Top 6 bài phân tích xuất sắc về 'Bức tranh của em gái tôi' của Tạ Duy Anh (Ngữ văn 6 - SGK Cánh diều)

Kiến thức Ngữ Văn

1. Một số khái niệm

- Truyện ngắn là thể loại văn xuôi ngắn gọn, với ít nhân vật và sự kiện phức tạp; cốt truyện thường đơn giản, chi tiết tập trung, và lời văn có thể chứa nhiều ẩn ý...

- Đặc điểm nhân vật là những đặc trưng riêng biệt của nhân vật trong truyện, được thể hiện qua ngoại hình, hành động, lời nói, và suy nghĩ...

- Lời người kể chuyện là lời kể của người tường thuật câu chuyện, còn lời nhân vật là lời nói của một nhân vật trong truyện.

2. Trạng ngữ

Trạng ngữ là phần bổ sung cho câu, chỉ rõ bối cảnh như thời gian, địa điểm, nguyên nhân, hoặc mục đích của hành động.

3. Tả cảnh sinh hoạt

Tả cảnh sinh hoạt là việc mô tả và tái hiện các hoạt động của con người trong cuộc sống, lao động, hoặc trong các sự kiện văn hóa, thể thao, du lịch, lễ hội...

Soạn bài Bức tranh của em gái tôi

1. Chuẩn bị

- Truyện kể về mối quan hệ giữa hai anh em, với người em có tài năng hội họa và lòng nhân hậu đã giúp anh trai nhận ra những điểm yếu của mình.

- Các nhân vật trong truyện bao gồm: người anh (tôi), Kiều Phương, bố, mẹ, và chú Tiến Lê. Nhân vật chính là người anh và Kiều Phương. Người anh là một cậu bé cảm thấy tự ti và ghen tị với tài năng của em gái.

- Truyện được kể từ ngôi thứ nhất, điều này làm cho câu chuyện trở nên chân thực hơn và cho phép nhân vật kể chuyện bộc lộ suy nghĩ của mình.

- Truyện đề cập đến vấn đề rằng tình cảm trong sáng và nhân hậu luôn lớn hơn lòng ghen ghét và đố kỵ, và mang lại bài học quý giá cho mỗi người.

- Tác giả Tạ Duy Anh:

• Sinh năm 1959, quê ở huyện Chương Mỹ, tỉnh Hà Tây (nay là Hà Nội).
• Hiện đang làm việc tại Nhà xuất bản Hội nhà văn.
• Ông là một cây bút trẻ trong thời kỳ đổi mới.
• Một số tác phẩm nổi bật: Thiên thần sám hối (tiểu thuyết), Bức tranh của em gái tôi (truyện ngắn), Dưới bàn tay vô hình (tự truyện), Bước qua lời nguyền (tiểu thuyết)...

2. Đọc hiểu

Câu 1. Từ nhan đề và hình minh họa, em có thể đoán nội dung chính của truyện này là gì?

Nội dung chính của truyện là câu chuyện về bức tranh của em gái tôi.

Câu 2. Người kể chuyện sử dụng ngôi nào? Kể với ai?

Người kể chuyện ở ngôi thứ nhất, kể cho người đọc.

Câu 3. Vì sao nhân vật tôi lại theo dõi em gái một cách bí mật?

Nhân vật tôi cảm thấy tò mò về hành động của em gái.

Câu 4. Phần 2 giúp người đọc hiểu điều gì?

Tài năng của con người cũng cần được phát hiện và hỗ trợ từ những người khác.

Câu 5. Chú ý sự thay đổi của nhân vật “tôi” qua tâm trạng, suy nghĩ và hành động ở phần 3.

• Cảm thấy buồn bã và ghen tị.
• Cảm thấy tự ti vì không có tài năng gì.
• Lén xem các bức tranh của em gái và thầm cảm phục tài năng của em.
• Khó chịu và dễ cáu kỉnh với em, không còn gần gũi với em như trước.

Câu 6. Sự kiện nào trong phần 4 làm cho câu chuyện tiếp tục hấp dẫn? Điều gì khiến nó hấp dẫn?

- Khi em gái tham gia cuộc thi vẽ tranh và đoạt giải Nhất. Người em muốn chia sẻ niềm vui với anh trai, nhưng người anh lại lạnh lùng từ chối.

- Chỉ đến khi nhìn thấy bức tranh đạt giải Nhất, người anh mới cảm thấy xúc động và hối hận vì đã đối xử không tốt với em gái, nhận ra sự nhân hậu và cao thượng của em.

Câu 7. Chú bé trong bức tranh được mô tả như thế nào?

Là một chú bé ngồi nhìn ra ngoài cửa sổ với bầu trời trong xanh, gương mặt tỏa ra ánh sáng lạ, thể hiện sự suy tư và thơ mộng qua ánh mắt và tư thế ngồi.

Câu 8. Chú ý sự thay đổi tâm trạng của nhân vật “tôi”.

Người anh cảm thấy bất ngờ, xúc động và xấu hổ.

3. Trả lời câu hỏi

Câu 1. Truyện kể về điều gì? Tóm tắt nội dung câu chuyện trong khoảng 8-10 dòng.

- Truyện kể về hai anh em, với em gái có tài hội họa và lòng nhân hậu đã giúp anh trai nhận ra những hạn chế của mình.

- Tóm tắt: Truyện kể về Kiều Phương (hay gọi là Mèo) và anh trai. Kiều Phương là cô bé nghịch ngợm nhưng có tài năng vẽ nổi bật. Một lần, chú Tiến Lê, bạn của bố, phát hiện ra tài năng của cô. Người anh cảm thấy tự ti khi mình không có tài năng. Nhờ sự giúp đỡ của chú Tiến Lê, Kiều Phương được tham gia cuộc thi vẽ tranh quốc tế, khiến người anh ghen tị. Tuy nhiên, bức tranh đoạt giải của cô bé lại vẽ về người anh trai. Bức tranh vẽ người anh trai đẹp và hoàn hảo khiến anh từ tự hào trở nên xấu hổ. Trước bức tranh, người anh nhận ra lòng nhân hậu của em gái và hối hận về cách đối xử trước đây với em.

Câu 2. Nêu một số chi tiết trong văn bản để làm rõ sự khác biệt giữa tính cách của người anh và người em (Kiều Phương).

- Người anh tự ti và ghen tị với em gái:

• Khi bố mẹ vui mừng về tài năng của em, người anh lại cảm thấy buồn và ghen tị.
• Cảm thấy mặc cảm vì không có tài năng gì.
• Trở nên gắt gỏng và không gần gũi với em như trước.

- Người em hồn nhiên, nhân hậu và yêu thương anh:

• Kiều Phương vui vẻ với biệt danh “Mèo” và dùng tên đó để xưng hô với bạn bè.
• Cô bé sáng tạo màu sắc với nhiều sắc thái khác nhau.
• Kiều Phương đạt giải Nhất cuộc thi vẽ tranh quốc tế với bức tranh vẽ anh trai.

Câu 3. Nhân vật người em được thể hiện qua hành động, trong khi nhân vật người anh chủ yếu qua tâm trạng. Chỉ ra các chi tiết cụ thể và liên quan của ngôi kể đối với việc miêu tả hai nhân vật.

- Nhân vật người em qua hành động:

• Cô bé thích lục lọi đồ vật trong nhà một cách vui vẻ.
• Kiều Phương “vênh mặt” trả lời hồn nhiên khi người anh tỏ vẻ khó chịu.
• Cô bé làm việc và hát vui vẻ theo sự phân công của bố mẹ.
• Kiều Phương sáng tạo nhiều màu vẽ khác nhau.

- Nhân vật người anh qua tâm trạng:

• Người anh khó chịu khi thấy em lục lọi đồ vật trong nhà.
• Cảm thấy tự ti vì không có tài năng.
• Khi nhìn bức tranh đạt giải của em, tâm trạng của người anh thay đổi từ ngỡ ngàng, tự hào đến xấu hổ.

Câu 4. Đọc phần 5 và trả lời các câu hỏi:

Tại sao người anh “muốn khóc quá”?

Người anh cảm động trước tình cảm của em gái và ân hận về những suy nghĩ và hành động của mình.

Câu nói “Không phải con đâu. Đẩy là tâm hồn và lòng nhân hậu của em con đấy!” cho thấy điều gì về người anh?

Người anh có bản chất tốt, giàu tình cảm và biết nhận ra và sửa chữa sai lầm.

Điều gì tạo nên sự bất ngờ trong kết thúc truyện?

Bức tranh đạt giải Nhất của Kiều Phương vẽ người anh trai, nhờ đó người anh nhận ra sai lầm của mình.

Câu 5. Cuối truyện, tác giả viết: “Tôi nhìn như thôi miễn vào dòng chữ đề trên bức tranh: “Anh trai tôi”. Vậy mà dưới mắt tôi thì…”. Em hiểu nội dung chưa viết vào dấu ba chấm là gì? Điều đó thể hiện tâm trạng của người anh như thế nào? Em đã từng trải qua tâm trạng đó chưa?

- Dưới dấu ba chấm là suy nghĩ tiêu cực của người anh về em gái.

- Điều này thể hiện tâm trạng ân hận và xấu hổ của người anh. Nhiều người cũng đã từng trải qua cảm giác này.

Câu 6. Theo em, truyện muốn nhấn mạnh điều gì? Điều đó có liên quan thế nào đến cuộc sống hàng ngày?

Truyện đề cao tình yêu thương chân thành và nhân hậu của con người, mang lại bài học quý giá cho cuộc sống hàng ngày.

Chuẩn bị

Câu hỏi trang 66 SGK Ngữ Văn 6 - Tập 2: Khi đọc một câu chuyện ngắn, bạn cần chú ý:

+ Nội dung câu chuyện là gì? Thời gian và địa điểm xảy ra chuyện là khi nào?

+ Những nhân vật nào xuất hiện trong truyện? Ai là nhân vật chính? Nhân vật chính có đặc điểm gì nổi bật?

+ Truyện được kể theo ngôi thứ mấy và ảnh hưởng của cách kể đó là gì?

+ Câu chuyện đề cập đến vấn đề gì? Vấn đề đó liên quan đến cuộc sống hiện tại và cá nhân bạn như thế nào?

Trả lời:

- Câu chuyện kể về người anh và cô em gái có tài năng hội họa tên là Kiều Phương, thường gọi là Mèo. Khi tài năng hội họa của em gái được phát hiện, người anh cảm thấy buồn bã và thất vọng vì mình không có tài năng, cảm thấy bị lãng quên. Điều này khiến anh trở nên đố kỵ và không còn gần gũi với em như trước. Trước bức tranh đạt giải nhất của em, anh nhận ra những thiếu sót của mình và hiểu được tâm hồn và lòng nhân hậu của em gái.

- Các nhân vật trong truyện gồm em gái Kiều Phương, người anh trai, bố mẹ, chú Tiến Lê và bé Quỳnh (con gái của chú Tiến Lê). Nhân vật chính là người anh trai, người có tính cách đố kị và cảm thấy chán nản khi thấy em gái mình tài năng hơn. Tuy nhiên, sự hiểu biết và lòng nhân hậu của em gái đã giúp anh nhận ra điều này.

- Truyện được kể theo ngôi thứ nhất. Việc lựa chọn ngôi kể thứ nhất giúp câu chuyện trở nên chân thực và đáng tin cậy hơn.

- Câu chuyện nêu bật vấn đề: Tình cảm trong sáng và lòng nhân hậu luôn quý giá hơn sự đố kỵ và ganh ghét. Chúng ta không nên đố kị với tài năng của người khác mà cần vượt qua sự tự ti để hoàn thiện chính mình.

Câu hỏi trang 66 SGK Ngữ Văn 6 - Tập 2: Đọc trước truyện 'Bức tranh của em gái tôi' và tìm hiểu thêm về tác giả Tạ Duy Anh.

Trả lời:

Tiểu sử

- Tên khai sinh của ông là Tạ Việt Đãng, sinh ngày 9 tháng 9 năm 1959. Quê ông ở thôn Cổ Hiền, xã Hoàng Diệu, huyện Chương Mỹ, Hà Tây (nay thuộc Hà Nội).

- Ông từng làm cán bộ giám sát chất lượng bê tông ở Nhà máy thủy điện Hòa Bình, trung sĩ bộ binh ở Lào Cai. Sau đó, Tạ Duy Anh học tại Trường viết văn Nguyễn Du, tốt nghiệp loại xuất sắc và được giữ lại làm giảng viên. Ông là một cây bút trẻ trong thời kỳ đổi mới và hiện là biên tập viên tại Nhà xuất bản Hội Nhà văn. Ông gia nhập Hội Nhà văn Việt Nam từ năm 1993.

Tác phẩm tiêu biểu của Tạ Duy Anh

Bến thời gian

Bố cục hoàn hảo

Ngày hội cuối cùng

Quả trứng vàng

Ba đào ký

Bức tranh của em gái tôi (truyện ngắn)

Đọc hiểu

Khi đọc

Câu hỏi trang 67 SGK Ngữ Văn 6 - Tập 2: Dựa vào nhan đề và hình minh họa, bạn có thể đoán nội dung chính của câu chuyện này nói về điều gì?

Trả lời:

- Nội dung chính của câu chuyện là về bức tranh của em gái, một tác phẩm chứa đựng tình yêu và lòng nhân hậu của cô bé, đã giúp người anh nhận ra nhiều điều quan trọng.

Câu hỏi trang 67 SGK Ngữ Văn 6 - Tập 2: Người kể câu chuyện sử dụng ngôi nào? Kể cho ai?

Trả lời:

- Người kể câu chuyện sử dụng ngôi thứ nhất và kể cho mọi người.

Câu hỏi trang 67 SGK Ngữ Văn 6 - Tập 2: Tại sao nhân vật “tôi” lại bí mật theo dõi em gái?

Trả lời:

- Nhân vật “tôi” bí mật theo dõi em gái vì thấy em chế tạo thuốc vẽ.

Câu hỏi trang 67 SGK Ngữ Văn 6 - Tập 2: Phần (2) giúp người đọc hiểu điều gì?

Trả lời:

- Phần (2) giúp người đọc nhận ra Kiều Phương có tài năng hội họa đặc biệt, và các bức tranh của em có thể được trưng bày tại bất kỳ phòng tranh nào, chứ không phải chỉ là một cô bé nghịch ngợm.

Câu hỏi trang 68 SGK Ngữ Văn 6 - Tập 2: Chú ý sự thay đổi của nhân vật “tôi” qua tâm trạng, suy nghĩ và hành động ở phần (3)

Trả lời:

- Tâm trạng của nhân vật “tôi” thay đổi từ tự ti, mặc cảm và đố kị với em gái sau khi cả gia đình nhận ra tài năng của em, dẫn đến hành động mà trước đây mình coi thường, đó là lén lút xem tranh của Mèo.

Câu hỏi trang 68 SGK Ngữ Văn 6 - Tập 2: Sự việc nào trong phần 4 khiến câu chuyện trở nên hấp dẫn? Sự hấp dẫn nằm ở điểm nào?

Trả lời:

- Sự việc trong phần 4 khiến câu chuyện hấp dẫn là:

+ Kiều Phương tham gia trại thi vẽ quốc tế

+ Với chủ đề: 'Vẽ những gì gần gũi nhất với cháu', em đoạt giải nhất.

+ Em mời cả anh trai đi nhận giải cùng mình

+ Bức tranh mà em vẽ chính là người anh khiến anh vô cùng bất ngờ.

- Sự hấp dẫn nằm ở chỗ bức tranh của Mèo vẽ chính là hình ảnh người anh trai của mình.

Câu hỏi trang 69 SGK Ngữ Văn 6 - Tập 2: Chú bé trong bức tranh được miêu tả như thế nào?

Trả lời:

- Chú bé trong bức tranh được miêu tả như một cậu bé đang ngồi nhìn ra ngoài cửa sổ, nơi bầu trời trong xanh. Khuôn mặt chú bé phát ra một ánh sáng lạ. Từ ánh mắt và tư thế ngồi của chú không chỉ thể hiện sự suy tư mà còn có nét thơ mộng.

Câu hỏi trang 69 SGK Ngữ Văn 6 - Tập 2: Chú ý sự thay đổi tâm trạng của nhân vật “tôi”

Trả lời:

- Nhân vật “tôi” trải qua sự thay đổi tâm trạng từ ngạc nhiên, đến tự hào rồi xấu hổ.

Sau khi đọc

Câu 1 trang 70 SGK Ngữ Văn 6 - Tập 2: Câu chuyện kể về điều gì? Tóm tắt nội dung câu chuyện trong khoảng 8-10 dòng.

Trả lời:

Câu chuyện xoay quanh hai anh em, với Kiều Phương là cô em gái. Họ vốn yêu quý nhau, anh gọi em là 'Mèo' và em rất thích. Khi phát hiện em tự chế thuốc vẽ, anh giữ bí mật nhưng không vui khi thấy em có tài năng hội họa và được mọi người chú ý. Anh cảm thấy tự ti và không thân thiện với em nữa, còn em vẫn vô tư như trước. Kiều Phương được tham gia trại thi vẽ quốc tế và đoạt giải nhất. Trong buổi nhận giải, anh bất ngờ khi thấy bức tranh của em vẽ chính là hình ảnh của anh, điều này khiến anh nhận ra sự nhân hậu của em gái và tự mình hối lỗi.

Câu 2 trang 70 SGK Ngữ Văn 6 - Tập 2: Nêu một số chi tiết thể hiện sự khác biệt giữa tính cách của nhân vật người anh và người em (Kiều Phương).

Trả lời:

Nhân vật người anh

Nhân vật người em

- Thường hay gắt gỏng và nổi nóng với em gái

- Khi thấy em gái tài năng và được chú ý, anh cảm thấy tự ti và đố kị

- Không vui khi em gái đoạt giải nhất

→ Anh có tính tự ti và đố kị với em gái

- Hay nghịch ngợm nhưng rất vui vẻ

- Luôn yêu thương và quý trọng anh trai

- Ôm chầm lấy anh và muốn anh cùng đi nhận giải

→ Em gái có trái tim nhân hậu và đầy tình cảm

Câu 3 trang 70 SGK Ngữ Văn 6 - Tập 2: Nhân vật người em thường được thể hiện qua hành động, trong khi nhân vật người anh thường được miêu tả qua tâm trạng. Chỉ ra các chi tiết cụ thể để làm rõ điều này. Ngôi kể có ảnh hưởng gì đến cách miêu tả hai nhân vật?

Trả lời:

+ Hành động của em gái như chế tạo thuốc vẽ, giấu màu vào túi, và ôm cổ anh trai thể hiện rõ tính cách của em.

+ Tâm trạng của người anh được miêu tả rõ qua cảm xúc và hành động như sự tự ti, đố kị và xấu hổ.

+ Ngôi kể thứ nhất giúp việc miêu tả tâm trạng nhân vật người anh trở nên chân thực và tin cậy hơn.

Câu 4 trang 70 SGK Ngữ Văn 6 - Tập 2: Đọc phần 5 và trả lời các câu hỏi:

a) Tại sao người anh “muốn khóc quá”?

b) Câu nói 'Không phải con đâu. Đấy là tâm hồn và lòng nhân hậu của em con' cho thấy điều gì về người anh?

c) Điều gì tạo nên sự bất ngờ cho kết thúc truyện?

Trả lời:

Câu 5 trang 70 SGK Ngữ Văn 6 - Tập 2: Cuối truyện, tác giả viết: “Tôi nhìn như thôi miễn vào dòng chữ đề trên bức tranh: “Anh trai tôi”. Vậy mà dưới mắt tôi thì...”. Em hiểu nội dung chưa được viết vào dấu ba chấm là gì? Điều đó thể hiện tâm trạng như thế nào của người anh? Em đã từng trải qua tâm trạng đó chưa?

Trả lời:

- Cuối truyện, tác giả viết: “Tôi nhìn như thôi miễn vào dòng chữ đề trên bức tranh: “Anh trai tôi”. Vậy mà dưới mắt tôi thì...”.

- Nội dung của dấu ba chấm: dưới mắt tôi, điều đó là sự đố kị, ghen ghét với em gái mình.

- Dấu ba chấm thể hiện sự nghẹn ngào, xấu hổ và ân hận của người anh.

Câu 6 trang 70 SGK Ngữ Văn 6 - Tập 2: Theo bạn, truyện muốn đề cao điều gì? Điều đó có liên quan đến cuộc sống hàng ngày như thế nào?

Trả lời:

- Truyện muốn ca ngợi trái tim và lòng nhân hậu của Kiều Phương, điều này đã làm người anh nhận ra sự đố kị của bản thân và giúp anh vượt qua cảm giác tự ti.

- Điều này liên quan đến cuộc sống hàng ngày, mỗi người cần vượt qua sự đố kị và tự ti để sống hạnh phúc và yêu thương hơn.

I. CHUẨN BỊ

Câu 1: Truyện nói về điều gì? Thời gian và địa điểm diễn ra câu chuyện là khi nào và ở đâu? (SGK Ngữ văn 6 tập 2- trang 66)

Giải đáp chi tiết:

Truyện kể về một người anh và cô em gái có tài năng hội họa. Nhờ vào lòng nhân hậu của em gái, người anh nhận ra những hạn chế của bản thân. Câu chuyện diễn ra tại một cuộc thi triển lãm tranh, nơi em gái giành giải nhất.

Câu 2: Những nhân vật trong truyện là ai? Ai là nhân vật chính và đặc điểm của nhân vật chính là gì? (SGK Ngữ văn 6 tập 2- trang 66)

Giải đáp chi tiết:

- Các nhân vật trong truyện bao gồm người anh trai, em gái Kiều Phương, chú Tiến Lê, bố mẹ.

- Nhân vật chính là người anh trai, người luôn cảm thấy ghen tị với tài năng của em gái, thiếu tự tin và hối hận vì những gì mình đã làm.

Câu 3: Truyện được kể theo ngôi nào và ngôi kể đó có tác dụng gì? (SGK Ngữ văn 6 tập 2- trang 66)

Giải đáp chi tiết:

- Truyện được kể theo ngôi thứ nhất, giúp thể hiện rõ cảm xúc và suy nghĩ của nhân vật chính, đồng thời làm tăng tính chân thực và đáng tin cậy về sự hối hận của người anh trai.

Câu 4: Truyện phản ánh vấn đề gì? Vấn đề đó có liên quan đến cuộc sống hiện tại của em như thế nào? (SGK Ngữ văn 6 tập 2- trang 66)

Giải đáp chi tiết:

Truyện nêu lên vấn đề tự ti và ghen tị với thành công của người khác. Vấn đề này liên quan đến cuộc sống hiện nay, nơi mọi người thường so sánh và tự dìm mình xuống thay vì nhận ra thiếu sót để cải thiện bản thân. Cá nhân em cảm thấy cần phải vượt qua sự tự ti để phát triển bản thân tốt hơn.

Câu 5: Tìm hiểu thêm về tác giả Tạ Duy Anh khi đọc truyện 'Bức tranh của em gái tôi'. (SGK Ngữ văn 6 tập 2- trang 66)

Giải đáp chi tiết:

- Tạ Duy Anh (09/09/1959), tên thật là Tạ Viết Đăng, quê ở Hoàng Diệu, Chương Mỹ, Hà Tây (nay là Hà Nội). Ông là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam từ năm 1993 và công tác tại Nhà xuất bản Hội Nhà văn. Tạ Duy Anh là một cây bút trẻ trong thời kỳ đổi mới.

- Một số tác phẩm nổi bật của ông gồm: Bức tranh của em gái tôi, Dưới bàn tay vô hình, Vó ngựa trở về. Ông giành giải nhì cuộc thi viết “Tương lai vẫy gọi” của báo Thiếu niên Tiền phong với câu chuyện ngắn 'Bức tranh của em gái tôi'.

II. CÂU HỎI GIỮA BÀI 

Câu 1: Dựa vào nhan đề và hình minh họa, em có thể đoán nội dung chính của truyện là gì? (SGK Ngữ văn 6 tập 2- trang 67)

Giải đáp chi tiết:

Dựa vào nhan đề và hình minh họa, em đoán nội dung chính của truyện liên quan đến bức tranh của em gái.

Câu 2: Người kể câu chuyện sử dụng ngôi nào và kể với ai? (SGK Ngữ văn 6 tập 2- trang 67)

Giải đáp chi tiết:

Người kể chuyện sử dụng ngôi thứ nhất xưng “tôi' và kể cho mọi người nghe.

Câu 3: Tại sao nhân vật “tôi” lại bí mật theo dõi em gái? (SGK Ngữ văn 6 tập 2- trang 67)

Giải đáp chi tiết:

Nhân vật “tôi” bí mật theo dõi em gái vì phát hiện ra em gái đang chế tạo thuốc vẽ.

Câu 4: Phần (2) giúp người đọc hiểu điều gì? (SGK Ngữ văn 6 tập 2- trang 67)

Giải đáp chi tiết:

Phần 2 giúp người đọc nhận ra rằng Kiều Phương là một cô bé tài năng trong hội họa.

Câu 5: Chú ý sự thay đổi tâm trạng của nhân vật 'tôi' qua phần 3. (SGK Ngữ văn 6 tập 2- trang 68)

Giải đáp chi tiết:

Sự thay đổi tâm trạng của nhân vật “tôi” qua phần 3 thể hiện từ sự khó chịu, coi thường em gái đến tự ti, ghen tị với tài năng của em, cáu gắt với những lỗi nhỏ của em gái và thường xuyên xem trộm tranh của em.

Câu 6: Sự kiện nào trong phần 4 làm cho câu chuyện tiếp tục hấp dẫn? Hấp dẫn ở điểm nào? (SGK Ngữ văn 6 tập 2- trang 68)

Giải đáp chi tiết:

- Sự kiện khiến phần 4 hấp dẫn bao gồm:

• Kiều Phương tham gia cuộc thi vẽ tranh quốc tế với chủ đề “vẽ điều gì thân thuộc nhất với cháu” và giành giải nhất.
• Em muốn cùng anh trai nhận giải thưởng.
• Những bất ngờ xảy ra khi bức tranh của em gái vẽ chính là hình ảnh người anh khiến anh cảm thấy sững sờ.

Câu 7: Chú bé trong bức tranh được miêu tả như thế nào? (SGK Ngữ văn 6 tập 2- trang 69)

Giải đáp chi tiết:

Chú bé trong bức tranh được mô tả đang ngồi nhìn ra cửa sổ với bầu trời trong xanh. Khuôn mặt chú bé tỏa ra ánh sáng kỳ lạ từ đôi mắt và tư thế ngồi không chỉ đầy suy tư mà còn rất thơ mộng.

Câu 8: Chú ý sự thay đổi tâm trạng của nhân vật 'tôi'. (SGK Ngữ văn 6 tập 2- trang 69)

Giải đáp chi tiết:

Sự thay đổi tâm trạng của nhân vật “tôi” thể hiện qua cảm giác sững sờ, ngỡ ngàng, hãnh diện rồi cuối cùng là xấu hổ.

⇒ Các cảm xúc và thái độ của nhân vật “tôi” cho thấy người anh đã thay đổi cách nhìn về em gái, từ sự cảm phục, xấu hổ đến yêu quý em không chỉ vì tài năng mà còn vì tấm lòng nhân hậu.

III. CÂU HỎI CUỐI BÀI

Câu 1: Nội dung câu chuyện là gì? Tóm tắt nội dung câu chuyện trong khoảng 8-10 dòng. (SGK Ngữ văn 6 tập 2- trang 70)

Giải đáp chi tiết:

Truyện kể về người anh và cô em gái Kiều Phương có tài năng hội họa. Kiều Phương, với năng khiếu hội họa tiềm ẩn, được người anh trai gọi là Mèo. Nhờ vào sự giúp đỡ của bé Quỳnh, họa sĩ Tiến Lê phát hiện tài năng của Kiều Phương. Gia đình vui mừng, nhưng người anh trai lại cảm thấy ghen tị và xa lánh em gái. Khi Kiều Phương đạt giải nhất trong cuộc thi vẽ tranh với bức tranh “anh trai tôi”, người anh nhận ra tấm lòng nhân hậu của em gái và cảm thấy hối hận và xấu hổ.

Câu 2: Nêu một số chi tiết để phân biệt tính cách của nhân vật người anh và em gái (Kiều Phương). (SGK Ngữ văn 6 tập 2- trang 70)

Giải đáp chi tiết:
Nhân vật người anh:

- Ghen tị với em gái, thường cau có và khó chịu.

- Thiếu tự tin và cảm thấy mặc cảm.

Nhân vật Kiều Phương:

- Hiền lành, tốt bụng và dễ tha thứ.

- Tự tin và có óc sáng tạo.

Câu 3: Nhân vật người em thường được miêu tả qua hành động, còn nhân vật người anh được miêu tả qua tâm trạng. Chỉ ra các chi tiết cụ thể để làm rõ điều này. Ngôi kể có ảnh hưởng gì đến cách miêu tả hai nhân vật? (SGK Ngữ văn 6 tập 2- trang 70)

Giải đáp chi tiết:

- Nhân vật người em được miêu tả qua hành động như:

• Sau khi hài lòng, em lôi ra các lọ màu tự chế.
• Em canh chừng rồi cất tất cả vào túi và cho màu đen vào lọ trống.
• Em ôm cổ anh nhưng bị đẩy ra, vẫn thì thầm muốn cùng anh nhận giải.

- Nhân vật người anh được miêu tả qua tâm trạng như:

• Thường cảm thấy bản thân bất tài và bị xa lánh.
• Muốn khóc khi ngồi bên bàn học.
• Cảm giác ngỡ ngàng và xấu hổ khi nhìn bức tranh.

- Ngôi kể thứ nhất giúp người đọc cảm nhận sâu sắc hơn sự hối hận của nhân vật chính.

Câu 4: Đọc phần 5 và trả lời các câu hỏi: (SGK Ngữ văn 6 tập 2- trang 70)

a) Tại sao người anh “muốn khóc quá”?

b) Câu nói 'Không phải con đâu. Đấy là tâm hồn và lòng nhân hậu của em con đấy!' cho em hiểu gì về người anh?

c) Điều gì tạo nên sự bất ngờ cho kết thúc truyện?

Giải đáp chi tiết:

Câu 5: Cuối truyện, tác giả viết: “Tôi nhìn như thôi miễn vào dòng chữ đề trên bức tranh: “Anh trai tôi'. Vậy mà dưới mắt tôi thì...'. Em hiểu nội dung chưa được viết vào dấu ba chấm ấy là những gì? Điều đó thể hiện tâm trạng như thế nào của người anh? Em đã từng có tâm trạng ấy chưa? (SGK Ngữ văn 6 tập 2- trang 70)

Giải đáp chi tiết:

- Nội dung chưa viết vào dấu ba chấm là: Dưới mắt tôi, tôi đã đối xử với em gái không tốt.

- Dấu ba chấm thể hiện sự nghẹn ngào và hối hận của người anh vì đã từng ghen tị với em gái.

- Em đã từng có cảm giác hiểu lầm và nghĩ xấu về một người bạn tốt, nhưng sau đó em đã nhận ra và thay đổi suy nghĩ của mình.

Câu 6: Theo em, truyện muốn đề cao và ca ngợi điều gì? Điều đó có liên quan đến cuộc sống hàng ngày như thế nào? (SGK Ngữ văn 6 tập 2- trang 70)

Giải đáp chi tiết:

Truyện ca ngợi cách ứng xử nhân hậu và yêu thương giữa con người, tránh sự ghen ghét, đố kị quá mức mà không nhận ra sự thiếu sót của bản thân để cải thiện. Điều này liên quan đến cuộc sống hàng ngày, nơi mỗi người nên phát triển bản thân thay vì chỉ đố kị với người khác mà không tự học hỏi và thay đổi bản thân.

Tóm tắt

Người anh coi thương cô em gái Kiều Phương nên đặt tên là Mèo vì mặt cô bé hay bị bôi bẩn lem luốc. Một hôm, người anh thấy em gái tự chế ra màu vẽ. Khi tài năng hội hoạ được phát hiện và khẳng định, Kiều Phương được cả nhà yêu mến và quan tâm. Người anh cảm thấy mình bất tài và ruồng bỏ. Lén xem những bức tranh em gái vẽ, cậu ta phải công nhận là đẹp. Được sự giới thiệu của hoạ sĩ Tiến Lê, cô bé được tham gia cuộc thi vẽ quốc tế thiếu nhi và được giải nhất với bức tranh “anh trai tôi”. Đứng trước bức tranh, cảm giác của người anh chuyển từ ngỡ ngàng sang hãnh diện, sau đó là xấu hổ. Cậu nhận ra những điều đáng chê trách của mình cùng với tâm hồn trong sáng và lòng nhân hậu đáng quý của em gái.

Bố cục

Có thể chia văn bản thành 3 phần:

- Phần 1 (Từ đầu đến ... phát huy tài năng): Cô bé Kiều Phương được phát hiện là có tài năng hội họa.

- Phần 2 (Tiếp theo đến …muốn cả anh cùng đi nhận giải): Sự thay đổi trong tình cảm của người anh đối với nhân vật Kiều Phương.

- Phần 3 (Còn lại): Người anh nhận ra những nhược điểm của mình và tình cảm trong trẻo, nhân hậu của em gái.

Nội dung chính

Qua câu chuyện về người anh và cô em gái có tài năng hội họa, truyện “Bức tranh của em gái tôi” cho thấy: Tình cảm trong sáng, hồn nhiên và lòng nhân hậu của người em gái đã giúp cho người anh nhận ra phần hạn chế ở chính mình

Chuẩn bị 

- Truyện ngắn là tác phẩm văn xuôi cỡ nhỏ, ít nhân vật, ít sự việc phức tạp,… Chi tiết và lời văn trong truyện rất cô đọng.

- Khi đọc truyện ngắn:

+ Truyện kể về việc người em gái có tài năng hội họa đi dự thi bằng tác phẩm vẽ người anh trai của mình đã đạt giải nhất. Thời gian xảy ra trại thi vẽ quốc tế và địa điểm xảy ra câu chuyện là gian phòng triển lãm tranh, ở nhà.

+ Truyện có những nhân vật: Tôi, em gái tôi – Kiều Phương, bố mẹ, chú Tiến Lê. Nhân vật chính gồm:

Ÿ Tôi: ban đầu khó chịu, xem thường những hành động nghịch ngợm của em gái → khi mọi người phát hiện tài năng của em gái thì tự ti, ghen tị, nhỏ nhen → khi đứng trước bức chân dung thì xấu hổ, trung thực nhận ra hạn chế của bản thân.

Ÿ Kiều Phương: hay lục lọi đồ, thường bôi bẩn lên mặt; có sở thích vẽ tranh và kiên trì theo đuổi đam mê; luôn yêu thương và muốn gần gũi với anh trai; nhân hậu, vị tha và tình cảm trong sáng.

+ Truyện kể theo ngôi kể thứ nhất và có tác dụng trong việc tạo độ tin cậy nơi người đọc, diễn tả được chân thực cảm xúc của nhân vật “tôi”.

+ Truyện nêu lên vấn đề mặc cảm, tự ti trước thành công hay tài năng của người khác. Vấn đề ấy có liên quan đến cuộc sống hiện nay khi mà mọi người cứ liên tục so sánh lẫn nhau nhằm tự dìm bản thân mình xuống chứ không phải là để nhận ra sự thiếu xót để tiếp tục phát triển. Và cá nhân em cảm thấy bản thân cần thay đổi, cần vượt qua sự tự ti đó để khiến mình trở nên tốt hơn.

- Đọc trước truyện Bức tranh của em gái tôi; tìm hiểu thêm thông tin về tác giả Tạ Duy Anh:

+ Nhà văn Tạ Duy Anh sinh ngày 09 tháng 09 năm 1959.

+ Tên khai sinh là Tạ Viết Đăng với các bút danh khác nhau: Lão Tạ, Chu Quý, Bình Tâm,…

+ Quê quán: Hoàng Diệu, Chương Mĩ, Hà Tây…

+ Hiện tại ông là hội viên hội Nhà văn Việt Nam từ năm 1993 và công tác tại Nhà xuất bản Hội Nhà văn.

+ Ông là cây bút trẻ trong thời kì đổi mới.

+ Tác phẩm chính: Bức tranh của em gái tôi, Dưới bàn tay vô hình, Vó ngựa trở về,…

+ Giải thưởng: Giải nhì trong cuộc thi viết “Tương lai vẫy gọi” của báo Thiếu niên Tiền phong cho câu truyện ngắn Bức tranh của em gái tôi,…

Đọc hiểu

Trong khi đọc

Câu hỏi trang 67 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Từ nhan đề và hình minh họa, em có thể đoán nội dung chính của truyện này nói về việc gì?

Trả lời: Từ nhan đề Bức tranh của em gái tôi và hình minh họa, em có thể đoán nội dung chính của truyện này nói về việc sự việc xảy liên quan tới bức tranh mà cô em gái vẽ.

Câu hỏi trang 67 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Người kể câu chuyện ở ngôi nào? Kể về ai?

Trả lời: Người kể câu chuyện ở ngôi thứ nhất. Kể về người em gái – Kiều Phương – Mèo.

Câu hỏi trang 67 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Tại sao nhân vật “tôi” lại bí mật theo dõi em gái?

Trả lời: Nhân vật “tôi” bí mật theo dõi em gái vì phát hiện ra em gái đang nhào một thứ bột gì đó đen sì, trông rất sợ, thỉnh thoảng lại bôi ra cổ tay – thuốc vẽ.

Câu hỏi trang 67 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Phần 2 giúp người đọc hiểu ra điều gì?

Trả lời: Phần 2 giúp người đọc hiểu ra được tài năng hội họa của cô em gái.

Câu hỏi trang 68 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Chú ý sự thay đổi của nhân vật “tôi” qua tâm trạng, suy nghĩ và hành động ở phần 3.

Trả lời: Sự thay đổi của nhân vật “tôi” qua tâm trạng, suy nghĩ và hành động ở phần 3: Từ khó chịu, xem thường những hành động nghịch ngợm của em gái chuyển sang tự ti, ghen tị tài năng, nhỏ nhen gắt lên với mọi lỗi nhỏ của em gái, thường xuyên xem trộm tranh.

Câu hỏi trang 68 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Sự việc nào trong phần 4 làm cho câu chuyện tiếp tục hấp dẫn? Hấp dẫn ở chỗ nào?

Trả lời: Sự việc cô bé đi thi đạt giải nhất trong cuộc thi quốc tế trong phần 4 đã làm cho câu chuyện tiếp tục hấp dẫn. Hấp dẫn ở chỗ cô bé nhất quyết phải có anh trai cùng đi nhận giải.

Câu hỏi trang 69 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Chú bé trong bức tranh được miêu tả như thế nào?

Trả lời: Chú bé trong bức tranh đang ngồi nhìn ra ngoài cửa sổ, nơi bầu trời trong xanh. Mặt chú bé như tỏa ra một thứ ánh sáng rất lạ. Sự suy tư và mơ mộng toát ra từ cặp mắt, tư thế ngồi của mình. Và đó chính là nhân vật “tôi”.

Câu hỏi trang 69 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Chú ý sự thay đổi tâm trạng của nhân vật “tôi”.

Trả lời: Sự thay đổi tâm trạng của nhân vật “tôi”: giật sững người, ngỡ ngàng → hãnh diện → xấu hổ.

Sau khi đọc

Câu 1 trang 70 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Truyện kể về việc gì? Hãy tóm tắt nội dung câu chuyện trong khoảng 8 – 10 dòng.

Trả lời: Truyện kể về việc người anh trai có cô em gái tên là Kiều Phương có tài năng hội họa tiềm ẩn. Do cô bẻ hay bôi bẩn nên anh trai đã đặt biệt danh là Mèo. Người anh trai tưởng cô bé chỉ chế tạo thuốc vẽ nghịch chơi. Nhưng không ngờ, nhờ chú Tiến Lê phát hiện ra, cả nhà mới biết đến tài năng hội họa của Kiều phương. Kể từ đó, người anh trở nên ghen tị, xa cách với em gái những vẫn xem trộm tranh và thở dài. Qua lời giới thiệu của chú Tiến Lê, Mèo quyết định tham dự trại thi vẽ và giành được giải nhất. Khi người anh đến buổi trao giải, cậu mới ngỡ ngàng người trong tranh chính là mình. Từ đó cậu nhận ra được khiếm khuyết của bản thân.

Câu 2 trang 70 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Hãy nêu ra một số chi tiết trong văn bản để thấy sự khác nhau giữa tính cách của nhân vật người anh và nhân vật người em (Kiều Phương).

Trả lời: Một số chi tiết trong văn bản thể hiện sự khác nhau giữa tính cách của nhân vật người anh và nhân vật người em (Kiều Phương):

- Người em rất hay lục lọi các đồ vật khiến người anh khó chịu vì các đồ không được để yên.

- Nó lao vào ôm cổ tôi nhưng tôi viện cớ đang dở việc đẩy nhẹ nó ra.

- Người em hiền từ, nhân hậu, dễ tha thứ khi vẽ tranh về anh mình trong khi anh trai gắt gỏng, cau có với em gái.

Câu 3 trang 70 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Nhân vật người em thường được tái hiện qua hành động, còn nhân vật người anh thường được tác giả chú ý miêu tả tâm trạng. Hãy chỉ ra các chi tiết cụ thể để làm sáng tỏ điều đó. Ngôi kể có liên quan gì đến cách miêu tả hai nhân vật đó?

Trả lời: - Nhân vật người em thường được tái hiện qua hành động:

+ Vui vẻ chấp nhận cái tên anh trai đặt và còn dùng xưng hô với bạn bè.

+ Hay lục lọi các đồ vật.

+ Chế tạo thuốc vẽ, đưa mắt canh chừng rồi lại nhét tất cả vào túi sau khi cho màu đen nhọ nồi vào một cái lọ, rồi vui vẻ vừa làm vừa hát.

+ Khuôn mặt lúc nào cũng lem nhem, bị quát thì xịu xuống, miệng dẩu ra.

+ Trước khi đi thi, cô bé cứ hay xét nét người anh.

+ Khi nhận tin giải nhất, lao vào ôm cổ anh trai và đòi anh trai đi nhận giải cùng.

+ Bức tranh đạt giải nhất là cô vẽ người anh trai của mình.

- Nhân vật người anh thường được chú ý miêu tả tâm trạng:

+ Khó chịu trước những hành động nghịch bẩn, lục lọi của Kiều Phương.

+ Kể từ khi mọi người phát hiện ra tài năng của Mèo, tôi luôn cảm thấy mình bất tài nên bị đẩy ra ngoài, chỉ muốn gục đầu xuống khóc.

+ Tôi chẳng tìm thấy ở tôi một năng khiếu gì. Và không hiểu vì sao tôi không thể thân với Mèo như trước kia được nữa. Chỉ cần một lỗi nhỏ ở nó là tôi gắt um lên.

+ Tôi từng thấy nó rất ngộ với vẻ mặt ấy. Nhưng đấy là trước kia. Bây giờ, tôi cảm thấy nó như chọc tức tôi…

+ Tôi giật sững người. Chẳng hiểu sao tôi phải bám chặt lấy tay mẹ. Thoạt tiên là sự ngỡ ngàng, rồi đến hãnh diện, sau đó là xấu hổ.

- Ngôi kể cho chúng ta thấy được sự quan sát tinh tế, từng tí một những hành động của em gái mình và bộc lộ rõ cảm xúc một cách chân thực của người anh trai khi thấy những hành động đó.

Câu 4 trang 70 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Đọc phần 5 và trả lời các câu hỏi:

a) Tại sao người anh “muốn khóc quá”?

b) Câu nói “Không phải con đâu. Đấy là tâm hồn và lòng nhân hậu của em con đấy!” cho em hiểu gì về người anh?

c) Điều gì đã tạo nên sự bất ngờ cho kết thúc truyện?

Trả lời: 

a) Người anh “muốn khóc quá” vì cậu ngỡ ngàng trước những tình cảm của người em dành cho mình, trong khi bản thân thì cáu kỉnh, ghen tị, tự ti, mặc cảm. Cậu cảm thấy bản thân không xứng với tình cảm mà em dành cho mình.

b) Câu nói “Không phải con đâu. Đấy là tâm hồn và lòng nhân hậu của em con đấy!” cho em thấy người anh đã nhận ra những hành động, suy nghĩ trước đây của mình là vô lí, sai trái, cảm thấy tình cảm của em dành cho mình quá lớn.

c) Điều đã tạo nên sự bất ngờ cho kết thúc truyện là bức tranh mà Kiều Phương vẽ anh trai mình. Khi nhìn bức tranh đó, người anh trai mới vỡ lẽ, thấy xấu hổ vì những hành động mình đã làm.

Câu 5 trang 70 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Cuối truyện, tác giả viết: “Tôi nhìn như thôi miên vào dòng chữ đề trên bức tranh: “Anh trai tôi”. Vậy mà dưới mắt tôi thì...”. Em hiểu nội dung chưa được viết vào dấu ba chấm ấy là những gì? Điều đó thể hiện tâm trạng như thế nào của người anh? Em đã từng có tâm trạng ấy chưa?

Trả lời: Em hiểu nội dung chưa được viết vào dấu ba chấm ấy là những suy nghĩ xấu về em gái mình, những cư xử khó chịu, hạnh họe với em gái. Điều đó thể hiện tâm trạng của người anh là sự xấu hổ, hối hận về bản thân. Em đã từng có tâm trạng ấy khi suy nghĩ xấu về những người có hành động tốt với mình mà em lại hiểu nhầm họ.

Câu 6 trang 70 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Theo em, truyện muốn đề cao, ca ngợi điều gì? Điều đó có liên quan đến cuộc sống hằng ngày của mỗi người như thế nào?

Trả lời: Theo em, truyện muốn đề cao, ca ngợi cách ứng xử nhân hậu, yêu thương giữa con người với con người. Tránh để sự ghen ghét, đố kị lên quá mức mà không nhận ra sự thiếu xót của bản thân mà bù đắp. Điều đó có liên quan đến cuộc sống hằng ngày của mỗi người trong việc phát triển bản thân. Thay vì lòng ích kỉ, chỉ biết đố kị với người khác mà không chịu học tập, thay đổi bản thân.

Chuẩn bị

Xem lại kiến thức ngữ văn để áp dụng vào việc hiểu văn bản này.

- Khi đọc truyện ngắn, các em nên chú ý:

+ Nội dung câu chuyện xoay quanh vấn đề gì? Thời gian và địa điểm diễn ra câu chuyện là khi nào và ở đâu?

+ Các nhân vật trong truyện gồm những ai? Ai là nhân vật chính? Nhân vật chính có đặc điểm gì nổi bật?

+ Truyện được kể từ ngôi thứ mấy và tác dụng của ngôi kể đó là gì?

+ Truyện nêu lên vấn đề gì? Vấn đề đó có liên quan đến cuộc sống hiện tại và bản thân em như thế nào?

- Đọc trước truyện “Bức tranh của em gái tôi”: tìm hiểu thêm về tác giả Tạ Duy Anh.

Bài làm:

+ Truyện kể về một người anh và cô em gái có tài hội họa, lòng nhân hậu của em gái đã giúp anh nhận ra những hạn chế của bản thân.

+ Các nhân vật trong truyện gồm: người anh, em gái, và mẹ. Nhân vật chính là người anh, người cảm thấy ghen tỵ với tài năng của em gái, tự ti về bản thân và hối hận về hành động của mình.

+ Truyện được kể từ ngôi thứ nhất. Việc chọn ngôi kể này rất phù hợp với chủ đề, giúp thể hiện sự hối hận một cách chân thành và đáng tin cậy hơn.

+ Vấn đề nêu ra liên quan đến cuộc sống hiện tại và cá nhân: Tình cảm trong sáng, nhân hậu luôn lớn hơn và cao đẹp hơn lòng ghen ghét, đố kị. Không nên ghen ghét trước tài năng của người khác mà cần vượt qua mặc cảm và tự ti để cải thiện chính mình.

+ Tìm hiểu về tác giả Tạ Duy Anh:

• Tạ Duy Anh sinh năm 1959 tại thôn Cổ Hiền, xã Hoàng Việt, huyện Chương Mỹ, Hà Tây (hiện thuộc Hà Nội). Ông từng làm cán bộ giám sát chất lượng bê tông tại Nhà máy thủy điện Hòa Bình và trung sĩ bộ binh ở Lào Cai. Sau đó, ông học tại Trường viết văn Nguyễn Du, tốt nghiệp xuất sắc và trở thành giảng viên.
• Trong 20 năm sáng tác, Tạ Duy Anh đã xuất bản sáu tiểu thuyết và hàng chục tập truyện ngắn, tản văn, và truyện thiếu nhi.
• Tạ Duy Anh được đánh giá là một cây bút năng động và trung thực, luôn tìm tòi và đổi mới. Ông không ngừng nghĩ đến sự “thay đổi” để tiếp tục sáng tạo, bất chấp những phản đối, và mỗi cuốn sách của ông đều mang một cuộc đời và cách cấu trúc riêng biệt.

Đọc hiểu

* Câu hỏi giữa bài

Từ nhan đề và hình minh họa, em đoán nội dung chính của truyện này nói về điều gì?

Người kể câu chuyện ở ngôi nào? Kể cho ai?

Tại sao nhân vật “tôi” lại theo dõi em gái một cách bí mật?

Chú ý sự thay đổi của nhân vật “tôi” qua tâm trạng, suy nghĩ và hành động ở phần 3.

Sự việc nào trong phần 4 làm cho câu chuyện tiếp tục hấp dẫn? Điều gì làm nó hấp dẫn?

Chú bé trong bức tranh được miêu tả như thế nào?

Chú ý sự thay đổi tâm trạng của nhân vật “tôi”.

Bài làm:

Từ nhan đề và hình minh họa, nội dung chính của truyện này có thể là bức tranh của em gái.

Ngôi kể là ngôi thứ nhất, xưng “tôi”.

Nhân vật “tôi” bí mật theo dõi em gái vì nhận thấy em đang chế tạo thuốc vẽ.

Sự thay đổi của nhân vật “tôi” qua tâm trạng, suy nghĩ và hành động ở phần 3:

+ Cảm thấy mình bất tài và bị đẩy ra ngoài.

+ Không tìm thấy tài năng gì ở bản thân.

+ Chỉ cần một lỗi nhỏ và đã nổi giận.

Sự việc trong phần 4 làm cho câu chuyện tiếp tục hấp dẫn:

+ Bé Phương tham gia trại vẽ quốc tế.

+ Với chủ đề: 'Cháu hãy vẽ cái gì thân thuộc nhất với cháu', em gái đã giành giải nhất.

+ Em muốn cả anh trai cùng đi nhận giải.

+ Bất ngờ là bức tranh của em gái vẽ người anh khiến anh sững sờ.

Chú bé trong bức tranh được miêu tả: ngồi nhìn ra ngoài cửa sổ, nơi bầu trời xanh trong. Mặt chú bé tỏa ra ánh sáng lạ, từ cặp mắt và tư thế ngồi của chú không chỉ thể hiện sự suy tư mà còn rất thơ mộng.

Sự thay đổi tâm trạng của nhân vật “tôi”: từ ngạc nhiên đến xấu hổ rồi đến hãnh diện.

* Câu hỏi cuối bài:

1. Câu chuyện kể về điều gì? Tóm tắt nội dung câu chuyện trong khoảng 8-10 dòng.

2. Nêu một số chi tiết trong văn bản để chỉ ra sự khác nhau giữa tính cách của nhân vật người anh và nhân vật người em (Kiều Phương).

3. Nhân vật người em thường được thể hiện qua hành động, trong khi nhân vật người anh chủ yếu qua tâm trạng. Chỉ ra các chi tiết cụ thể để làm rõ điều đó. Ngôi kể có ảnh hưởng gì đến cách miêu tả hai nhân vật này?

4. Đọc phần 5 và trả lời các câu hỏi:

a) Tại sao người anh “muốn khóc quá”?

b) Câu nói 'Không phải con đâu. Đẩy là tâm hồn và lòng nhân hậu của em con đấy!' cho em hiểu gì về người anh?

c) Điều gì tạo nên sự bất ngờ ở kết thúc truyện?

5. Cuối truyện, tác giả viết: “Tôi nhìn như thôi miễn vào dòng chữ đề trên bức tranh: “Anh trai tôi”. Vậy mà dưới mắt tôi thì…”. Em hiểu nội dung chưa viết vào dấu ba chấm là gì? Điều đó thể hiện tâm trạng của người anh như thế nào? Em đã từng trải qua tâm trạng đó chưa?

6. Theo em, truyện muốn nhấn mạnh điều gì? Điều đó liên quan thế nào đến cuộc sống hàng ngày của mỗi người?

Bài làm:

1. Câu chuyện kể về người anh và em gái Kiều Phương, một cô bé có tài hội họa. Mặc dù Kiều Phương có năng khiếu vẽ, người anh trai lại ghen tị và xa lánh em gái. Khi em gái đạt giải nhất trong cuộc thi vẽ với bức tranh vẽ anh trai, người anh mới nhận ra lòng nhân hậu của em và cảm thấy hối hận về hành động của mình.

2. Kiều Phương là cô bé hiền lành, nhân hậu và dễ tha thứ. Ngược lại, anh trai thường xuyên cau có và gắt gỏng, dù cuối cùng cũng nhận ra khuyết điểm của mình.

3. Nhân vật người em thường được thể hiện qua hành động:

+ Sau khi hài lòng, em lấy ra vài lọ màu tự chế và cất vào túi.

+ Em cẩn thận canh chừng rồi nhét các lọ vào túi.

+ Em ôm cổ tôi và thì thầm: 'Em muốn cả anh đi nhận giải'.

Ngôi kể thứ nhất giúp thể hiện sự chân thành và hối hận của nhân vật người anh.

4. Người anh muốn khóc vì cảm thấy ân hận trước những hành động của mình khi nhìn thấy bức tranh của em gái.

b. Câu nói “Không phải con đâu. Đấy là tâm hồn và lòng nhân hậu của em con!” cho thấy người anh nhận ra sự tốt đẹp của em gái và cảm thấy mình kém cỏi.

Điều bất ngờ là sự nhận ra và cảm xúc của người anh khi nhìn bức tranh của em gái.

5. Nội dung chưa viết vào dấu ba chấm là người anh cảm thấy mình đã đối xử không công bằng với em gái. Dấu ba chấm thể hiện sự nghẹn ngào và cảm giác tội lỗi. Em cũng đã từng có cảm giác như vậy.

6. Truyện ca ngợi lòng nhân hậu và sự vượt qua ghen ghét. Điều này liên quan đến việc cải thiện mối quan hệ và thái độ trong cuộc sống hàng ngày.

1. Chuẩn bị - Soạn bài 'Bức tranh của em gái tôi' theo sách Cánh Diều

(SGK trang 66 Ngữ Văn 6 tập 2 Cánh Diều)

Ôn lại kiến thức ngữ văn để áp dụng vào việc đọc hiểu văn bản này.

- Khi đọc truyện ngắn, các em cần chú ý:

+ Câu chuyện nói về điều gì? Thời gian và địa điểm xảy ra câu chuyện là khi nào?

+ Truyện có những nhân vật nào? Ai là nhân vật chính và đặc điểm của nhân vật chính là gì?

+ Truyện được kể từ ngôi thứ mấy và tác dụng của ngôi kể đó là gì?

+ Truyện đề cập đến vấn đề gì? Vấn đề đó có liên quan đến cuộc sống hiện tại và cá nhân em ra sao?

- Đọc trước truyện 'Bức tranh của em gái tôi' và tìm hiểu thêm về tác giả Tạ Duy Anh.

Gợi ý:

- Câu chuyện về người anh và cô em gái có tài hội họa, sự nhân hậu của em gái giúp người anh nhận ra những khuyết điểm của chính mình.

- Nhân vật trong truyện gồm: người anh, em gái và mẹ. Nhân vật chính là người anh, người có sự ghen tị với tài năng của em gái, tự ti và hối hận về những hành động của mình.

- Truyện được kể từ ngôi thứ nhất, phù hợp với chủ đề và giúp thể hiện sự hối hận một cách chân thành hơn.

- Truyện nêu lên vấn đề về sự đố kị, ích kỷ của một bộ phận người trong xã hội. Vấn đề này liên quan đến cuộc sống hiện tại và giúp mọi người nhận thức rằng tình cảm chân thành, nhân hậu luôn cao đẹp hơn sự ghen ghét, đố kị. Cần vượt qua mặc cảm và tự ti để phát triển bản thân.

- Tác giả Tạ Duy Anh:

• Tạ Duy Anh sinh năm 1959 tại thôn Cổ Hiền, xã Hoàng Việt, huyện Chương Mỹ, Hà Tây (nay thuộc Hà Nội). Ông từng làm cán bộ giám sát chất lượng bê tông ở Nhà máy thủy điện Hòa Bình và trung sĩ bộ binh ở Lào Cai. Sau đó, ông học tại Trường viết văn Nguyễn Du, tốt nghiệp và được giữ lại làm giảng viên.
• Trong 20 năm cầm bút, Tạ Duy Anh đã xuất bản sáu tiểu thuyết và nhiều tập truyện ngắn, tản văn, truyện thiếu nhi…
• Ông được đánh giá là một cây bút năng động và trung thực, luôn tìm tòi đổi mới. “Tạ Duy Anh không bao giờ ngừng suy nghĩ về sự thay đổi để tiếp tục sáng tạo, dù có gặp phải sự bài xích, mỗi cuốn sách của ông đều có một cuộc đời và cách cấu trúc riêng biệt.”

2. Đọc hiểu - Soạn bài 'Bức tranh của em gái tôi' theo sách Cánh Diều

*Câu hỏi giữa bài

Câu 1 trang 67 Ngữ Văn 6 tập 2 Cánh Diều

Câu hỏi: Dựa vào nhan đề và hình minh họa, em có thể đoán nội dung chính của truyện nói về điều gì?

Gợi ý:

- Từ nhan đề và hình minh họa, nội dung chính của truyện liên quan đến bức tranh của em gái.

Câu 2 trang 67 Ngữ Văn 6 tập 2 Cánh Diều

Câu hỏi: Câu chuyện được kể từ ngôi nào? Kể cho ai?

Gợi ý:

- Câu chuyện được kể từ ngôi thứ nhất (người kể xưng 'tôi').

- Câu chuyện như một lời tâm sự của nhân vật anh.

Câu 3 trang 67 Ngữ Văn 6 tập 2 Cánh Diều

Câu hỏi: Tại sao nhân vật 'tôi' lại bí mật theo dõi em gái?

Gợi ý:

- Nhân vật 'tôi' theo dõi em gái vì phát hiện em gái đang chế tạo thuốc vẽ.

Câu 4 trang 67 Ngữ Văn 6 tập 2 Cánh Diều

Câu hỏi: Phần (2) giúp người đọc hiểu điều gì?

Gợi ý:

- Phần (2) giúp người đọc nhận ra tài năng hội họa của em gái.

Câu 5 trang 68 Ngữ Văn 6 tập 2 Cánh Diều

Câu hỏi: Chú ý sự thay đổi của nhân vật 'tôi' qua tâm trạng, suy nghĩ và hành động ở phần (3)

Gợi ý:

- Sự thay đổi của nhân vật 'tôi' qua tâm trạng, suy nghĩ và hành động ở phần (3):

+ Cảm thấy bất tài và bị đẩy ra ngoài

+ Không thấy có năng khiếu gì

+ Thất vọng vì một lỗi nhỏ của em gái

+ Lén xem tranh của em gái và cảm thấy mình không có tài năng

Câu 6 trang 68 Ngữ Văn 6 tập 2 Cánh Diều

Câu hỏi: Sự việc nào trong phần (4) làm cho câu chuyện tiếp tục hấp dẫn? Hấp dẫn ở điểm nào?

Gợi ý:

- Sự việc trong phần (4) làm câu chuyện hấp dẫn:

+ Bé Phương tham gia trại thi vẽ quốc tế

+ Với chủ đề: 'Vẽ những gì thân thuộc nhất với cháu', em gái được trao giải nhất.

- Câu chuyện hấp dẫn ở chỗ:

+ Em muốn anh trai cùng đi nhận giải

+ Bức tranh của em gái vẽ người anh khiến người anh sững sờ

Câu 7 trang 69 Ngữ Văn 6 tập 2 Cánh Diều

Câu hỏi: Chú bé trong bức tranh được miêu tả như thế nào?

Gợi ý:

- Chú bé trong tranh được miêu tả: 'Một chú bé ngồi nhìn ra ngoài cửa sổ, nơi bầu trời trong xanh. Khuôn mặt chú bé phát ra ánh sáng lạ. Từ đôi mắt và tư thế ngồi, toát lên sự suy tư và vẻ thơ mộng.'

Câu 8 trang 69 Ngữ Văn 6 tập 2 Cánh Diều

Câu hỏi: Chú ý sự thay đổi tâm trạng của nhân vật 'tôi'

Gợi ý:

- Sự thay đổi tâm trạng của nhân vật 'tôi': Ban đầu là ngỡ ngàng, sau đó là tự hào và cuối cùng là xấu hổ.

*Câu hỏi cuối bài - Soạn bài 'Bức tranh của em gái tôi' theo sách Cánh Diều

(SGK trang 70 Ngữ Văn 6 tập 2 Cánh Diều)

Câu hỏi:

Câu 1. Câu chuyện kể về điều gì? Tóm tắt nội dung câu chuyện trong 8 - 10 dòng.

Câu 2. Nêu một số chi tiết trong văn bản để thấy sự khác biệt giữa tính cách của nhân vật người anh và người em (Kiều Phương).

Câu 3. Nhân vật người em thường được thể hiện qua hành động, trong khi nhân vật người anh được miêu tả qua tâm trạng. Hãy chỉ ra các chi tiết cụ thể để làm rõ điều đó. Ngôi kể có ảnh hưởng gì đến cách miêu tả hai nhân vật này?

Câu 4. Đọc phần (5) và trả lời các câu hỏi:

a) Tại sao người anh “muốn khóc quá”?

b) Câu nói 'Không phải con đâu. Đấy là tâm hồn và lòng nhân hậu của em con đấy!' nói lên điều gì về người anh?

c) Điều gì tạo nên sự bất ngờ ở kết thúc truyện?

Câu 5. Cuối truyện, tác giả viết: “Tôi nhìn như thôi miên vào dòng chữ đề trên bức tranh: “Anh trai tôi”. Vậy mà dưới mắt tôi thì...”. Em hiểu nội dung chưa được viết vào dấu ba chấm là gì? Điều đó thể hiện tâm trạng của người anh như thế nào? Em đã từng có cảm xúc như vậy chưa?

Câu 6. Theo em, truyện muốn ca ngợi điều gì? Điều đó có liên quan gì đến cuộc sống hàng ngày của mỗi người?

Gợi ý trả lời câu hỏi cuối bài - Soạn bài 'Bức tranh của em gái tôi' theo sách Cánh Diều:

Câu 1.

Câu chuyện kể về người anh và cô em gái - Kiều Phương, một tài năng hội họa. Em gái thường lục lọi đồ trong nhà và được anh trai gọi là Mèo. Nhờ sự phát hiện của chú Tiến Lê, tài năng của Kiều Phương được công nhận. Gia đình vui mừng nhưng người anh trai thì ghen tị, tự ti và xa lánh em gái. Khi Kiều Phương giành giải nhất với bức tranh 'Anh trai tôi', người anh nhận ra tấm lòng nhân hậu của em gái và cảm thấy hối hận về chính mình.

Câu 2.

- Về Kiều Phương: cô bé hiền từ, nhân hậu và dễ tha thứ, dù có phần tinh nghịch.

- Về anh trai Kiều Phương: người hay gắt gỏng, khó chịu với em gái nhưng cuối cùng nhận ra những thiếu sót của mình.

Câu 3.

- Nhân vật em gái thể hiện qua hành động:

+ Sau khi hài lòng, em lấy ra từ túi những lọ màu tự chế.

+ Cẩn thận giấu các lọ và bỏ thêm màu đen vào một lọ trống.

+ Ôm cổ anh trai và thì thầm muốn anh cùng đi nhận giải.

Ngôi kể thứ nhất phù hợp với chủ đề và giúp thể hiện sự hối hận của nhân vật anh một cách chân thành.

Câu 4.

a) Người anh muốn khóc vì ân hận khi nhìn thấy người anh trong bức tranh.

b) Câu nói 'Không phải con đâu. Đấy là tâm hồn và lòng nhân hậu của em con đấy!' cho thấy người anh không xấu, nhận ra tình cảm chân thành của em gái và cảm thấy xấu hổ về bản thân.

c) Sự bất ngờ ở kết thúc là từ bức tranh của em gái, thể hiện tình cảm của em và sự xấu hổ của người anh.

Câu 5.

- Nội dung dấu ba chấm: Dưới mắt tôi, tôi đã đối xử tệ bạc với em gái.

- Dấu ba chấm thể hiện sự nghẹn ngào và xấu hổ của người anh.

- Em đã từng trải qua cảm giác như vậy.

Câu 6.

- Truyện ca ngợi lòng nhân hậu và tình cảm chân thành.

- Tác phẩm mang ý nghĩa giáo dục, nhấn mạnh mối quan hệ và thái độ ứng xử trong cuộc sống hàng ngày. Tình cảm chân thành luôn cao đẹp hơn sự ghen ghét và đố kị. Cần vượt qua tự ti để phát triển bản thân.