vậy…” là lời nhận xét, đánh giá của người kể chuyện về anh thanh niên và suy nghĩ của anh ta.

- Người kể chuyện ở đây dường như thấy hết, biết hết tất cả mọi việc, mọi hành động, tâm tư, tình cảm của các nhân vật:

Căn cứ vào chủ thể đứng ra kể chuyện, đối tượng được mô tả, ngôi kể, điểm nhìn và lời văn, có thể nhận xét: Người kể câu chuyện ở đây dường như thấy hết và biết tất cả mọi việc, mọi người, mọi hành động, tâm tư, tình cảm của các nhân vật...

II. Luyện tập

Bài 1 (trang 193 sgk ngữ văn 9 tập 1)

Đọc đoạn trích

Bài 2 (trang 193 sgk ngữ văn 9 tập 1)

a.

So sánh với đoạn trích Lặng lẽ Sa Pa, đoạn trích Trong lòng mẹ (Nguyên Hồng):

- Người kể là nhân vật “tôi”- bé Hồng- nhân vật chính trong câu chuyện

- Ưu điểm của ngôi kể: Ngôi thứ nhất trực tiếp bộc lộ được suy nghĩ, tình cảm của mình, do vậy có thể thể hiện được nhiều diễn biến tinh vi, phức tạp của nội tâm.

– Hạn chế: Cách kể này nhìn tất cả nhân vật, sự việc không được khách quan, nên đơn điệu

b.

Lựa chọn người kể là cô kĩ sư

Nghe tiếng chàng trai kêu to “trời ơi chỉ còn 5 phút nữa” và sau đó là một giọng đầy tiếc rẻ, tôi cũng cảm thấy giật mình, bâng khuâng. Cuộc chia tay của chúng tôi đã đến rồi đấy ư? Tôi và chàng trai kia đã nói gì được với nhau đâu? Và cả nhà họa sĩ đáng kính kia nữa.

Khi tôi đứng lên thì anh thanh niên bỗng kêu lên:

- Ô! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này!

Tôi nhẹ nhàng quay lại, cầm lấy chiếc khăn tay. Tôi thực sự bối rối, mặt nóng bừng, quay vội đi. Nhà họa sĩ già đã bước tới bậu cửa, bỗng quay lại chụp lấy tay chàng thanh niên, lắc mạnh:

- Chào anh! Chắc chắn rồi tôi sẽ trở lại! Tôi ở với anh ít hôm được chứ?

Tôi cũng lặng lẽ bước đến chỗ chàng thanh niên, chìa bàn tay ra cho anh nắm. Anh nắm lấy bàn tay tôi, bóp nhẹ. Hình như anh hơi run thì phải? Tôi nhìn thẳng vào mắt anh không nói. Anh cũng im lặng nhìn tôi. Nhưng dường như chúng tôi đã nói với nhau tất cả. Tôi thì thầm:

- Chào anh!

A. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1. Vai trò của người kể chuyện trong văn bản tự sự

1.1. Đọc đoạn trích sau- Trời ơi, chỉ còn có năm phút ! Chính là anh thanh niên giật mình nói to, giọng cười nhưng đầy tiếc rẻ. Anh chạy ra nhà phía sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cái làn. Nhà hoạ sĩ tặc lưỡi đứng dậy. Cô gái cũng đứng lên, đặt lại chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già.- Ô! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này ! Anh thanh niên vừa vào, kêu lên. Để người con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái. Cô kĩ sư mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn và quay vội đi.- Chào anh. - Đến bậu cửa, bỗng nhà họa sĩ già quay lại chụp lấy tay người thanh niên lắc mạnh. - Chắc chắn rồi tôi sẽ trở lại. Tôi ở với anh ít hôm được chứ? Đến lượt cô gái từ biệt. Cô chìa tay ra cho anh nắm, cẩn trọng, rõ ràng, như người ta cho nhau cái gì chứ không phải là cái bắt tay. Cô nhìn thẳng vào mắt anh - những người con gái sắp xa ta, biết không bao giờ gặp lại được nữa, hay nhìn ta như vậy.- Chào anh.1.2. Suy nghĩ và trả lời câu hỏi:

a. Đoạn trích kể về ai và về sự việc gì?
b. ở đây, ai là người kể về các nhân vật và sự việc trên? Những dấu hiệu nào cho ta biết ở đây các nhân vật không phải là người kể chuyện?
c. Những câu “giọng cười nhưng đầy tiếc rẻ”; “những người con gái sắp xa ta, không biết bao giờ gặp ta nữa, hay nhìn ta như vậy”… là nhận xét của người nào, về ai?
d. Hãy nêu những căn cứ để có thể nhận xét: Người kể chuyện ở đây dường như thấy hết và biết tất mọi việc, mọi hành động, tâm tư, tình cảm của các nhân vật.
Trả lời:

a. Chuyển kể về anh thanh niên, cô gái trẻ và ông họa sĩ. Kể về cuộc chia tay giữa thanh niên với cô kỹ sư trẻ và ông họa sĩ già. Cuộc chia tay giữa họ có phần lưu luyến, bịn rịn.
b. Chuyện kể theo ngôi thứ 3, người kể không phải là một trong ba nhân vật xuất hiện trong truyện, vì nếu người kể là một trong ba nhân vật thì nhân xưng phải là tên một trong ba người này hoặc là xưng 'tôi'.
c. Những câu 'Những giọng cười nhưng đầy tiếc rẻ' ; 'Những người con gái sắp xa ta, biết không bao giờ gặp lại cô gái ấy nữa, hay nhìn ta như vậy' là nhận xét của người kể chuyện về anh thanh niên và tậm trạng của anh. người kể chuyện đă nhập vai vào nhân vật anh thanh niên để nói hộ anh ta những suy nghĩ, cảm xúc của mình lúc chia tay cô gái.
d. Người kể chuyện đã kể lại câu chuyện một cách rõ ràng, cụ thể, nói lên được suy nghĩ, cảm xúc và tâm trạng của các nhân vật. Ta thấy điều này vì người kể chuyện vừa kể, vừa tả, vừa nói hộ các suy nghĩ, cảm xúc của các nhân vật.

B. BÀI TẬP VÀ HƯỚNG DẪN GIẢI

LUYỆN TẬP

Câu 1, 2: Trang 193 sgk ngữ văn lớp 9 tập 1 Đọc đoạn trích sách giáo khoa và trả lời các câu hỏi:a. So với đoạn trích ở mục I (trong Lặng lẽ Sa Pa), cách kể ở đoạn trích này có gì khác? Hãy làm sáng tỏ bằng việc trả lời các câu hỏi sau: Người kể chuyện ở đây là ai? Ngôi kể này có ưu điểm gì và hạn chế gì so với ngôi kể ở đoạn trên?b. Chọn một trong ba nhân vật (người họa sĩ già, cô kĩ sư, anh thanh niên) là người kể chuyện, sau đó chuyển đoạn văn trích ở mục I thành một đoạn khác, sao cho nhân vật, sự kiện, lời văn và cách kể phù hợp với người thứ nhất.

Bài làm:a. Trong đoạn trích từ tác phẩm Trong lòng tôi, người kể chuyện xưng “tôi”, đồng thời là nhân vật - cậu bé. Như vậy, câu chuyện là do nhân vật này chứng kiến, trải nghiệm và kể lại.Ưu điểm của các kể này là người kể có điều kiện tự giãi bày sâu sắc hơn nhưng lại hạn chế hơn kể theo ngôi kể trong việc kể lại các đối tượng khác, chỉ kể lại những gì “tôi” được chứng kiến, nhân vật có thể bộc lộ tât cả những suy nghĩ, tình cảm, tâm trạng thầm kín nhất của mình.Tuy nhiên, hạn chế của các kể này là không thể miêu tả, có mặt khắp nơi, chứng kiến mọi chuyện hoặc thâm nhập, nói lên suy nghĩ, tâm trạng của các nhân vật khác.b. Có thể lựa chọn cách kể theo lời của anh thanh niên như sau:Trời ơi, chỉ còn có năm phút! Tôi giật mình nói to và tiếng cười đầy tiếc nuối. Tôi chạy ra nhà phía sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cái làn. Nhà hoạ sĩ tặc lưỡi đứng dậy. Cô gái cũng đứng lên, đặt lại chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già. Tôi vừa nước vào và kêu lên:- Ô! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này! Để người con gái khỏi trở lại bàn, tôi lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái. Cô kĩ sư mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn từ tay tôi và quay vội đi.Đến bậu cửa, bỗng nhà họa sĩ già quay lại chụp lấy tay tôi lắc mạnh và nói: - Chào anh. Chắc chắn rồi tôi sẽ trở lại. Tôi ở với anh ít hôm được chứ? Đến lượt cô gái từ biệt. Cô chìa tay ra cho tôi nắm, cẩn trọng, rõ ràng, như người ta cho nhau cái gì chứ không phải là cái bắt tay. Cô nhìn thẳng vào mắt tôi - những người con gái sắp xa ta, biết không bao giờ tôi gặp lại cô gái ấy nữa, hay nhìn ta như vậy.- Chào anh.

Phần I: TÍNH CÁCH CỦA NHÂN VẬT KỂ TRONG VĂN TỰ SỰ

1. Đọc đoạn trích

2. Trả lời câu hỏi

a. Câu chuyện nói về ai và về sự kiện gì?

b. Ai là người kể câu chuyện trong đoạn trích này?

c. Những lời như 'tiếc rẻ giọng cười'... là đánh giá của ai, về ai?

d. Nêu những lý do chứng minh rằng người kể chuyện ở đây có vẻ biết hết, thấu hiểu mọi sự, hành động, tâm lý, tình cảm của nhân vật.

Trả lời

a. Chuyện kể về khoảnh khắc chia tay giữa người họa sĩ già, cô gái và anh thanh niên

b. Người kể câu chuyện về khoảnh khắc đó không xuất hiện, không phải là bất kỳ trong ba nhân vật đã được nêu. Trong đoạn văn, tất cả nhân vật trở thành đối tượng mô tả một cách khách quan: “Anh thanh niên vừa vào, kêu lên”; “Cô kỹ sư nhếch mép, mặt đỏ ửng”; “Bỗng người họa sĩ già quay lại”,... Nếu người kể là một trong ba nhân vật trên, thì ngôi kể và lời văn phải thay đổi. Hoặc là sử dụng ngôi “tôi”, hoặc là sử dụng tên của một trong ba nhân vật để kể chuyện. Như vậy, người kể chuyện ở đây là người nhân xưng, không tham gia trong câu chuyện.

c. Câu nhận xét như 'tiếc rẻ giọng cười'; “những người con gái sắp xa, không biết bao giờ gặp lại, như nhìn ta như vậy”,... chính là đánh giá của người kể chuyện về anh thanh niên và cảm xúc của anh ta. Cần lưu ý đến câu nhận xét thứ hai, người kể chuyện như là đưa vào vai anh thanh niên để nói lên cảm xúc và suy nghĩ của anh. Điều này không chỉ là câu trần thuật của người kể, mà còn là tiếng nói của rất nhiều người trong tình huống đó. Nếu đó là lời của anh thanh niên trực tiếp, tính chung sẽ bị hạn chế nhiều hơn.

d. Dựa vào chủ thể kể chuyện, đối tượng mô tả, ngôi kể, góc nhìn và lời văn, có thể nhận thấy: Người kể chuyện ở đây có vẻ như thấu hiểu và biết tất cả, mọi sự, mọi hành động, tâm lý, tình cảm của các nhân vật...

Phần II: BÀI TẬP THỰC HÀNH

Trả lời câu 1 (trang 194 sách giáo trình Ngữ Văn 9 Tập 1):

So sánh đoạn văn của Nguyên Hồng với đoạn văn của Nguyễn Thành Long đã được phân tích ở trên để rút ra những nhận xét về sự giống và khác nhau: Người kể chuyện ở đây là ai? Ngôi kể này có điểm mạnh và hạn chế nào so với ngôi kể trong đoạn trên?

Trả lời:

- Người kể trong đoạn văn của Nguyên Hồng là nhân vật “tôi” (ngôi thứ nhất) - chú bé - trong cuộc gặp gỡ cảm động với mẹ mình sau nhiều ngày xa cách.

- Ngôi kể này giúp cho người kể dễ đi sâu vào tâm tư tình cảm, mô tả được những diễn biến tâm lý phức tạp đang diễn ra trong tâm hồn nhân vật “tôi”. Tuy nhiên, ngôi kể này có hạn chế trong việc mô tả toàn diện các đối tượng khách quan, gây cảm giác đơn điệu trong ngôn ngữ truyện tranh.

Trả lời câu 2 (trang 194 sách giáo trình Ngữ Văn 9 Tập 1):

Chọn một trong ba nhân vật để làm người kể chuyện, sau đó chuyển đoạn văn trích ở mục I thành một đoạn khác, sao cho nhân vật, sự kiện, ngôn ngữ và cách kể phù hợp với ngôi thứ nhất.

Trả lời:

Có thể chọn một trong ba nhân vật (người họa sĩ già, cô gái hoặc anh thanh niên) để đảm nhận vai trò người kể chuyện. Lưu ý: việc chọn ai làm người kể có ảnh hưởng đến cách quan sát, ghi chú và thể hiện cảm xúc, thái độ trong lời kể. Ví dụ, nếu chọn cô gái để kể theo quan điểm của cô ấy, những câu như: 'Anh thanh niên vừa vào, kêu lên. Để người con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái. Cô kĩ sư nhếch mép, mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn và quay vội đi.' sẽ cần được điều chỉnh. Có thể viết: Anh thanh niên vừa vào, kêu lên. Để tôi không phải quay lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho tôi. Tuy nhiên, không thể viết: 'Tôi nhếch mép, mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn và quay vội đi.', vì 'tôi' chỉ có thể cảm nhận mặt mình đỏ ửng, không thể nhìn thấy mặt 'tôi' đỏ ửng từ bên ngoài như mô tả.

A. HƯỚNG DẪN TÌM HIỂU BÀI

I. Tác động của người kể chuyện trong văn bản tự sự

Trong văn bản tự sự, bên cạnh việc sử dụng ngôi thứ nhất (xưng tôi), còn có sử dụng ngôi thứ ba. Điều đó có nghĩa là người kể chuyện giấu mình nhưng tồn tại ở khắp nơi trong văn bản, dường như hiểu biết mọi chi tiết, hành động, tâm lý, tình cảm của các nhân vật.

Người kể chuyện đóng vai trò dẫn dắt người đọc vào câu chuyện:

Giới thiệu nhân vật và tình huống.
Mô tả nhân vật và cảnh vật.

II. Đọc hiểu

1. Đọc đoạn trích từ tác phẩm Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long.

2. Trả lời câu hỏi:

a. Đoạn trích kể về khoảnh khắc chia tay giữa người họa sĩ già, anh thanh niên và cô gái.

b. Người kể về nhân vật và sự kiện trên không xuất hiện, không phải là ba nhân vật: người họa sĩ già, anh thanh niên và cô gái vì:

Truyện được kể theo ngôi thứ ba. Nếu người kể là một trong ba nhân vật trên, thì ngôi kể phải thay đổi hoặc xưng là tôi hoặc xưng tên một trong ba nhân vật đó.
Nếu là một trong ba nhân vật trên, thì người kể và lời văn phải thay đổi. Tuy nhiên, trong đoạn trích, ta thấy các nhân vật đều trở thành đối tượng để mô tả một cách khách quan: “đó chính là anh thanh niên giật mình nói to, giọng cười nhưng đầy tiếc rẻ, cô kĩ sư mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn và quay vội đi, bỗng nhà hoạ sĩ già quay lại”…
c. Câu nhận xét như 'tiếc rẻ giọng cười'; “những người con gái sắp xa ta, biết không bao giờ gặp lại ta, hay nhìn ta như vậy…' là lời đánh giá của người kể chuyện về anh thanh niên và suy nghĩ của anh ta. Trong lời đánh giá thứ hai, người kể chuyện như là đưa vào tâm trí anh thanh niên để thể hiện những suy nghĩ, tình cảm của anh. Điều này không chỉ là lời truyền đạt của người kể, mà còn là tiếng lòng của rất nhiều người trong tình huống đó. Nếu đó là lời của anh thanh niên trực tiếp, tính chung sẽ bị hạn chế nhiều hơn.

d. Có thể dựa vào người kể chuyện, đối tượng mô tả, ngôi kể, góc nhìn và ngôn ngữ để có thể nhận xét: Người kể chuyện ở đây có vẻ thấu hiểu và biết tất cả, mọi sự, mọi hành động, tâm lý, tình cảm của các nhân vật.

B. HƯỚNG DẪN LUYỆN TẬP

1. Đọc đoạn trích từ tác phẩm Trong lòng mẹ của Nguyên Hồng được đề cập ở SGK, trang 194.

2. Trả lời câu hỏi:

a. So sánh đoạn trích trong Lặng lẽ Sa Pa với cách kể trong đoạn trích Trong lòng mẹ có điểm gì khác nhau:

Người kể chuyện là nhân vật tôi – chú bé – trong cuộc gặp gỡ cảm động với mẹ mình sau bao ngày xa cách.
Ngôi kể này giúp người kể dễ dàng đi sâu vào mô tả tâm tư, tình cảm, những biến động tinh tế, phức tạp đang diễn ra trong tâm hồn nhân vật tôi. Tuy nhiên, ngôi kể này cũng có điểm hạn chế, đó là khó miêu tả toàn bộ các đối tượng, khó tạo ra cái nhìn đa chiều và điều này dễ gây ra sự đơn điệu trong lối viết truyện dựa trên sự trải nghiệm.

I Vai trò của người kể trong văn bản tự sự

1. Đọc đoạn văn

2. Trả lời câu hỏi

a. Trải nghiệm lúc chia tay giữa người họa sĩ già, anh thanh niên và cô gái.

b. Người kể câu chuyện không phải là ba nhân vật, có thể là tác giả hoặc một người chứng kiến sự việc kể lại bằng giọng văn khách quan. Nếu người kể là một trong ba nhân vật, cách xưng hô sẽ thay đổi thành “tôi”

c. Câu văn “giọng cười nhưng đầy tiếc rẻ”,.. là lời nhận xét của người kể chuyện đối với anh thanh niên và suy nghĩ của anh ta. Những lời nói ấy không phải là của anh thanh niên vì nếu người phát ngôn là anh thanh niên thì tính khách quan và bao quát sẽ giảm đi và hạn chế.

d. Dựa vào người kể chuyện, đối tượng được miêu tả, ngôi kể, cách nhìn và giọng văn, ta có thể thấy người kể trong đoạn trích chứng kiến toàn bộ sự việc, tâm tư tình cảm của ba nhân vật.

II Luyện tập bài người kể trong văn bản tự sự

Câu 1 trang 193 sgk ngữ văn lớp 9 tập 1

So sánh đoạn văn của Nguyên Hồng và đoạn văn Nguyễn Thành Long:

Người kể trong đoạn văn của Nguyên Hồng chính là nhân vật “tôi”, là chú bé trong lần gặp gỡ người mẹ sau bao tháng ngày xa cách
Ngôi kể thứ nhất giúp cảm xúc trở nên chân thực, nhẹ nhàng đi sâu vào lòng người. Ngôi kể này hạn chế ở điểm không có tính khách quan và bao quát.

Câu 2 trang 193 sgk ngữ văn lớp 9 tập 1

Học sinh có thể tự lựa chọn nhân vật để biến đổi ngôi kể sao cho phù hợp nhất.