Top 6 Bài luận 'Quan sát, tưởng tượng, so sánh và nhận xét trong văn miêu tả' lớp 6 tuyệt vời

A. Trọng tâm kiến thức

I. Quan sát, tưởng tượng, so sánh và nhận xét trong văn miêu tả.

1. Đọc và hiểu

2. Trả lời câu hỏi

a. Đặc điểm nổi bật của sự vật và phong cảnh được mô tả:

Đoạn 1: Dáng vẻ ốm yếu, đáng thương của Dế Choắt
Đoạn 2: Khung cảnh hùng vĩ, mơ mộng của sông Cà Mau
Đoạn 3: Sức sống rực rỡ của cây gạo vào mùa xuân
b. Hình ảnh, từ ngữ đặc sắc thể hiện điểm độc đáo:

Đoạn 1: Dáng vẻ gầy gò, lêu nghêu, bè bè, mặt mũi ngơ ngơ…

Đoạn 2: Sông ngòi, kênh rạch như mạng nhện, trời xanh, nước xanh…

Đoạn 3: Cây gạo sừng sững như tháp đèn, hàng ngàn bông hoa như ánh lửa hồng, búp nõn như ánh nến xanh…

c. Câu văn có sự liên tưởng và so sánh trong từng đoạn.

Đoạn 1: Dế Choắt như gã nghiện thuốc phiện, như người cởi trần mặc áo ghi lê...

Đoạn 2: Sông như thác, cá bôi như người bơi ếch, rừng đước như hai dãy trường thành…

Đoạn 3: Cây gạo sừng sững như tháp đèn khổng lồ, hàng ngàn bông hoa như ánh lửa hồng…

=> So sánh và liên tưởng tạo nên sự sinh động và thú vị trong miêu tả văn.

3. Ghi nhớ

Để miêu tả tốt, cần có khả năng quan sát, nhận xét, liên tưởng và tưởng tượng phong phú để làm nổi bật đặc điểm tiêu biểu của sự vật.

B. Bài tập và hướng dẫn giải

Câu 1: Trang 28,29 sgk Ngữ văn 6 – tập 2

Điền từ: gương bầu dục, mảnh kính, cong cong, uốn, lấp ló, xám xịt, cổ kính, xanh um, xanh biếc...

Bài làm: Nhà tôi cách Hồ Gươm không xa. Từ trên gác cao nhìn xuống, hồ như một chiếc gương bầu dục lớn, sáng long lanh. Cầu Thê Húc màu son, cong cong như con tôm, dẫn vào đền Ngọc Sơn. Mái đền xám xịt bên gốc đa già, rễ lá xum xuê. Xa một chút là Tháp Rùa, tường rêu cổ kính, xây trên gò đất giữa hồ, cỏ mọc xanh um.

Câu 2: Trang 29 sgk, Ngữ văn 6 – tập 2

Bài làm: Hình ảnh về vẻ đẹp cường tráng của Dế Mèn: Người rung rinh một màu nâu bóng mỡ…, đầu to nổi tảng…, răng đen nhánh…, râu dài và uốn cong… Hình ảnh Dế Mèn ương bướng, kiêu căng: Lấy làm hãnh diện…, chốc chốc lại trịnh tọng… vuốt râu…

Câu 3: Trang 29 sgk Ngữ văn 6 – tập 2

Bài làm: Ngôi nhà của em có một số đặc điểm nổi bật như là một căn nhà hai tầng được sơn màu xanh non. Trước sân nhà có nhiều cây cảnh và hoa. Phòng khách có bộ sofa trắng đen và tủ ti vi. Bếp của mẹ được bày trí đẹp mắt với nhiều dụng cụ nấu ăn. Hai phòng ngủ ở tầng hai được sơn màu hồng. Trong số những đặc điểm này, nổi bật nhất là căn nhà hai tầng sơn màu xanh non và sân nhà có cây cỏ và hoa.

Câu 4: Trang 29 sgk Ngữ văn 6 – tập 2

Bài làm: Buổi sáng ở quê em tràn ngập sự tươi mới và yên bình. Mặt trời như quả lòng đỏ trứng gà nhô lên từ đỉnh núi. Bầu trời trong xanh không một gợn mây. Những hàng cây đang đung đưa nhẹ nhàng dưới làn gió nhẹ. Núi sừng sững uy nghiêm đón tia nắng đầu tiên. Những ngôi nhà như được dát vàng dưới ánh nắng sáng lấp lánh.

Câu 5: Trang 29 sgk Ngữ văn 6 - tập 2

Bài làm: Từ bài sông nước Cà Mau, em mô tả lại cảnh dòng sông hoặc khu rừng em đã quan sát. Sông Lam ở quê em như một thiếu nữ áo kim sa, dát vàng bởi ánh nắng bình minh. Thuyền nhỏ lướt nhẹ trên dòng sông. Bờ sông là những bãi ngô, dâu xanh mơn mởn. Buổi sáng ở đây tràn ngập bình yên, làm cho trái tim em hòa mình vào sự hòa quyện của thiên nhiên.

Phần I: QUAN SÁT, TƯỞNG TƯỢNG, SO SÁNH VÀ NHẬN XÉT TRONG VĂN MIÊU TẢ

Câu 1 (trang 27 sgk Ngữ Văn 6 Tập 2):

Hãy đọc các đoạn văn dưới đây:

Đoạn 1:

a) Chú Dế Choắt hiện lên như một người nghiện thuốc phiện, gầy gò và dài lêu nghêu. Cánh chỉ ngắn củn đến giữa lưng, hở cả mạng sườn như người cởi trần mặc áo gi-lê. Râu ria gặp gỡ nhau tạo nên một mẩu nhỏ, và mặt mũi lúc nào cũng ngẩn ngơ ngơ.

(Tô Hoài)

Đoạn 2:

Ngày bắt đầu hình thành, sông Cà Mau rợp mạt như mạng nhện, trên trời xanh, dưới nước xanh, và xung quanh chỉ toàn là sắc xanh cây lá. Tiếng rì rào của rừng xanh bốn mùa và sóng biển Đông kết hợp với vịnh Thái Lan vang vọng. Dòng sông Năm Căn mênh mông, nước ầm ầm đổ ra biển như thác, cá nước đen trũi nhô lên hụp xuống như người ếch giữa sóng trắng. Thuyền xuôi giữa dòng sông rộng hơn ngàn thước, hai bên bờ rừng đước cao ngất như những dãy trường thành vô tận.

(Đoàn Giỏi)

Mùa xuân, cây gạo đua nhau nở hoa, tạo thành một khung cảnh rực rỡ. Cây gạo là những ngọn đèn khổng lồ, bông hoa và búp nõn như những ánh nến trong xanh. Chào mào, sáo sậu, sáo đen bay lượn, hòa mình vào cuộc hội ngộ rộn ràng. Mùa xuân là ngày hội của sự sống!

(Vũ Tú Nam)

Câu 2 (trang 28 sgk Ngữ Văn 6 Tập 2):

Trả lời các câu hỏi

a) Mỗi đoạn văn trên đều tạo nên hình ảnh sống động về sự vật và phong cảnh được miêu tả.

b) Những từ ngữ và hình ảnh như gầy gò, dài lêu nghêu, mạng sườn, rì rào bất tận, rừng đước, đèn khổng lồ, ánh nến trong xanh đều là những yếu tố thể hiện năng lực quan sát, tưởng tượng, và so sánh của người viết.

c) Câu văn có sự liên tưởng và so sánh, như người nghiện thuốc phiện, như mạng nhện, như thác, làm cho đoạn văn trở nên sinh động và hấp dẫn.

Trả lời câu 3 (trang 27 sgk Ngữ Văn 6 Tập 2):

Đoạn văn của Đoàn Giỏi đã lược đi một số chữ như ầm ầm, như thác, nhô lên hụp xuống như người bơi ếch, như dãy trường thành vô tận. Những chữ bị bỏ đi này là những yếu tố tạo nên hình ảnh sinh động và gợi cảm trong đoạn văn.

Phần II: LUYỆN TẬP

Trả lời câu 1 (trang 28 sgk Ngữ Văn 6 Tập 2):

a) Cho các từ, ngữ: gương bầu dục, mảnh kính, cong cong, uốn, lấp ló, xám xịt, cổ kính, xanh um, xanh biếc. Hãy lựa chọn năm từ ngữ thích hợp để điền vào những chỗ trống trong ngoặc đơn ở đoạn văn sau:

Nhà tôi cách Hồ Gươm không xa. Từ trên gác cao nhìn xuống, hồ như một chiếc (1…) lớn, sáng long lanh.

Cầu Thê Húc màu son, (2…) như con tôm, dẫn bào đền Ngọc Sơn. Mái đền (3…) bên gốc đa già, rễ lá xum xuê. Xa một chút là Tháp Rùa, tường rêu (4…), xây trên gò đất giữa hồ, cỏ mọc (5…)

(Ngô Quân Miện)

b) Trong đoạn văn miêu tả quang cảnh Hồ Gươm trên đây tác giả đã quan sát và lựa chọn những hình ảnh đặc sắc và tiêu biểu nào?

Trả lời câu 2 (trang 29 sgk Ngữ Văn 6 Tập 2):

Ở đoạn văn sau đây, nhà văn Tô Hoài tập trung miêu tả một chú Dế mèn có thân hình đẹo, cường tráng nhưng tính tình ương bướng, kiêu căng. Những hình ảnh tiêu biểu và đặc sắc nào đã làm nổi bật điều đó?

Lúc tôi đi bách bộ thì cả người tôi rung rinh một màu nâu bóng mỡ soi gương được và rất ưa nhìn. Đầu tôi to và nổi từng tảng, rất bướng. Hai cái răng đen nhánh lúc nào cũng nhai ngoàm ngoạp như hai lưỡi liềm máy làm việc. Sợi râu tôi dài và uốn cong một vẻ rất đỗi hùng dũng. Tôi lấy làm hãnh diện với bà con về cặp râu ấy lắm. Cứ chốc chốc tôi lại trịnh trọng và khoan thai đưa cả hai chân lên vuốt râu.

(Tô Hoài)

Trả lời câu 3 (trang 29 sgk Ngữ Văn 6 Tập 2):

Em hãy quan sát và ghi chép lại những đặc điểm ngôi nhà hoặc căn phòng em ở. Trong những đặc điểm đó, đặc điểm nào là nổi bật nhất?

Trả lời câu 4 (trang 29 sgk Ngữ Văn 6 Tập 2):

Nếu tả lại quang cảnh một buổi sáng trên quê hương em thì em sẽ liên tưởng và so sánh các hình ảnh, sự vật sau đây với những gì?

- Mặt trời

- Bầu trời

- Những hàng cây

- Núi (đồi)

- Những ngôi nhà đẹp

Trả lời câu 5 (trang 29 sgk Ngữ Văn 6 Tập 2):

Hãy viết một đoạn văn tả quang cảnh một dòng sông, hay khu rừng mà em có dịp quan sát.

Tham khảo đoạn văn:

Nhà em nằm bên bờ sông Mã, con sông đã gắn biết bao kỉ niệm với tuổi thơ của em. Mỗi buổi sớm mùa thu thức dậy, màu nước sông trong xanh khiến con người có cảm giác dễ chịu vô cùng. Mặt nước tĩnh lặng, chảy êm đềm, thỉnh thoảng có tiếng tí tách của những chú tôm vọt lên mặt nước. Con sông uốn khúc, bao quanh làng. Bên bờ bắc, luỹ tre xanh ngả mình soi bóng xuống mặt gương khổng lồ. Ánh nắng lung linh toả sắc vàng cả dòng sông.

I. KIẾN THỨC CƠ BẢN CẦN NẮM VỮNG

1. Ý nghĩa, tác dụng của quan sát, tưởng tượng, so sánh và đánh giá trong văn miêu tả.

2. Phát triển các kỹ năng trên khi nhận diện các đoạn văn, bài văn miêu tả và khi thực hành viết loại văn này.

II. HƯỚNG DẪN TÌM HIỂU BÀI

1. Đọc 3 đoạn văn trong sách giáo khoa.

2. Trả lời các câu hỏi:

a) Mỗi đoạn văn giúp người đọc hình dung được những đặc điểm nổi bật:

- Đoạn 1: hình ảnh chàng Dế Choắt gầy gò, ốm yếu, đáng thương.

- Đoạn 2: quang cảnh thơ mộng và hùng vĩ của vùng sông nước Cà Mau - Năm Căn.

- Đoạn 3: sức sống của cây gạo và mùa xuân tươi đẹp.

b) Những đặc điểm nổi bật đó được thể hiện qua những từ ngữ, hình ảnh:

- Đoạn 1: gầy gò, lêu nghêu, bè bè, nặng nề, ngẩn ngơ ngơ ngơ...

- Đoạn 2: bủa giăng chi chít như mạng nhện, trời xanh, nước xanh, rừng xanh, rì rào bất tận, mênh mông, ầm ầm, như thác...

- Đoạn 3: chim ríu rít, cây gạo - tháp đèn khổng lồ, ngàn bông hoa - ngàn ngọn lửa, ngàn búp nõn - ngàn ánh nến trong xanh...

Để tả được như trên, người viết cần có những năng lực cơ bản: quan sát tinh tế, tưởng tượng phong phú, so sánh đa dạng và đánh giá chính xác.

c) Tìm những câu văn có sự liên tưởng, tưởng tượng và so sánh trong các đoạn. Chỉ ra sự độc đáo.

- Cái chàng Dế Choắt, người gầy gò và dài lêu nghêu như một gã nghiện thuốc phiện ; Đã thanh niên rồi mà cánh chỉ ngắn củn đến giữa lưng, hở cả mạng sườn như người cởi trần mặc áo gi-lê...

- Càng đổ dần về hướng mũi Cà Mau thì sông ngòi, kênh rạch càng bủa giăng chi chít như mạng nhện ; Dòng sông Năm Căn mênh mông, nước ầm ầm đổ ra biển ngày đêm như thác, cá nước bơi hàng đàn đen trũi nhô lên hụp xuống như người bơi ếch giữa những đầu sóng trắng ; Thuyền xuôi giữa dòng con sông rộng hơn ngàn thước, trông hai bên bờ, rừng đước dựng lên cao ngất như hai dãy trường thành vô tận.

- Từ xa nhìn lại, cây gạo sừng sững như một tháp đèn khổng lồ: hàng ngàn bông hoa là hàng ngàn ngọn lửa hồng tươi, hàng ngàn búp nõn là hàng ngàn ánh nến trong xanh, tất cả đều lóng lánh, lung linh trong nắng.

Những hình ảnh tưởng tượng và so sánh ấy đều rất đặc sắc vì nó thể hiện vừa chân thực, vừa tinh tế về đối tượng được miêu tả và mở ra những liên tưởng lí thú cho người đọc. Phải quan sát kỹ càng và tưởng tượng phong phú, các tác giả mới có thể viết được như vậy.

3. So sánh đoạn văn của Đoàn Giỏi, với đoạn nguyên văn (mục 1 đoạn 2) những từ, ngữ đã bị lược bỏ là:

- ầm ầm

- như thác

- nhô lên hụp xuống như người hơi ếch

Những chữ bị lược đi hoặc là động từ mạnh, hoặc là hình ảnh so sánh ấn tượng. Nếu thiếu những chữ đó, đoạn văn miêu tả sẽ không còn vẻ đẹp của sự sinh động do khả năng liên tưởng và tưởng tượng mà các từ bị lược đi có thể gợi ra.

III. HƯỚNG DẪN LUYỆN TẬP

Câu 1. a) Trong đoạn văn miêu tả quang cảnh Hồ Gươm, tác giả đã quan sát và lựa chọn những hình ảnh đặc sắc và tiêu biểu:

- mặt hồ sáng long lanh

- cầu Thê Húc màu son

- đền Ngọc Sơn

- gốc đa già, rễ lá xum xuê

- Tháp Rùa xây trên gò đất giữa hồ.

b) Những từ thích hợp có thể đặt vào chỗ trống trong ngoặc đơn là những từ chỉ tính chất và đặc điểm nổi bật của Hồ Gươm. Có thể điền như sau:

- hồ như một chiếc gương lớn

- cong cong như con tôm

- Mái đền lấp ló bên gốc đa già

- tường rêu cổ kính

- cỏ mọc xanh um.

Câu 2. Đọc đoạn văn của Tô Hoài, có thể tìm những hình ảnh tiêu biểu và đặc sắc làm nổi bật thân hình đẹp, cường tráng nhưng tính tình ương bướng kiêu căng của Dế Mèn:

- Rung rinh, bóng mỡ

- Đầu to, nổi từng tảng

- Răng đen nhánh, nhai ngoàm ngoạp

- Râu dài, uốn cong

- Trịnh trọng, khoan thai đưa cả hai chân lên vuốt râu.

Câu 3. Quan sát và ghi chép những đặc điểm nổi bật nhất của ngôi nhà hoặc căn phòng của bạn. Chú ý:

- Hình thức bên ngoài

- Đồ đạc và cách bài trí bên trong...

Câu 4. Nếu mô tả lại quang cảnh buổi sáng trên quê hương, có thể liên tưởng và so sánh:

- Mặt trời (quả cầu lửa khổng lồ)

- Bầu trời (chiếc lồng bàn tím phớt)

- Hàng cây (hàng quân xanh chỉnh tề)

- Núi (đồi) (bát úp, mâm xôi)

- Những ngôi nhà (chấm sáng nhấp nhô).

Câu 5. Từ bài Sông nước Cà Mau của Đoàn Giỏi, viết một đoạn văn mô tả lại quang cảnh một dòng sông hoặc khu rừng bạn đã gặp. Chú ý đặc tả từ xa đến gần hoặc ngược lại, và nhấn mạnh vào những chi tiết đáng chú ý và gây ấn tượng nhất.