Buzz
1. Bài soạn 'Bánh trôi nước' của Hồ Xuân Hương số 1
I. VỀ TÁC GIẢ VÀ TÁC PHẨM
1. Tác giả
Hồ Xuân Hương (? - ?), hiện chưa rõ về lai lịch. Nhiều tài liệu cho rằng, bà là con Hồ Phi Diễn (1704 - ?), người làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An. Ông thân sinh ra Bắc dạy học, lấy vợ lẽ và sinh ra Hồ Xuân Hương. Hồ Xuân Hương từng sống ở Hà Nội. Bà gặp nhiều trắc trở về chuyện tình duyên.
2. Thể loại
Bài Bánh trôi nước được sáng tác theo thể thất ngôn tứ tuyệt (Đường luật). Bài gồm bốn câu, mỗi câu bảy chữ, ngắt theo nhịp 4/3 truyền thống. Vần được gieo ở cuối câu 1, câu 2 và câu 4.
II. Kiến thức cơ bản
1. Bài thơ này được làm theo thể thất ngôn tứ tuyệt Đường luật, vì bài thơ tuân thủ đúng những quy định về luật thơ của thể thơ thất ngôn tứ tuyệt (luật Đường):
Bài thơ gồm bốn câu.
Mỗi câu có 7 chữ
Mỗi câu ngắt nhịp 4/3.
Vần được gieo ở cuối các câu 1, 2, 4.
2. a) Với nghĩa thứ nhất, Hồ Xuân Hương đã miêu tả lại hình dáng của chiếc bánh cũng như các công đoạn làm ra chúng. Bánh có màu trắng của bột, bánh được nặn thành những viên tròn, bánh rắn hay nát đúng là phụ thuộc và tay người nặn (cho nước nhiều hay ít). Bánh luộc bằng cách đun sôi nước. Khi chín, bánh sẽ nổi lên.
b) Với nghĩa thứ hai, hình ảnh bánh trôi nước trở thành biểu tượng, biểu trưng cho người phụ nữ xưa, với những khía cạnh như:
Hình thức: xinh đẹp
Phẩm chất: trong trắng, dù gặp cảnh ngộ vẫn giữ được sự son sắt, thủy chung, tình nghĩa.
Thân phận: nổi trôi, bấp bênh giữa cuộc đời.
c) Trong hai nghĩa này, nghĩa thứ hai là nghĩa chính. Nghĩa trước là phương tiện để nhà thơ chuyển tải nghĩa thứ hai. Nhờ có nghĩa thứ hai mà bài thơ mới có giá trị tư tưởng.
III. Trả lời câu hỏi
Câu 1 (trang 95 sgk ngữ văn 7 tập 1)
Bánh trôi nước thuộc thể loại thất ngôn tứ tuyệt
+ Bốn câu, mỗi câu 7 chữ, ngắt nhịp 4/3
+ Gieo vần: vần được gieo cuối câu 1, câu 2 và câu 4
Câu 2 (Trang 95 sgk ngữ văn 7 tập 1)
a, Nghĩa đen: Hồ Xuân Hương tả chiếc bánh trôi nước trong trạng thái được luộc chín:
- Vừa trắng lại vừa tròn
- Bảy nổi ba chìm
- Tùy sự khéo léo của người nặn bánh
- Lòng son: nhân đường bên trong chiếc bánh
b, Tác giả thể hiện tài tình phẩm chất và thân phận người phụ nữ trong xã hội cũ
- Từ “thân em” – cách nói phổ biến trong dân gian- gợi lên hình ảnh thân phận bảy nổi ba chìm của người phụ nữ trong xã hội phong kiến
- Thái độ ngợi ca, trân trọng vẻ đẹp về phẩm chất của người phụ nữ
- Tình thương, sự thông cảm, thái độ khẳng định, ngợi ca
⇒ Hình ảnh bánh trôi nước tượng trưng cho thân phận người phụ nữ trong xã hội phong kiến dù bị xô đẩy vẫn trong trắng, chung thủy, son sắt
c, Hồ Xuân Hương có những bài thơ tả cảnh, tả vật khác như Cái quạt, Qủa mít, mời trầu
- Điểm chung: Mượn hình ảnh của sự vật để cất lên tiếng nói thương cảm, bênh vực và nâng đỡ người phụ nữ
- Nghĩa bóng, tả người con gái mới quyết định giá trị của bài thơ.
Luyện tập
Các bài ca dao có từ “Thân em”
- Thân em như trái bần trôi
Gió dập sóng dồi biết tấp vào đâu.
- Thân em như chẽn lúa đòng đòng
Phất phơ dưới ngọn nắng hồng ban mai
- Thân em như hạt mưa rào
Hạt rơi xuống giếng, hạt vào vườn hoa
- Thân em như hạt mưa sa
Hạt vào đài các, hạt ra ruộng cày.
⇒ Đều là những bài ca dao nói về thân phận bếp bênh, vô định của người phụ nữ trong xã hội cũ
2. Bài soạn 'Bánh trôi nước' của Hồ Xuân Hương số 3
THÔNG TIN CHI TIẾT VỀ TÁC GIẢ, TÁC PHẨM
1. Tác giả
- Hồ Xuân Hương (1772 - 1822), xuất thân từ Nghệ An, là một nhà thơ tài năng, duy nhất trong văn học trung đại Việt Nam
- Được biết đến với danh xưng bà chúa thơ Nôm
2. Tác phẩm
- Bánh trôi nước là một tác phẩm tiêu biểu của nghệ thuật thơ Hồ Xuân Hương
- Nói về thân phận và phẩm chất của người phụ nữ trong xã hội cũ thông qua hình ảnh bánh trôi nước, tôn trọng vẻ đẹp của họ và chia sẻ cảm thông với số phận của họ.
- Thể thơ: Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật
- Bố cục: Chia thành 2 phần
+ Hai câu đầu: Miêu tả bánh trôi nước
+ Hai câu cuối: Thể hiện vẻ đẹp, thân phận và phẩm chất của người phụ nữ qua bánh trôi nước.
ĐỌC - HIỂU
Câu 1 - Trang 95 SGK
Bài thơ Bánh trôi nước thuộc thể loại thơ gì? Tại sao lại xác định như vậy?
Trả lời
Bài Bánh trôi nước thuộc thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật. Vì bài thơ có bốn câu, mỗi câu bảy chữ, hiệp vần ở chữ cuối câu 1, câu 2 và câu 4.
Câu 2 - Trang 95 SGK
Nghĩa thứ nhất của bài thơ liên quan đến việc miêu tả bánh trôi nước khi đang luộc chín. Nghĩa thứ 2 thể hiện vẻ đẹp, phẩm chất và thân phận của người phụ nữ trong xã hội cũ. Dựa trên sự gợi ý này, hãy trả lời các câu hỏi sau:
a. Với nghĩa thứ nhất, bánh trôi nước được mô tả như thế nào?
b. Với nghĩa thứ hai, vẻ đẹp cao quý và thân phận chìm nổi của người phụ nữ được thể hiện ra sao?
c. Trong hai nghĩa, nghĩa nào định đoạt giá trị của bài thơ? Tại sao?
Trả lời
a) Với nghĩa thứ nhất, bánh trôi nước được miêu tả như một vật thể có màu trắng của bột, hình dạng tròn, nếu bột nặn nhiều nước sẽ nát (nhão), ít nước sẽ rắn (cứng). Khi luộc trong nước sôi, bánh khi chín sẽ nổi lên, còn chưa chín sẽ chìm xuống.
b) Với nghĩa thứ hai, người phụ nữ được thể hiện qua một số điểm:
- Hình thể: trắng, đẹp
- phẩm chất: không bị chi phối bởi hoàn cảnh, luôn giữ lòng son sắt, trung thành
- Thân phận: bấp bênh giữa cuộc sống.
c. Trong hai nghĩa này, nghĩa thứ hai là chính. Nghĩa trước chỉ là phương tiện để nhà thơ chuyển đạt nghĩa thứ hai. Chính nhờ có nghĩa thứ hai mà bài thơ có giá trị tư tưởng.
LUYỆN TẬP
Câu hỏi: Ghi lại những câu ca dao than thân từ bài 4 bắt đầu bằng hai chữ 'Thân em'. Từ đó, tìm mối liên quan trong cảm xúc giữa bài thơ Bánh trôi nước của Hồ Xuân Hương với những câu ca dao, dân ca đã học.
Trả lời
Câu ca dao 'Thân em ...':
- 'Thân em như trái bần trôi,
Gió dập sóng dồi biết tấp vào đâu'
- 'Thân em như hạt mưa sa,
Hạt vào đài các, hạt ra ruộng cày'
Mối liên quan: Tác phẩm Bánh trôi nước và các câu ca dao bắt đầu bằng 'thân em' đều thể hiện số phận bấp bênh, không may của người phụ nữ trong xã hội. Họ không có quyền tự quyết định số phận của mình.
Tổng kết
Với ngôn ngữ giản dị, bài thơ Bánh trôi nước của Hồ Xuân Hương chứng tỏ sự tôn trọng với vẻ đẹp, phẩm chất trong trắng và son sắt của người phụ nữ Việt Nam xưa, đồng thời cảm thông sâu sắc với thân phận chìm nổi của họ.
3. Bài soạn 'Bánh trôi nước' của Hồ Xuân Hương số 2
VỀ TÁC GIẢ VÀ TÁC PHẨM
1. Tác giả
Hồ Xuân Hương, ngày tháng năm sinh và mất chưa rõ, xuất thân từ làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An. Nhiều nguồn cho biết bà là con của Hồ Phi Diễn (1704 – ?). Ông xuất gia dạy học, có vợ lẽ và sinh ra Hồ Xuân Hương. Bà sống tại Hà Nội và gặp nhiều khó khăn trong chuyện tình duyên.
2. Tác phẩm
Bài thơ Bánh trôi nước được sáng tác theo thể thất ngôn tứ tuyệt (Đường luật), gồm bốn câu, mỗi câu bảy chữ. Bố cục chia làm 2 phần: Phần 1 (2 câu đầu) miêu tả bánh trôi nước, Phần 2 (2 câu cuối) thể hiện thân phận và phẩm chất của người phụ nữ qua hình ảnh bánh trôi nước.
Nội dung chính của bài thơ là sự tôn trọng vẻ đẹp và phẩm chất trong trắng, son sắt của người phụ nữ Việt Nam. Đồng thời, bài thơ cũng thể hiện lòng cảm thương sâu sắc cho thân phận khó khăn của họ và đồng thời lên án, tố cáo chế độ phong kiến.
II.TRẢ LỜI CÂU HỎI
Trả lời câu 1 (trang 95 sgk Ngữ Văn 7 Tập 1):
Bài thơ Bánh trôi nước thuộc thể thơ gì? Tại sao lại như vậy?
Lời giải chi tiết:
Bài Bánh trôi nước thuộc thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật. Vì bài thơ có bốn câu, mỗi câu bảy chữ, hiệp vần ở chữ cuối câu 1, câu 2 và câu 4.
Trả lời câu 2 (trang 95 sgk Ngữ Văn 7 Tập 1):
Nghĩa thứ nhất của bài thơ liên quan đến việc mô tả bánh trôi nước khi đang luộc chín. Nghĩa thứ 2 thể hiện vẻ đẹp, phẩm chất và thân phận của người phụ nữ trong xã hội cũ. Dựa trên sự gợi ý này, hãy trả lời các câu hỏi sau:
a. Với nghĩa thứ nhất, bánh trôi nước được mô tả như thế nào?
b. Với nghĩa thứ hai, vẻ đẹp cao quý và thân phận chìm nổi của người phụ nữ được thể hiện ra sao?
c. Trong hai nghĩa, nghĩa nào định đoạt giá trị của bài thơ? Vì sao?
Lời giải chi tiết:
a) Với nghĩa thứ nhất, bánh trôi nước được mô tả như một vật thể có màu trắng của bột, hình dạng tròn, nếu bột nặn nhiều nước sẽ nát (nhão), ít nước sẽ rắn (cứng). Khi luộc trong nước sôi, bánh khi chín sẽ nổi lên, còn chưa chín sẽ chìm xuống.
b) Với nghĩa thứ hai, người phụ nữ được thể hiện qua một số điểm:
- Hình thể: trắng, đẹp
- phẩm chất: không bị chi phối bởi hoàn cảnh, luôn giữ lòng son sắt, trung thành
- Thân phận: bấp bênh giữa cuộc sống.
c. Trong hai nghĩa này, nghĩa thứ hai là chính. Nghĩa trước chỉ là phương tiện để nhà thơ chuyển đạt nghĩa thứ hai. Chính nhờ có nghĩa thứ hai mà bài thơ có giá trị tư tưởng.
Luyện tập
Ghi lại những câu ca dao than thân từ bài 4 bắt đầu bằng hai chữ Thân em. Từ đó, tìm mối liên quan trong cảm xúc giữa bài thơ Bánh trôi nước của Hồ Xuân Hương với các câu ca dao, dân ca đã học.
Lời giải chi tiết:
- Câu ca dao 'Thân em ...'
'Thân em như trái bần trôi,
Gió dập sóng dồi biết tấp vào đâu'
'Thân em như hạt mưa sa,
Hạt vào đài các, hạt ra ruộng cày'
- Mối liên quan: Tác phẩm Bánh trôi nước và các câu ca dao bắt đầu bằng 'thân em' đều thể hiện số phận bấp bênh, không may của người phụ nữ trong xã hội. Họ không có quyền tự quyết định số phận của mình.
5. Bài soạn 'Bánh trôi nước' của Hồ Xuân Hương số 3
Tổng quan về tác phẩm
1. Tác giả
Hồ Xuân Hương sống vào cuối thế kỉ 18 và đầu thế kỉ 19.
Được biết đến với tên gọi 'Bà chúa Thơ Nôm'
Người sắc sảo, cá tính, mạnh mẽ nhưng lại trải qua nhiều biến cố trong đường tình duyên.
2. Tác phẩm:
Bài thơ được viết theo thể thơ thất ngôn tứ tuyệt đường luật, có sự kết hợp với lối vịnh vật.
Bài thơ đa nghĩa, một đặc điểm của văn chương nói chung.
Hướng dẫn trả lời câu hỏi
Câu 1: Bài thơ Bánh trôi nước thuộc thể thơ nào? Tại sao?
Trả lời:
Bài thơ Bánh trôi nước của Hồ Xuân Hương thuộc thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật.
Vì: Bài thơ có 4 câu, mỗi câu 7 chữ và có vần on (tròn, son, non) ở cuối các câu 1, 2, 4.
Câu 2: Nghĩa thứ nhất của bài thơ thuộc về phần nào?
Nghĩa thứ nhất của bài thơ là phần mô tả về bánh trôi nước khi đang được luộc chín. Còn nghĩa thứ hai liên quan đến vẻ đẹp, phẩm chất và thân phận của người phụ nữ trong xã hội cũ. Dựa trên gợi ý này, hãy trả lời các câu hỏi sau:
a. Với nghĩa thứ nhất, bánh trôi nước được mô tả như thế nào? Chú ý đến các từ: trắng, tròn, chìm, nổi, rắn nát, lòng son.
b. Với vẻ đẹp thứ hai, vẻ đẹp, phẩm chất cao quý và thân phận chìm nổi của người phụ nữ được gợi lên như thế nào? Hãy tập trung vào cụm từ: vừa trắng lại vừa tròn, bảy nổi ba chìm, rắn nát mặc dầu, giữ tấm lòng son.
c. Trong hai nghĩa, nghĩa nào quyết định giá trị bài thơ? Tại sao?
Trả lời:
a. Hình ảnh bánh trôi nước được mô tả:
Màu sắc: trắng
Hình dáng: tròn
Nhân: đỏ son
Cách nấu: Luộc trong nước
Sống: chìm, chín: nổi
Chất lượng: ngon ngọt không thay đổi.
=>Bánh trôi nước là loại bánh vừa đẹp về hình thức vừa ngon, đậm đà, hấp dẫn.
b. Với vẻ đẹp thứ hai, vẻ đẹp, phẩm chất cao quý và thân phận chìm nổi của người phụ nữ được gợi lên:
Hình thể: “Vừa trắng vừa tròn” -> vẻ đẹp tròn đầy, hoàn hảo.
Thân phận:
Bảy nổi ba chìm -> lận đận, bấp bênh, vất vả, truân chuyên.
Rắn nát mặc dầu -> phụ thuộc và cam chịu
Phầm chất: “Vẫn giữ tấm lòng son” -> son sắt, thủy chung.
=>Người phụ nữ mang vẻ đẹp hoàn hảo về hình thể và tâm hồn nhưng cuộc đời lại chịu nhiều nỗi bất hạnh.
c. Từ chiếc bánh trôi mộc mạc đời thường, Hồ Xuân Hương đã thổi linh hồn vào ngôn ngữ hình ảnh, biến nó thành biểu tượng về số phận cuộc đời của người phụ nữ trong xã hội phong kiến. Đây là ý nghĩa chủ đạo mà nữ sĩ Hồ Xuân Hương muốn truyền đạt qua bài thơ của mình.
Luyện tập
Câu 1: Hãy ghi lại những câu hát than thân
Ghi lại những câu hát than thân từ bài 4 (kể cả phần đọc thêm) bắt đầu bằng chữ “thân em”. Từ đó, tìm mối liên quan trong cảm xúc giữa bài thơ Bánh trôi nước của Hồ Xuân Hương với các câu hát than thân thuộc ca dao, dân ca.
Trả lời:
Thân em như trái bần trôi
Gió dập sóng dồi biết tấp vào đâu
Thân em như hạt mưa sa
Hạt vào đài các, hạt ra ruộng cày.
4. Tình khúc 'Bánh trôi nước' của Hồ Xuân Hương số 5
I. Tác giả
- Hồ Xuân Hương (? - ?), nguồn gốc lai lịch bí ẩn. - Sách lược không rõ cha mẹ. Có tài năng văn chương xuất chúng, được gọi là Bà Chúa Thơ Nôm.
- Gia đình Hồ Xuân Hương từng định cư tại phường Khán Xuân, gần Hồ Tây Hà Nội. - Ghi chú trong Hợp tuyển thơ văn Việt Nam, tập III, NXB Văn hóa, Hà Nội năm 1963.
- Sáng tác theo thể thất ngôn tứ tuyệt.
II. Tác phẩm
- Xuất bản trong Hợp tuyển thơ văn Việt Nam, tập III, NXB Văn hóa, Hà Nội năm 1963.
- Tác phẩm chất lượng cao, đặc trưng bởi thể thơ thất ngôn tứ tuyệt.
III. Đọc - hiểu văn bản
1. Hình ảnh chiếc bánh trôi nước
- Bên ngoài: trắng tinh, hình dáng tròn.
- Cách làm bánh:
Luộc trong nước, khi nổi lên là đã chín.
Rắn hay nát tùy thuộc vào bàn tay nghệ sĩ.
- Nhân bánh: thường là đường phên (tấm lòng son).
=> Hình ảnh thực tế của chiếc bánh trôi từ hình dáng đến cách làm.
2. Hình ảnh người phụ nữ
- Mô típ thân quen trong ca dao xưa: “Thân em”
Thân em như dải lụa đào
Phất phơ giữa chợ, ai biết vào tay ai.
*
Thân em như trái bần trôi
Gió dập sóng dồi, biết tấp vào đâu.
*
Thân em như hạt mưa sa
Hạt vào đài các, hạt ra ruộng cày.
- Ẩn dụ: “bánh trôi” để chỉ người phụ nữ.
- Ngoại hình: “vừa trắng lại vừa tròn” tượng trưng cho vẻ đẹp chuẩn mực của phụ nữ xưa.
- Số phận:
“Bảy nổi ba chìm”: cuộc sống khó khăn, đầy thách thức.
“Rắn nát mặc dầu tay kẻ nạn”: phụ thuộc vào người khác.
“Mà em vẫn giữ tấm lòng son”: Thủy chung và không thay đổi giữa bất hạnh.
=> Hình ảnh người phụ nữ toàn diện từ ngoại hình đến tâm hồn.
IV. Tổng kết
- Nội dung: Bánh trôi nước thể hiện sự trân trọng vẻ đẹp và phẩm chất trong trắng của phụ nữ xưa. Đồng thời, chia sẻ lòng thương cảm với số phận khó khăn của họ.
- Nghệ thuật: Sử dụng ngôn ngữ bình dị, hình ảnh ẩn dụ và thể thơ thất ngôn tứ tuyệt cô đọng và sâu sắc.
V. Trả lời câu hỏi
Câu 1. Bài Bánh trôi nước thuộc thể thơ gì? Tại sao?
- Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt.
- Vì bài thơ có 4 câu, mỗi câu 7 chữ, và cách hiệp vần ở câu 1, 2, 4 (tròn - non - son).
Câu 2. Nghĩa thứ nhất của bài thơ là miêu tả bánh trôi nước khi đang luộc chín. Nghĩa thứ hai là phản ánh vẻ đẹp, phẩm chất và số phận của phụ nữ xưa. Trả lời các câu hỏi:
a. Với nghĩa thứ nhất, bánh trôi nước được miêu tả như thế nào? Chú ý từ ngữ: trắng, tròn, chìm, nổi, rắn nát, lòng son.
- Hình dáng: trắng tinh, hình dáng tròn.
- Cách làm bánh:
Luộc trong nước, khi nổi lên là đã chín.
Rắn hay nát tùy thuộc vào bàn tay nghệ sĩ.
- Nhân bánh: thường là đường phên (tấm lòng son).
=> Hình ảnh thực của chiếc bánh trôi từ hình dáng đến cách làm.
b. Với nghĩa thứ hai, vẻ đẹp và phẩm chất cao quý cùng số phận của người phụ nữ được mô tả như thế nào? Chú ý từ ngữ: vừa trắng lại vừa tròn, bảy nổi ba chìm, rắn nát mặc dầu, giữ tấm lòng son.
- Ngoại hình: “vừa trắng lại vừa tròn” tượng trưng cho vẻ đẹp chuẩn mực của phụ nữ xưa.
- Số phận:
“Bảy nổi ba chìm”: cuộc sống khó khăn, đầy thách thức.
“Rắn nát mặc dầu tay kẻ nạn”: phụ thuộc vào người khác.
“Mà em vẫn giữ tấm lòng son”: Thủy chung và không thay đổi giữa bất hạnh.
c. Trong hai nghĩa, nghĩa nào quyết định giá trị bài thơ? Tại sao?
- Nghĩa thứ hai quyết định giá trị bài thơ.
- Vì nghĩa thứ hai mới làm nổi bật tư tưởng mà nhà thơ muốn truyền đạt. Hình ảnh bánh trôi nước chỉ là biểu tượng cho người phụ nữ trong xã hội xưa.
Luyện tập
Ghi lại các câu hát than thân từ bài 4 (bao gồm phần đọc thêm) bắt đầu bằng từ “Thân em”. Tìm mối liên hệ cảm xúc giữa bài thơ Bánh trôi nước của Hồ Xuân Hương và các câu hát than thân trong ca dao, dân ca.
- Câu hát than thân bắt đầu bằng từ “thân em”:
Thân em như trái bần trôi
Gió dập sóng dồi biết tấp vào đâu
*
Thân em như hạt mưa sa
Hạt vào đài các, hạt ra ruộng cày
- Mối liên hệ cảm xúc: Bài thơ “Bánh trôi nước” và các bài ca dao, dân ca chia sẻ cùng một tâm trạng thương cảm, xót xa với số phận bất hạnh của người phụ nữ xưa. Họ là những cá thể nhỏ bé trong xã hội, cuộc sống bị chi phối bởi người khác.
